To 2026 αναμένεται να είναι ένα έτος-ορόσημο για την άμυνα της χώρας καθώς ξεκινούν οι διαδικασίες για τη δημιουργία του «θόλου» που θα προστατεύει τα νησιά και την ενδοχώρα από πυραυλικές επιθέσεις και άλλες σύγχρονες απειλές. Πρόκειται για ένα φιλόδοξο σχέδιο, που θα ενισχύσει κατακόρυφα την αποτρεπτική ικανότητα των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στο νέο, απαιτητικό περιβάλλον ασφαλείας.

Σε μια εποχή μάλιστα όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο επαναπροσδιορίζονται από την τεχνολογία των drones και των έξυπνων πυραύλων, η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το φιλόδοξο όραμα της κυβέρνησης δια του Υπουργού Εθνικής Άμυνας, φιλοδοξεί να μην είναι απλώς ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα, αλλά η μετάβαση των Ενόπλων Δυνάμεων στην ψηφιακή εποχή.

Η πρωτοβουλία δεν προέκυψε τυχαία, αλλά ήταν το αποτέλεσμα της επώδυνης συνειδητοποίησης: ότι τα παραδοσιακά αντιαεροπορικά συστήματα (τύπου Patriot ή S-300/400) είναι πλέον ανεπαρκή απέναντι στις νέες απειλές των drones και των σμηνών (swarms) φθηνών πυραύλων.

Ο απόστρατος αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού, Δημήτρης Κουπατσιάρης μίλησε στο Ε.Τ. Magazine του eleftherostypos.gr και αναλύει τη δυναμική της «Ασπίδας», τα συστήματα που θα χρησιμοποιεί ενώ παράλληλα τη συγκρίνει με τον τουρκικό «Χαλύβδινο Θόλο» (Çelik Kubbe).

Ο Δημήτρης Κουπατσιάρης ονομάστηκε Σημαιοφόρος Μηχανικός το 1992. Κατά τη διάρκεια της θητείας του στο Πολεμικό Ναυτικό υπηρέτησε σε πλοία επιφανείας, στους Ναυστάθμους Σαλαμίνας και Κρήτης, στο Κέντρο Εκπαίδευσης ΠΑΛΑΣΚΑΣ, στην Διοίκηση Δοικητικής Μέριμνας, στο Γενικό Επιτελείο Ναυτικού και το Διακλαδικό Επιτελείο του ΝΑΤΟ, JFC Brunssum.  Αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του Αρχιπλοιάρχου και έκτοτε εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα. Επί του παρόντος εργάζεται σαν διαχειριστής έργων λογισμικού και κυβερνοασφάλειας. Κατέχει τους μεταπτυχιακούς τίτλους Master of Science in Electronic and Computer Engineering & Degree of Electrical Engineer από το Naval Postgraduate School, Monterey, CA, USA.

Η γέννηση της ιδέας: Από την Ουκρανία στο Ισραήλ

Η αρχή έγινε με τη μελέτη των διδαγμάτων από δύο μεγάλα μέτωπα:

• Ουκρανία: Η χρήση των drones κατέδειξε ότι ακόμη και πανάκριβα συστήματα μπορούν να εξουθενωθούν από φθηνά μέσα.
• Ισραήλ: Η μαζική επίθεση του Ιράν με εκατοντάδες drones και πυραύλους, η οποία αναχαιτίστηκε επιτυχώς από το πολυεπίπεδο σύστημα του Ισραήλ.

Το μοντέλο του Ισραήλ αποτέλεσε το προσχέδιο για την ελληνική πλευρά.  Η Κυβέρνηση, έχοντας στενή συνεργασία με την ισραηλινή κυβέρνηση, αποφάσισε να μεταφέρει αυτό το μοντέλο στην Ελλάδα.

Η πρώτη εκτενής παρουσίαση: «Ατζέντα 2030»

Αν και ο όρος «Ασπίδα του Αχιλλέα» άρχισε να χρησιμοποιείται συστηματικά από το 2025, η πρωτοβουλία πρωτοπαρουσιάστηκε εκτενώς και με λεπτομέρειες στην εμβληματική ομιλία του Υπουργού, Νίκου Δένδια, στη Διαρκή Επιτροπή Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, στις 14 Νοεμβρίου 2024.  Σε εκείνη τη συνεδρίαση, ο Υπουργός παρουσίασε τη «Νέα Δομή Δυνάμεων 2024-2035» και την «Ατζέντα 2030».

