Δηλαδή, την έλλειψή της, είτε με τη μορφή της τυπικής εκπαίδευσης για βασικές γνώσεις π.χ. χρηματοοικονομικές, είτε με την ευρύτερη έννοια της καλλιέργειας. Ομως, πριν ρίξουμε το φταίξιμο στους πολίτες, πρέπει να αναγνωρίσουμε πως τη μεγαλύτερη ευθύνη τη φέρει το κράτος. Δηλαδή, όλες οι κυβερνήσεις που αντιμετώπισαν την Παιδεία ως εργαλείο πολιτικής επιβεβαίωσης και κυριαρχίας επί του αντιπάλου.

Η κλασικότερη περίπτωση είναι η μία κυβέρνηση να ξηλώνει τους νόμους της προηγούμενης. Δύσκολα θα βρούμε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που να ολοκληρώθηκε ώστε να φανεί στη διάρκεια του χρόνου αν ήταν σωστή ή όχι. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε το νομοσχέδιο της Αννας Διαμαντοπούλου που είχε ψηφιστεί με την εντυπωσιακή για τα ελληνικά δεδομένα κοινοβουλευτική πλειοψηφία των 255 ψήφων, αλλά η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ το κατάργησε.

Θα πείτε υπάρχουν βαθιές ιδεολογικές διαφορές ανάμεσα στα κόμματα, ενίοτε και εμμονές, οι οποίες ασφαλώς δε βοηθούν ούτε στη διαμόρφωση κλίματος συναίνεσης ούτε στην καλλιέργεια της τέχνης της υπομονής που απαιτείται για την αξιολόγηση μιας μεταρρύθμισης στην πράξη. Η άρνηση ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων είναι ένα καλό παράδειγμα ιδεολογικής εμμονής, το οποίο έχει κρατήσει την τριτοβάθμια εκπαίδευση της Ελλάδας δεκαετίες πίσω. Ταυτόχρονα υπάρχουν ακόμα πολιτικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις που φοβούνται τα Ωνάσεια Σχολεία, στερώντας από χιλιάδες παιδιά λαϊκών γειτονιών τη δυνατότητα μιας καλύτερης, απολύτως δωρεάν, και σύγχρονης εκπαίδευσης. Τέλος, δεν χρειάζεται να μιλήσουμε και για τις ακραίες φωνές που ασχολούνται ακόμα με τη θεωρία του Δαρβίνου και όχι με την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Επί της παρούσης βρισκόμαστε μπροστά σε δύο ευκαιρίες: Η μία είναι το Εθνικό Απολυτήριο, που έρχεται να θεραπεύσει χωρίς να ακυρώσει το άτεγκτο και ψυχοφθόρο σύστημα των Πανελληνίων και να αναβαθμίσει τον ρόλο του Λυκείου. Η άλλη είναι η αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος. Τα πολιτικά κόμματα και η εκπαιδευτική κοινότητα θα έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν στον εθνικό διάλογο που ανοίγει ξεχωριστά για το καθένα. Τα πρώτα δείγματα τουλάχιστον για το Εθνικό Απολυτήριο είναι θετικά, με το ΠΑΣΟΚ να είναι σύμφωνο στη βασική αρχή. Μακάρι να πετύχει τη μέγιστη δυνατή συναίνεση. Θα ήταν ίσως το καλύτερο μάθημα που θα μπορούσε να προσφέρει το πολιτικό σύστημα στη νέα γενιά.