Ομως, ο αντίκτυπος της ρωσικής εισβολής έχει απλωθεί σε όλη την ήπειρο. Για πρώτη φορά, μετά από οκτώ δεκαετίες ειρήνης, οι Ευρωπαίοι άρχισαν να σκέφτονται διαφορετικά. Και αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη κοινωνική μετατόπιση που έχει συμβεί στην Ευρώπη.

Το τελευταίο ευρωβαρόμετρο «ειρήνης» είχε δημοσιευτεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή δέκα ημέρες πριν από τη ρωσική εισβολή της 24ης Φεβρουαρίου του 2022. Μέχρι τότε, οι βασικότερες ανησυχίες των Ευρωπαίων πολιτών ήταν η οικονομική κατάσταση και ο πληθωρισμός, η δημόσια υγεία (ζούσαμε ακόμα στον αστερισμό του covid), η ανεργία και η μετανάστευση. Η ασφάλεια και η άμυνα δεν ήταν κυρίαρχο θέμα, ενώ η εμπιστοσύνη προς την ενωμένη Ευρώπη ήταν υψηλή και σε αυτό είχε συντελέσει η διαχείριση της πανδημίας. Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί, τότε, πως όταν ο υγειονομικός πόλεμος θα τελείωνε, ένας κανονικός πόλεμος θα ξεκινούσε.

Πλέον τα αποτελέσματα των ερευνών δείχνουν μια άλλη κοσμοθεωρία. Χωρίς να παραγνωρίζουμε τη σημασία της οικονομίας, που παραμένει κυρίαρχη σε πολλά κράτη, η ποιοτική διαφορά είναι ότι πλέον στην εξίσωση έχουν μπει ζητήματα ασφαλείας. Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, που δημοσιεύθηκε κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης του Μονάχου, δείχνει ότι πάνω από τα 2/3 των Ευρωπαίων πιστεύουν ότι η χώρα τους απειλείται και θεωρούν τις επενδύσεις στην άμυνα και την ασφάλεια σημαντικές. Τέσσερις στους 10 πολίτες θεωρούν ότι κινδυνεύει η προσωπική τους ασφάλεια, ενώ παραμένει σε υψηλά επίπεδα η εμπιστοσύνη που νιώθουν απέναντι στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Τώρα, λοιπόν, είναι και πάλι στο χέρι της ενωμένης Ευρώπης να αποδείξει ότι είναι αντάξια αυτής της εμπιστοσύνης. Η ηγεσία της παραμένει ξεκάθαρα στο πλευρό των Ουκρανών και δεν θα αλλάξει στάση και θέσεις μέχρι να αποκατασταθεί η ειρήνη. Παράλληλα, δουλεύει για τη δημιουργία μιας κοινής αμυντικής και εξωτερικής πολιτικής. Κανείς δεν ξέρει πότε και πώς, αλλά εδώ που φτάσαμε δεν υπάρχει επιστροφή. Ούτε για τις κυβερνήσεις ούτε για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.