Τα βασικά σημεία εκείνης της ομιλίας ήταν:

• Η κατάργηση του παλαιού δόγματος: Ο Υπουργός δήλωσε χαρακτηριστικά ότι “κάθε μονάδα του ελληνικού στρατού θα έχει πλέον anti-drone δυνατότητες”.
• Ο πολυεπίπεδος θόλος: Παρουσίασε για πρώτη φορά την ανάγκη για έναν “θόλο” που θα καλύπτει ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, από τα σύνορα μέχρι τα μετόπισθεν.
• Η διασύνδεση: Εξήγησε ότι δεν αρκεί να αγοράζουμε πυραύλους, αλλά πρέπει να δημιουργήσουμε ένα δίκτυο όπου το ραντάρ ενός πλοίου θα «βλέπει» για λογαριασμό μιας συστοιχίας στην ξηρά.

Ο συμβολισμός «Ασπίδα του Αχιλλέα» επιλέχθηκε από τον ίδιο τον Υπουργό για να δώσει μια ιστορική και πολιτισμική διάσταση στην αποτροπή.  Στην Ιλιάδα, η ασπίδα που κατασκεύασε ο Ήφαιστος για τον Αχιλλέα δεν ήταν απλώς ένα αμυντικό όπλο, αλλά μια απεικόνιση ολόκληρου του κόσμου.

Αντίστοιχα, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» για την Ελλάδα:

• Δεν είναι παθητική: Έχει σκοπό να «τυφλώνει» τον εχθρό πριν καν επιτεθεί.
• Είναι καθολική: Καλύπτει κάθε σπιθαμή εδάφους.
• Είναι τεχνολογικό επίτευγμα: Συνδυάζει την επιστήμη (AI) με τη στρατιωτική ισχύ.

Η Φιλοσοφία: Ένας «Θόλος» με Νοημοσύνη

Όπως ανακοίνωσε ο κ. Δένδιας πρόσφατα σε ομιλία του στη Θράκη (Φεβρουάριος 2026), η «Ασπίδα» αποτελεί ένα ενοποιημένο σύστημα άμυνας που συνδέει αισθητήρες σε στεριά, θάλασσα, αέρα, διάστημα και κυβερνοχώρο.  Το “κλειδί” της επιτυχίας είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) ή Artificial Intelligence (AI).  Ένα κεντρικό σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου (Command and Control, C²) θα αναλαμβάνει να κατηγοριοποιεί τις απειλές σε πραγματικό χρόνο, επιλέγοντας αυτόματα το κατάλληλο όπλο για την κατάρριψή τους.  Αυτό θα επιτρέπει στην αεράμυνα να αντιμετωπίζει σμήνη από drones (swarms) χωρίς να δαπανά πανάκριβους πυραύλους σε φθηνούς στόχους.

Τα 5 επίπεδα προστασίας

Ο σχεδιασμός προβλέπει ένα πολυεπίπεδο πλέγμα:

1. Αντιαεροπορική: Προστασία από μαχητικά και ελικόπτερα.
2. Αντιβαλλιστική: Αναχαίτιση πυραύλων cruise και βαλλιστικών πυραύλων.
3. Anti-drone: Εξουδετέρωση UAVs με συστήματα soft-kill (παρεμβολές) και hard-kill (κατάρριψη).
4. Αντιπλοϊκή: Προστασία των νησιών από εχθρικές ναυτικές μονάδες.
5. Ανθυποβρυχιακή: Επιτήρηση και άμυνα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Infographic 1: Η “Ασπίδα του Αχιλλέα” ως πολυεπίπεδος θόλος.

