Είχα δεκαετίες να έρθω σε επαφή με το “Ποιός φοβάται την Βιρτζίνια Γουλφ;”, σε βαθμό που είχα ξεχάσει το μεγάλο “μυστικό” στον πυρήνα της ιστορίας, αυτό που οδηγεί τους οικοδεσπότες στην ψυχολογική εξόντωση των καλεσμένων τους, προκειμένου να πληγώσουν -αλλά ίσως και να προστατέψουν- ο ένας τον άλλο.

Αν κι ίσως βρίσκομαι πιο κοντά στην ηλικία της “Μάρθα” πια, η ερμηνεία της “Χάνι” (*”Μέλι”) από την Ελεάνα Στραβοδήμου, με ένα μέτρο τόσο δραματικό όσο και ανακουφιστικά χιουμοριστικό, με βοήθησε να βυθιστώ μέσα στον χαρακτήρα της, αυτό το φαινομενικά “ταπεινό χαμομηλάκι”, ώστε να κατανοήσω πιο ουσιαστικά το σπουδαίο έργο του αμερικανού δραματουργού.

Μάρθα και Χάνι: αντικατοπτρισμοί της μητρότητας

Ενώ η Μάρθα και ο Τζορτζ έχουν επινοήσει ένα φανταστικό ιστόρημα γύρω από την απουσία του γιου τους (για να αντέξουν τη στειρότητα της σχέσης τους) η Χάνι φέρνει στο προσκήνιο την άλλη πλευρά του ίδιου νομίσματος: την ψευδοκύηση.

Ο γάμος του Νικ και της Χάνι ξεκίνησε με ένα ψέμα που ούτε η ίδια δεν ήξερε πως ήταν ψέμα: μια κύηση-φάντασμα. Το σώμα της Χάνι παρουσίασε όλα τα συμπτώματα μιας εγκυμοσύνης (πρήξιμο, ναυτία) η οποία όμως “ξεφούσκωσε” μόλις έγινε ο γάμος. Αυτό δεν ήταν απλώς ένα ιατρικό παράδοξο, αλλά το πρώτο δείγμα της άρνησής της να ενηλικιωθεί. Το σώμα της “μιμήθηκε” τη μητρότητα για να εξασφαλίσει τον Νικ, αλλά την απέβαλε μόλις πέτυχε τον σκοπό της. Στη συνέχεια, η Χάνι φρόντιζε συστηματικά να μην μείνει έγκυος, αντιμετωπίζοντας τη μητρότητα με έναν (σχεδόν παιδικό) πανικό.

Εδώ βρίσκεται το κλειδί της θεματολογίας: η Μάρθα χρησιμοποιεί τον γιο της για να γεμίσει το κενό μέσα της, ενώ η Χάνι σκοτώνει ενεργά κάθε πιθανότητα παιδιού γιατί τρέμει το γέμισμα αυτού του κενού με την ευθύνη της ενηλικίωσης. Ενώ η Μάρθα έχει μια συναισθηματική στειρότητα (που την πονάει), η Χάνι επιβάλλει στον εαυτό της μια βιολογική στειρότητα (που την ανακουφίζει).

Το σώμα δε λέει ποτέ ψέματα

Το “Ποιός φοβάται την Βιρτζίνια Γουλφ;” είναι γνωστό για τους βάναυσους λεκτικούς διαξιφισμούς τους, με εξαιρετικά κοφτερές λεπίδες. Κι εκεί που οι άλλοι τρεις χαρακτήρες χρησιμοποιούν τις λέξεις ως ασπίδα, η Χάνι χρησιμοποιεί το σώμα της. Οι συνεχείς τάσεις λιποθυμίας, ο εμετός και η οπισθοχώρηση στο μπάνιο δεν είναι απλά κωμικά στοιχεία. Είναι μια σωματική αντίδραση στην τοξικότητα.

Η Χάνι είναι ο μόνος χαρακτήρας που σωματοποιεί την αλήθεια. Όταν το ψέμα γίνεται πολύ βαρύ για να το διαχειριστεί ο νους, το σώμα της επαναστατεί. Είναι ο “ηθικός πυθμένας” του έργου· η υπενθύμιση ότι κάτω από τους ευφυείς διαλόγους υπάρχει μια ωμή, βιολογική φρίκη.

Ο Νικ και η Χάνι περνούν το κατώφλι του σπιτιού του Τζορτζ και της Μάρθας εκπροσωπώντας το λαμπρό, αμερικανικό όνειρο, για να βρουν δυο ανθρώπους που θα τους καθρεφτίσουν, με τον πιο γλαφυρό τρόπο, πως αυτό το όνειρο ήταν ανέκαθεν στείρο… και μάλλον έχει πεθάνει προ πολλού.