Με τον σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στο +4,1% τον Απρίλιο έναντι +2,5% στην ευρωζώνη, η πίεση στα βασικά είδη διατροφής όχι μόνο δεν αποκλιμακώνεται, αλλά εμφανίζει νέα σημάδια ανόδου.

Την ίδια ώρα, η σύγκριση τιμών με άλλες ευρωπαϊκές χώρες αποκαλύπτει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στις πιο ακριβές αγορές σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων, παρά το χαμηλότερο επίπεδο εισοδημάτων. Κι αυτό δεν αποτελεί ένα συγκυριακό φαινόμενο, αλλά αντανάκλαση βαθύτερων στρεβλώσεων στη λειτουργία της αγοράς.

Η σύγκριση τιμών σε ένα τυπικό καλάθι 12 βασικών προϊόντων, που πραγματοποίησε ο «Ε.Τ.», αποτυπώνει ότι η Ελλάδα δεν είναι η ακριβότερη χώρα της Ευρώπης συνολικά, ωστόσο παραμένει ακριβή σε κρίσιμες κατηγορίες βασικών αγαθών. Σύμφωνα με στοιχεία της βάσης δεδομένων Numbeo, το κόστος του καλαθιού στη χώρα μας διαμορφώνεται στα 50,69 ευρώ, οριακά αυξημένο σε σχέση με τα 49,41 ευρώ του Σεπτεμβρίου. Την τοποθετεί, δε, πάνω από την Ισπανία (49,82 ευρώ) και το Ηνωμένο Βασίλειο (46,41 ευρώ), αλλά κάτω από την Ιταλία (63,85 ευρώ), τη Γερμανία (62,43 ευρώ) και τη Γαλλία (69,04 ευρώ).

 Εντονες αποκλίσεις

Πίσω από τη συνολική εικόνα, πάντως, πιο έντονες είναι οι αποκλίσεις στα βασικά τυποποιημένα τρόφιμα, όπου η Ελλάδα εμφανίζεται συστηματικά ακριβότερη σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και από αγορές με ισχυρότερη παραγωγική βάση.

Στο γάλα, η τιμή διαμορφώνεται στο 1,48 ευρώ το λίτρο, παραμένοντας υψηλότερη από την Ισπανία (1,04 ευρώ) και τη Γερμανία (1,16 ευρώ), ενώ κινείται κοντά στα επίπεδα του Ηνωμένου Βασιλείου (1,44 ευρώ). Σε σχέση με τον Σεπτέμβριο, η τιμή παρουσιάζει μικρή υποχώρηση, χωρίς όμως να αλλάζει η συγκριτική εικόνα.

Αντίστοιχα, στο ψωμί, η τιμή στην Ελλάδα διαμορφώνεται στα 1,28 ευρώ για τα 500 γραμμάρια (από 1,24 ευρώ τον Σεπτέμβριο), παραμένοντας χαμηλότερη από την Ιταλία (2,08 ευρώ), τη Γερμανία (1,88 ευρώ), το Ηνωμένο Βασίλειο (1,44 ευρώ) και τη Γαλλία (1,80 ευρώ), αλλά κοντά στην Ισπανία (1,32 ευρώ).

Στο ρύζι, καταγράφεται σαφής ανοδική τάση, με την τιμή να φτάνει τα 2,40 ευρώ το κιλό από 2,30 ευρώ τον Σεπτέμβριο. Η τιμή παραμένει φθηνότερη από τη Γερμανία (3,10 ευρώ), αλλά υψηλότερη από το Ηνωμένο Βασίλειο (1,85 ευρώ), ενώ κινείται στα επίπεδα της Ιταλίας (2,60 ευρώ).

Ιδιαίτερα έντονη είναι η εικόνα στα αβγά, όπου η Ελλάδα καταγράφει την υψηλότερη τιμή μεταξύ των χωρών που εξετάζονται στην έρευνα, στα 3,85 ευρώ η δωδεκάδα. Αν και η τιμή εμφανίζει οριακή αποκλιμάκωση σε σχέση με τον Σεπτέμβριο (3,90 ευρώ), παραμένει σημαντικά υψηλότερη από την Ισπανία (2,90 ευρώ), αλλά και από τη Γερμανία (3,35 ευρώ) και το Ηνωμένο Βασίλειο (3,47 ευρώ).

Στο τυρί, η τιμή διαμορφώνεται στα 12,10 ευρώ το κιλό, χαμηλότερη από την Ιταλία (15 ευρώ) και τη Γαλλία (17,40 ευρώ), αλλά κοντά στη Γερμανία (12,90 ευρώ) και υψηλότερη από το Ηνωμένο Βασίλειο (8,33 ευρώ).

Περιορισμοί

Οι αποκλίσεις αυτές αναδεικνύουν μια βασική ιδιαιτερότητα της ελληνικής αγοράς: η τιμολόγηση σε βασικά είδη δεν ακολουθεί πλήρως τα ευρωπαϊκά πρότυπα ανταγωνισμού, αλλά επηρεάζεται από εγγενείς περιορισμούς.