Τα Οπλικά Συστήματα

Οι διαπραγματεύσεις είναι σε εξέλιξη, ωστόσο διαφαίνεται να έχουν προκριθεί οι ανάδοχοι για σύναψη συμφωνίας ύψους 3 έως 3,5 δισ. Ευρώ.  Οι εταιρείες IAI (Israel Aerospace Industries) και Rafael διαφαίνεται να είναι οι βασικοί προμηθευτές, καθώς διαθέτουν το πλεονέκτημα ότι προσφέρουν συστήματα που έχουν δοκιμαστεί σε πραγματικές συνθήκες.

Η τεχνολογική υπεροχή: Τα «Μάτια» και τα «Δόντια» της Ασπίδας

Η αποτελεσματικότητα ενός αντιαεροπορικού συστήματος κρίνεται από δύο παράγοντες: πόσο γρήγορα βλέπει τον εχθρό και πόσο εύστοχα μπορεί να τον πλήξει.  Στην περίπτωση της ελληνικής “Ασπίδας”, η τεχνολογία AESA (Active Electronically Scanned Array) βελτιώνει δραματικά και τους δύο παράγοντες για την Ελληνική Αεράμυνα.

Τα Ραντάρ: Ψηφιακή επαγρύπνηση

Η καρδιά του συστήματος είναι το ραντάρ ELM-2084 MMR (Multi-Mission Radar) της IAI.  Πρόκειται για το ίδιο ραντάρ που καθοδηγεί το περίφημο Iron Dome του Ισραήλ.

• Τεχνολογία GaN (Νιτρίδιο του Γαλλίου): Χρησιμοποιεί ημιαγωγούς τελευταίας γενιάς που επιτρέπουν στο ραντάρ να εκπέμπει ισχυρότερο σήμα με μικρότερες απώλειες θερμότητας.
• Πολυλειτουργικότητα: Μπορεί να εντοπίζει ταυτόχρονα έως και 1100 στόχους σε απόσταση έως και 474 χλμ. για αεροσκάφη, και 100 χλμ. για εισερχόμενους πυραύλους ή drones.
• 3D Απεικόνιση: Παρέχει πλήρη τρισδιάστατη εικόνα του πεδίου, διαχωρίζοντας τα “φίλια” από τα “εχθρικά” ίχνη σε πραγματικό χρόνο.

Οι Πύραυλοι: Ταχύτητα και Χειρουργική Ακρίβεια

Τα βλήματα που θα εξοπλίσουν τις συστοιχίες Barak και David’s Sling θεωρούνται κορυφαία παγκοσμίως λόγω της ικανότητάς τους για καταστροφή με απευθείας πρόσκρουση (“Hit-to-Kill”).

Barak-ER (Extended Range)

• Εμβέλεια: Έως 150 χιλιόμετρα.
• Ύψος Αναχαίτισης: Μπορεί να πλήξει στόχους σε ύψος έως και 30 χιλιάδες μετρα, καλύπτοντας ακόμα και στρατηγικά βομβαρδιστικά.
• Διπλός Προωθητήρας (Dual Pulse Motor): Ο πύραυλος έχει τη δυνατότητα να “πυροδοτήσει” ξανά τη μηχανή του στην τελική φάση της πτήσης, αποκτώντας τρομερή ευελιξία για να προσβάλλει στόχους που κάνουν ελιγμούς αποφυγής.

Stunner (Ο πύραυλος του David’s Sling)

• Διπλός Αισθητήρας (Dual Seeker): Διαθέτει στο ρύγχος του, τόσο ραντάρ όσο και θερμικό αισθητήρα (IR). Αυτό σημαίνει ότι έχει αυξημένη αντοχή σε αντίμετρα (flares) ή παρεμβολές.
• Ταχύτητα: Ξεπερνά τα 7.5 Mach (ταχύτητα του ήχου), καθιστώντας τον έναν από τους ταχύτερους αναχαιτιστές στον κόσμο.
• Σχήμα “Δελφινιού”: Η χαρακτηριστική ασύμμετρη μύτη του είναι σχεδιασμένη για να φιλοξενεί τους δύο αισθητήρες και να διατηρεί την απαιτούμενη ευστάθεια πτήσης σε υπερηχητικές ταχύτητες.

Infographic 2: Σύγκριση μεταξύ των BARAK MX & STUNNER.

