Ο τίτλος «Columbia – Die Ruinen von Athen» (Τα Ερείπια των Αθηνών) είναι παρμένος από το ομώνυμο έργο που έγραψε ο Μπετόβεν το 1811 και δίνει μία ακόμα μουσική διάσταση σε αυτήν την ευφάνταστη εγκατάσταση διά χειρός Πάνου Χαραλάμπους, που συνδυάζει με έμπνευση τα εικαστικά, τη μουσική, αλλά και τον ήχο. Αλλωστε, ένα ερείπιο των Αθηνών είναι σήμερα ό,τι έχει απομείνει από τη λαμπρή άλλοτε Columbia, που λειτούργησε από τη δεκαετία του 1930 έως το 1991, για να παραδοθεί μετά στη φθορά του χρόνου και στο ανελέητο πλιάτσικο όσων έμπαιναν και λεηλατούσαν τους μουσικούς θησαυρούς που έκρυβε στα κτίριά της, από τα οποία διασώθηκε μόνο ένα, που κρίθηκε διατηρητέο.
«Μελομανής»
Σπασμένα και μη βινύλια, πεσμένα στο πάτωμα, άλλα βινύλια στα οποία ο καλλιτέχνης έχει επέμβει ζωγραφικά, πικ-απ, μήτρες, ηχεία, μηχανήματα ήχου, δίσκοι από το προσωπικό αρχείο του Πάνου Χαραλάμπους, εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους, από λαϊκά μέχρι κλασικά έργα, ιταλικά και ισπανικά τραγούδια, «τα ηχητικά της ζωής μου», όπως λέει ο ίδιος στον «Ε.Τ.», «αυτά που συνάντησα στη ζωή μου ως ήχους και τραγούδια, δίσκοι που βρήκα στα παζάρια και έχουν χαρακτήρα, ανάμεσα στους οποίους μια συλλογή ενός εμιγκρέ που αντί για γράμματα έστελνε δίσκους, κατεστραμμένοι δίσκοι του Μίκη Θεοδωράκη, δίσκοι του πρόσφατα χαμένου φίλου Κυριάκου Σφέτσα, δίσκοι από την Αυστραλία, συλλογές φλαμένγκο και τάνγκο από τη διαμονή μου δύο χρόνια στην Ισπανία, ερωτικά τραγούδια, δίσκοι του Demetrio Stratos, ενός Ιταλού avant-garde καλλιτέχνη που γνώρισα κατά την παραμονή μου ένα χρόνο στην Ιταλία. Και άλλοι δίσκοι κλασικού χαρακτήρα από τα παζάρια της Κεντρικής Ευρώπης, δίσκοι ροκ», μια πανσπερμία που διαμόρφωσαν τα ακούσματά του. «Είμαι μελομανής. Χωρίς τη μουσική στον περίγυρό μου δεν πάει η μέρα καλά. Η μουσική σε άγει και σε φέρει, δίνει ρυθμό στη ζωή και αλλάζει τις διαθέσεις μας».
«Επανήχηση»
Ο Πάνος Χαραλάμπους είναι ομότιμος καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας, όπου διετέλεσε πρύτανης κατά την περίοδο 2014-2019. Στην έκθεσή του στη Citronne Gallery, εκτός από τη μουσική, ακούγονται και ήχοι και κυρίως τριγμοί και δοξαριές, που είναι, όπως μας λέει, «βασικός ήχος της έκθεσης», μία αναφορά στον ήχο που κάνει το βινύλιο όταν σπάει, «μια επανήχηση των κατεστραμμένων».
Τι σχέση είχε, όμως, ο ίδιος με το εργοστάσιο της Columbia; «Το επισκεπτόμουν πριν από το 2000, όταν γίνονταν οι επιδρομές από τους Τσιγγάνους και τους παλαιοπώλες». Εχοντας ζωντανή στο μυαλό του την εικόνα του εργοστασίου με την πασίγνωστη θρυλική επιγραφή στην πύλη του, θέλησε να την ανασχηματίσει υπαινικτικά στην έκθεσή του, γράφοντας με χρυσά γράμματα την επιγραφή Columbia, αξιοποιώντας τα αρχιτεκτονικά στοιχεία της Citronne Gallery και ζωντανεύοντας έτσι τη μνήμη του εργοστασίου. «Υπάρχουν δύο κολόνες στην γκαλερί που θυμίζουν την είσοδο της Columbia. Δεν πρόκειται βέβαια για πιστή αναπαράσταση, αλλά για αναλογία σε μικρότερες διαστάσεις. Ενα αρχιτεκτονικό θέμα που με απασχόλησε είναι πώς μετατρέπεται ένας χώρος, σαν την γκαλερί, που είναι ένα τριάρι στο Κολωνάκι, σε ένα audio room, ένα music space, έναν παράδοξο μουσικό χώρο».