Οπως επισημαίνουν στον «Ε.Τ.» της αγοράς, το υψηλότερο κόστος σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων συνδέεται με τη δομή της ελληνικής οικονομίας. «Η μικρή αγορά περιορίζει τις οικονομίες κλίμακας, ενώ η εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες αυξάνει την… ευαισθησία στις διεθνείς ανατιμήσεις. Την ίδια στιγμή, το κόστος μεταφοράς και διανομής, σε συνδυασμό με τον κατακερματισμό του λιανεμπορίου, λειτουργεί επιβαρυντικά για τις τελικές τιμές», αναφέρει χαρακτηριστικά εκπρόσωπος του κλάδου. Η ίδια πηγή προσθέτει ότι καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των τιμών διαδραματίζει και η φορολογία, με τους συντελεστές ΦΠΑ να παραμένουν υψηλοί σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, επηρεάζοντας άμεσα το κόστος για τον καταναλωτή.

«Αντίβαρο» τα οπωροκηπευτικά

Στον αντίποδα, η Ελλάδα εμφανίζεται πιο ανταγωνιστική σε προϊόντα όπου διαθέτει ισχυρή εγχώρια παραγωγή. Στα φρούτα και τα λαχανικά, οι τιμές παραμένουν χαμηλότερες σε σχέση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές.

Στις ντομάτες, η τιμή υποχωρεί στα 1,85 ευρώ το κιλό από 1,90 ευρώ τον Σεπτέμβριο, όταν στη Γερμανία φτάνει τα 3,75 ευρώ και στη Γαλλία τα 3,15 ευρώ, δηλαδή σχεδόν διπλάσια.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά στις πατάτες, οι οποίες διαμορφώνονται στα 0,80 ευρώ το κιλό έναντι 1,30 ευρώ στη Γερμανία και έως 2 ευρώ στη Γαλλία.

Στα μήλα, η τιμή στην Ελλάδα φτάνει τα 1,90 ευρώ το κιλό, παραμένοντας χαμηλότερη από όλες σχεδόν τις υπόλοιπες αγορές, ενώ ανάλογη εικόνα καταγράφεται και σε άλλα προϊόντα, όπως το μαρούλι.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι όπου υπάρχει επάρκεια εγχώριας παραγωγής, οι πιέσεις στις τιμές είναι περιορισμένες, ακόμη και σε περιβάλλον αυξημένου κόστους.

Πιο ισορροπημένη η εικόνα στα κρεατικά

Στα κρεατικά, η αγορά παραμένει πιο ισορροπημένη, καθώς οι τιμές στην Ελλάδα κινούνται σε ενδιάμεσα επίπεδα, με μικρές, όμως, διαφοροποιήσεις σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα.

Το κοτόπουλο φιλέτο διαμορφώνεται στα 9,13 ευρώ το κιλό, από 8,99 ευρώ τον Σεπτέμβριο, καταγράφοντας οριακή αύξηση και είναι χαμηλότερη από την Ιταλία (11,07 ευρώ) και τη Γερμανία (10,27 ευρώ), αλλά υψηλότερη από την Ισπανία (7,40 ευρώ) και το Ηνωμένο Βασίλειο (7,79 ευρώ).

Στο μοσχαρίσιο κρέας, η τιμή διαμορφώνεται στα 13,20 ευρώ το κιλό, αρκετά φθηνότερη από τη Γαλλία (19 ευρώ) και τη Γερμανία (18,60 ευρώ), αλλά ακριβότερη από το Ηνωμένο Βασίλειο (12,58 ευρώ).

Πάντως, παρά τη «μεσαία» θέση του συνολικού καλαθιού, η επιβάρυνση για τα ελληνικά νοικοκυριά είναι μεγαλύτερη, λόγω της περιορισμένης αγοραστικής δύναμης. Το επίπεδο των μισθών παραμένει σημαντικά χαμηλότερο σε σχέση με χώρες της Δυτικής Ευρώπης, με αποτέλεσμα ακόμη και μικρές διαφορές τιμών να έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο.

Στο επίκεντρο οι εδαφικοί περιορισμοί

Σε κάθε περίπτωση, η πορεία των τιμών το επόμενο διάστημα θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις διεθνείς εξελίξεις και το κόστος παραγωγής, αλλά και από τις παρεμβάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στο επίκεντρο βρίσκεται η συζήτηση για τους λεγόμενους «εδαφικούς περιορισμούς», που επηρεάζουν την τιμολόγηση προϊόντων από πολυεθνικές εταιρίες ανά χώρα.

Η ελληνική πλευρά, με πρωτοβουλία του πρωθυπουργού, έχει θέσει το ζήτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας την άρση πρακτικών που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και οδηγούν σε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές σε μικρότερες αγορές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι «παράλληλες εισαγωγές», όπου ένα ελληνικό σούπερ μάρκετ μπορεί να βρίσκει το ίδιο προϊόν φθηνότερα σε άλλη χώρα (π.χ. Ισπανία), αλλά δεν μπορεί να το εισάγει ελεύθερα λόγω περιορισμών από τον προμηθευτή, ή οι διαφορετικές συσκευασίες ή η ελαφρώς διαφοροποιημένη σύσταση ενός προϊόντος ανά χώρα, που μπερδεύουν τους καταναλωτές, με αποτέλεσμα να μην είναι συμφέρουσα για τις αλυσίδες οι εισαγωγές από άλλες αγορές.

Η απάντηση της Κομισιόν, που αναμένεται μέσα στους επόμενους μήνες, εκτιμάται ότι θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για τη διαμόρφωση των τιμών, καθώς ενδεχόμενες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να περιορίσουν μία από τις βασικές στρεβλώσεις που καταγράφονται στην ελληνική αγορά τροφίμων.

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΙΜΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΧΩΡΕΣ

Πηγή: Numbeo