Διασύνδεση και Network-Centric Warfare

Το πιο κρίσιμο τεχνολογικό στοιχείο για την επίτευξη διασυνδεσιμότητας, είναι η συμβατότητα με το πρωτόκολλο Link 16.  Το Link 16 είναι ένα ασφαλές (μέσω κρυπτογράφησης), ανθεκτικό σε παρεμβολές, υψηλής ταχύτητας τακτικό πρωτόκολλο επικοινωνίας δεδομένων (jam-resistant, high-capacity tactical data link), το οποίο χρησιμοποιείται από τις ένοπλες δυνάμεις των Η.Π.Α., του NATO, καθώς και των συνεργαζόμενων κρατών, προκειμένου να μοιράζονται πληροφορίες στο πεδίο (ή τακτικές πληροφορίες), οι οποίες συμπεριλαμβάνουν επίγνωση της κατάστασης (situational awareness), παραμέτρους στοχοποίησης (targeting data), και φωνητική επικοινωνία μεταξύ αεροσκαφών, πλοίων, και μονάδων ξηράς, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονη επικοινωνία και βελτιωμένο έλεγχο του πεδίου μάχης.  Η τεχνολογία που χρησιμοποιεί, ονομάζεται Πολλαπλή Πρόσβαση Διαίρεσης Χρόνου (Time Division Multiple Access- TDMA).

Αυτό επιτρέπει στην “Ασπίδα του Αχιλλέα” να ανταλλάσει πληροφορίες, σε υψηλή ταχύτητα (data rate), απευθείας με:

• Τα μαχητικά F-35 και Rafale.
• Τις φρεγάτες τύπου ΚΙΜΩΝ (Belh@rra- FDI).
• Τα ιπτάμενα ραντάρ Embraer EMB-145H AEW&C (ή Ericsson Erieye) της Πολεμικής Αεροπορίας, αλλά και τα E-3 Sentry του ΝΑΤΟ.

Αυτό σημαίνει ότι μια φρεγάτα στο κεντρικό Αιγαίο μπορεί να “εγκλωβίσει” έναν στόχο και ο πύραυλος να εκτοξευτεί από μια συστοιχία Barak στην ηπειρωτική Ελλάδα, χωρίς το ραντάρ της συστοιχίας να έχει δει καν τον στόχο ακόμα (αυτή τη τεχνική λέγεται “Engage on Remote”).

«Ασπίδα του Αχιλλέα» VS «Çelik Kubbe»

Η σύγκριση ανάμεσα στην ελληνική «Ασπίδα του Αχιλλέα» και τον τουρκικό «Χαλύβδινο Θόλο» (Çelik Kubbe) είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, καθώς αποκαλύπτει δύο διαφορετικές στρατηγικές προσεγγίσεις για το ίδιο ακριβώς πρόβλημα: την κυριαρχία στους αιθέρες μέσω της τεχνολογίας.  Ενώ ο στόχος είναι κοινός (ένα πολυεπίπεδο δίχτυ προστασίας), η φιλοσοφία πίσω από την υλοποίησή τους διαφέρει σημαντικά.

Συγκριτικός Πίνακας

Ο όρος C⁴I σημαίνει Command, Control, Communications, Computers, and Intelligence, με απόδοση στα ελληνικά, Διοίκηση, Έλεγχος, Επικοινωνίες, Υπολογιστές και Νοημοσύνη.  Μέχρι την έλευση των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), ο όρος “Intelligence” αποδίδεται κυρίως ως “Πληροφορίες” στο πλαίσιο του πολέμου πληροφοριών από υπηρεσίες όπως η ΕΥΠ, όμως η απόδοση της λέξης ως “Νοημοσύνη” γίνεται πλέον πιο δόκιμη.

Infographic 3: Η “Ασπίδα” εναντίον του “Çelik Kubbe”.