Κι άλλα στοιχεία
Η εγκατάσταση περιλαμβάνει και άλλα στοιχεία από τη δουλειά του Πάνου Χαραλάμπους, τα οποία εναποθέτει πάνω σε μία υπερμεγέθη τράπεζα, δίπλα από τα μουσικά στοιχεία και τα βινύλια. Είναι αρμαθιές καπνών, όστρακα, ένας βαλσαμωμένος αετός, αιχμηρά φύλλα από αθανάτους, «Το Μαγικό Βουνό» του Τόμας Μαν – μία σύγχρονη «προσωπική» νεκρή φύση. Ο ήχος που παράγεται από τη φύση ή από τα βινύλια δεν ακούγεται από εμφανή ηχεία, αλλά μέσα από τα καπνά και τα όστρακα, τα οποία μετατρέπονται σε αγωγούς ήχου. «Μια κολορατούρα ακούγεται έτσι μέσα από τα όστρακα, ενώ ένα λαϊκό τραγούδι μέσα από τα καπνά», μας λέει.
Καταλήγοντας, ο Πάνος Χαραλάμπους μάς λέει: «Πιστεύω ότι η σαβούρα, δηλαδή οτιδήποτε έχει αποσυρθεί από τη λειτουργικότητα και τη χρήση, μπορεί να αξιωθεί και πάλι, μέσα από καλλιτεχνικούς όρους… Η καλλιτεχνική ωφελιμότητα, η αξία των άχρηστων παλαιών πραγμάτων και αντικειμένων, η σαβούρα, τα ηχητικά αντικείμενα (δίσκοι, βινύλια, κασέτες, μαγνητοταινίες, στερεοφωνικά, ηχεία), διά της κατοχής και της χρήσεως δημιουργούν έναν χρόνο κυκλικό, ελλειπτικό, έναν χρόνο φαύλο των 45, 33, 78 στροφών… Η Columbia υπήρξε το σκοτεινό, το μαύρο σημείο, το αρνητικό μιας ολυμπιακής έκλαμψης, μιας εθνικής φαντασμαγορίας».
ΤΑΤΙΑΝΑ ΣΠΙΝΑΡΗ-ΠΟΛΛΑΛΗ: «Η μνήμη αποκτά εκ νέου ηχητική παρουσία»
Η ιστορικός Τέχνης Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη, διευθύντρια της Citronne Gallery και επιμελήτρια της έκθεσης, σημειώνει: «Η έκθεση “Columbia – Die Ruinen von Athen” του Πάνου Χαραλάμπους αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης έκθεσής του AMVRAKIA.MIA (2024) στη Citronne Gallery. Οι δύο εκθέσεις έχουν άμεση εννοιολογική συνάφεια και αναδεικνύουν διαφορετικές, αλλά αλληλένδετες, όψεις της εικαστικής έρευνας του Χαραλάμπους γύρω από τη μνήμη, τον ήχο, το βίωμα και τα υλικά ίχνη της εμπειρίας».
Η κ. Σπινάρη-Πολλάλη επισημαίνει επίσης: «Στην “Columbia – Die Ruinen von Athen” το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από το αγροτικό πεδίο στην αστική, βιομηχανική Ριζούπολη. Η ιστορική Columbia, εμβληματικός χώρος της ελληνικής δισκογραφίας, δεν προσεγγίζεται απλώς ως ιστορική αναφορά, αλλά ως πεδίο μνήμης, απώλειας, εργασίας, ηχητικής παραγωγής και συλλογικής ακρόασης. Για τον Χαραλάμπους, η Columbia σηματοδοτεί το τέλος ενός κόσμου υλικής εγγραφής και αναλογικής ακρόασης· ενός κόσμου όπου η φωνητική ερμηνεία, το τραγούδι και η μουσική εκφορά ενσωματώνονταν στον δίσκο, στη χάραξη, αλλά και στη φθορά από την επαναληπτική χρήση».
Και καταλήγει: «Ο Χαραλάμπους μεσολαβεί ως αγωγός ανάμεσα στον ήχο, την ύλη και τη μνήμη. Η “Columbia – Die Ruinen von Athen” συγκροτεί, έτσι, έναν τόπο όπου το ερείπιο λειτουργεί ως δομή, το υπόλειμμα εξελίσσεται σε μορφή και η μνήμη αποκτά εκ νέου ηχητική παρουσία». Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν audio happenings, μέσω των οποίων θα ενεργοποιείται εκ νέου η ηχητική διάσταση του έργου.
Info
«Columbia – Die Ruinen von Athen»
Πάνος Χαραλάμπους
Επιμέλεια: Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη
Διάρκεια: Εως 29 Ιουνίου 2026
Πού: Citronne Gallery,
Κολωνάκι, Πατριάρχου Ιωακείμ 19 (4ος όροφος)
Πληροφορίες: 2107235226
Ροή Ειδήσεων 