Οι 3 βασικές διαφορές ανάμεσα σε «Ασπίδα του Αχιλλέα» και «Çelik Kubbe»

1. Τεχνολογία Αιχμής ή Μαζική Παραγωγή: Η Ελλάδα επενδύει σε δοκιμασμένα συστήματα (Combat Proven).  Το ισραηλινό Barak MX ή το David’s Sling έχουν καταγράψει χιλιάδες ώρες σε πραγματικές συνθήκες πολέμου.  Η Τουρκία, από την άλλη, ρισκάρει με δικά της συστήματα τα οποία, αν και εξελίσσονται γρήγορα, δεν έχουν ακόμη το ίδιο ιστορικό αξιοπιστίας σε περιβάλλον υψηλής έντασης, αλλά πλεονεκτούν σε αριθμούς και χαμηλότερο κόστος αντικατάστασης.
2. Το Ζήτημα της «Μαύρης Τρύπας» των S-400. Ο τουρκικός “Χαλύβδινος Θόλος” έχει ένα σημαντικό κενό: τη μη ενσωμάτωση των ρωσικών S-400.  Λόγω ασυμβατότητας με το NATO και την εγχώρια αρχιτεκτονική, οι S-400 παραμένουν εκτός του συστήματος, και μάλλον θα παραμείνουν και στο μέλλον.  Αντίθετα, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» σχεδιάζεται από την αρχή για να είναι 100% συμβατή με τα δίκτυα του NATO και τα νέα μαχητικά 5ης γενιάς (F-35).
3. Η Απάντηση στον “Κορεσμό Αεράμυνας” (Saturation): Η Τουρκία ποντάρει στην ποσότητα (πολλά φθηνά drones και πύραυλοι) για να καταστείλει τυχόν εχθρική επίθεση.  Η ελληνική απάντηση μέσω της “Ασπίδας” είναι η έξυπνη διαχείριση (AI logic).  Το σύστημα θα αναγνωρίζει αν ο στόχος είναι ένα ακριβό drone ή ένα φθηνό δόλωμα, επιλέγοντας να χρησιμοποιήσει είτε έναν πύραυλο αξίας εκατομμυρίων, είτε μια απλή ηλεκτρονική παρεμβολή (jammer).

Συμπερασματικά, ο «Χαλύβδινος Θόλος» είναι μια επίδειξη βιομηχανικής ισχύος και αυτονομίας της Τουρκίας.  Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» είναι μια πρωτοβουλία της Ελλάδας για να αποκτήσει ποιοτικό πλεονέκτημα, χρησιμοποιώντας την κορυφαία τεχνολογία της Δύσης και του Ισραήλ για να απομειώσει την τουρκική υπεροπλία σε αριθμό μη επανδρωμένων μέσων.

Το Μέγεθος της πρόκλησης της «Ασπίδας»

Προκειμένου να υλοποιηθεί η πρωτοβουλία της κυβέρνησης για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», είναι κρίσιμη η απρόσκοπτη ροή δεδομένων από και προς όλους τους κόμβους του δικτύου Διοίκησης και Ελέγχου των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, και η συνεπακόλουθη λήψη αποφάσεων.

Infographic 4: Η Διαδρομή των Δεδομένων (Sensor-to-Shooter).

Μια πρώτη γεύση δίνεται από το παραπάνω γράφημα, το οποίο όμως αδυνατεί να αποδόσει το μέγεθος του εγχειρήματος όσον αφορά την αναδιάρθρωση πολλών από τις υφιστάμενες διαδικασίες των Διοικήσεων των Ενόπλων Δυνάμεων και τη συνεχή εκπαίδευση επί αυτών, προκειμένου να διορθωθούν και να προσαρμοστούν στις εξελίξεις που είναι «καταιγιστικές».

Ιστορικά Παραδείγματα

Ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα συστήματος που κλήθηκε να κάνει κάτι ανάλογο με την «Ασπίδα του Αχιλλέα» είναι το σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου (Dowding system) που ανέπτυξε η Βρετανική Αεροπορία (Royal Air Force- RAF) λίγο πριν τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, και το οποίο χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία στη μάχη της Αγγλίας.  Είναι γεγονός ότι ο περισσότερος κόσμος, από την Μάχη της Αγγλίας, ανακαλεί τα (ομολογουμένως πρωτοπόρα) συστήματα ραντάρ (Chain Home) και τους (ομολογουμένως ηρωικούς) πιλότους της RAF, και ελάχιστοι γνωρίζουν για το Dowding system.  Η σημασία του ήταν θεμελιώδης, και δεν είναι τυχαίο ότι αποτέλεσε την μήτρα για όλα τα σύγχρονα συστήματα αεράμυνας μέχρι τις μέρες μας.  Η εικόνα παρακάτω δείχνει πόσο σημαντική ήταν η ροή δεδομένων προς το κέντρο, η λήψη αποφάσεων και η μεταβίβαση των αποφάσεων στους επιμέρους σχηματισμούς, κάνοντας ταυτόχρονα διαχείριση κινδύνου, αλλά και αποβλέποντας στην βέλτιστη λύση στο συσχετισμό κόστους- αποτελέσματος.

Εικόνα 1: Operations Control Pamphlet, 1941 (Πηγή: Wikipedia)

Είναι άξιο να σημειωθεί οτι συστήματα ραντάρ το 1940 είχαν και οι Γερμανοί, καθώς και οτι η Luftwaffe ήταν η καλύτερη αεροπορία του κόσμου, με πιλότους καλά εκπαιδευμένους και κορυφαία αεροσκάφη.  Η σημασία του Dowding system στην μάχη της Αγγλίας γίνεται ακόμα πιο εμφανής, αν ληφθεί υπόψη ότι σχεδόν ενάμιση χρόνο αργότερα, κατά την επίθεση του Pearl Harbor, οι Αμερικανοί είχαν στην διάθεσή τους όλη την τεχνολογία ραντάρ Chain Home από τους Βρετανούς, με σύστημα εγκατεστημένο στη Χαβάη, αλλά δεν αξιοποίησαν τον εντοπισμό των επερχόμενων ιαπωνικών αεροσκαφών που αυτό κατέγραψε.

Τι πρέπει να γίνει πέρα από τις αγορές συστημάτων

Χωρίς διάθεση για αμφισβήτηση για τις προσπάθειες που γίνονται και ιστορικά γινόταν από τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, παρακάτω είναι μερικά από αυτά που πρέπει να προσεχθούν πέρα από την προμήθεια των συστημάτων:

• Προμήθεια επαρκών αποθεμάτων πυραύλων/πυρομαχικών. Η ανυπαρξία αποθεμάτων αποτελεί απόδειξη αδυναμίας εκτέλεσης παρατεταμένων επιχειρήσεων.
• Μέριμνα για την μακροχρόνια υποστήριξη και αναβάθμιση των συστημάτων. Ακόμα και αν υποτεθεί ότι η επίτευξη εγχώριας παραγωγής στο 25% της συνολικής αξίας των συστημάτων, επιλύει για το 25% το πρόβλημα της υποστήριξης (το οποίο δεν είναι αυτονόητο), μένει το 75% για το οποίο υποστήριξη πρέπει να υφίσταται επίσης.
• Ριζική αναθεώρηση των διαδικασιών των Ενόπλων Δυνάμεων, με έμφαση στις ομάδες εργασιών που ακολουθούν. Είναι θεμελιώδες το σύστημα να δουλεύει αποτελεσματικά από την περίοδο της ειρήνης.
• Την αυτόματη (χωρίς χειριστή) διαβίβαση της πληροφορίας. Τα παραπάνω δεν είναι επιστημονική φαντασία, έγιναν πραγματικότητα στην Αγγλία κατά τη Μάχη της Αγγλίας, όπου είχε δημιουργηθεί υποδομή ομαλής μεταβίβασης πληροφοριών, είτε προερχόταν από Στρατηγείο, πολεμικό πλοίο, στρατιώτη, αστυνομικό, λιμενοφύλακα ή ακόμα και υπεύθυνο πολίτη, με τα μέσα της εποχής.  Τα μέσα της σημερινής εποχής είναι, εκτός από τα κλασικά των πολεμικών σχηματισμών που ανταλλάσσουν πληροφορίες μέσω του Link 16, οι οργανισμοί που παρέχουν κυβερνοασφάλεια (όπως τα εταιρικά SOC- Security Operation Centers), κάμερες, μικρόφωνα, αισθητήρες χημικών μέσων, αλλά και τα κινητά τηλέφωνα των πολιτών (Big Data), μέσω της υποδομής Διαδικτύου σε όλη την Ελλάδα.  Αυτά παρέχουν τεράστιο όγκο δεδομένων, αλλά η διαχείριση και αξιολόγησή τους δεν μπορεί να γίνει πλέον από ανθρώπους χειριστές, ούτε αυτό είναι εφικτό από άποψη κόστους.
• Την αδιάλειπτη ροή της πληροφορίας από τον αποστολέα προς όλους τους πιθανούς αποδέκτες, χωρίς σημεία αναστολής (chockpoints). Τα υφιστάμενα συστήματα διοίκησης και ελέγχου βασίζονται ακόμα στο Dowding system, το οποίο σχεδιάστηκε με τους περιορισμούς της εποχής.  Έκτοτε, έχει γίνει η τεχνολογική επανάσταση του Διαδικτύου, επομένως οι Ένοπλες Δυνάμεις χρησιμοποιούν δίκτυα υπολογιστών, αλλά ο έλεγχος και διοίκηση βασίζονται στους περιορισμούς της τεχνολογίας του τηλεφώνου.
• Την αδιάλειπτη ροή της πληροφορίας από τον αποστολέα προς όλους τους πιθανούς αποδέκτες, χωρίς στεγανά. Ενώ η προηγούμενη ομάδα είναι κυρίως τεχνολογική, αυτή η ομάδα είναι κυρίως διοικητική.  Το “πυραμιδικό” σύστημα, και το φαινόμενο της “επιτελικής ωρίμανσης” είναι κοινό μυστικό στις ΕΔ και στη Δημόσια Διοίκηση.  Είναι προφανές οτι αν το Πολεμικό Ναυτικό, προκειμένου να ανταλλάξει πληροφορίες με τον Στρατό Ξηράς, πρέπει να το κάνει μέσω του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ), η “Ασπίδα του Αχιλλέα” χάνει την αξία της.
• Την αυτοματοποίηση και πιθανή αναθεώρηση των διαδικασιών διασταύρωσης πληροφοριών για έλεγχο της αξιοπιστίας τους. Αν και στις μέρες μας αυτή η ομάδα έχει τον “πιασάρικο” τίτλο “information fusion”, ωστόσο δεν είναι πρωτόγνωρη, έχει τις ρίζες της στο Dowding system.  Εκείνη την εποχή, ο ελλειπής εντοπισμός των επιτιθέμενων γερμανικών αεροσκαφών από ένα παράκτιο παρατηρητήριο, συνδυαζόταν (από άνθρωπο χειριστή) με τον λιγότερο ελλειπή εντοπισμό από ένα άλλο, βελτιώνοντας την ακρίβεια και αξιοπιστία εντοπισμού.  Η διαδικασία υπάρχει, αλλά πρέπει να αυτοματοποιηθεί και να μην απαιτείται ανθρώπινη εποπτεία για την εκτέλεσή της.
• Η σημασία της προηγούμενης ομάδας εργασιών επιτείνεται ακόμα περισσότερο από την φιλοδοξία για ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ- AI) στην “Ασπίδα”. Όλοι έχουμε ακούσει τους προβληματισμούς για τις πιθανές δυσμενείς επιπτώσεις της χρήσης της ΤΝ (και πολλοί τους συμμεριζόμαστε).  Είναι επιτακτικό και θεμελιώδες ζήτημα, η εκπόνηση μιας δομημένης διαδικασίας τεκμηρίωσης της ΤΝ, ούτως ώστε να στηριχθεί επαρκής βεβαιότητα ότι η συμβολή της στη λήψη αποφάσεων είναι εποικοδομητική και όχι καταστροφική.  Το παραπάνω ενδεχομένως να αποτελεί μια ευκαιρία για dual use χρήση της τεχνολογίας, δεδομένου ότι αποτελεί βασικό παράγοντα προβληματισμού και για τον επιχειρηματικό τομέα.
• Τέλος (ίσως αυτό να είναι και το πιο δύσκολο), η όλη διαδικασία πρέπει να αυτοματοποιηθεί στο επίπεδο εκείνο, που να ενσωματώνει τους περίφημους κανόνες εμπλοκής. Αν, για κάθε συμβάν που συμβαίνει στην γκρίζα ζώνη μεταξύ της ειρήνης και της κρίσης, ή ακόμα χειρότερα, στην ζώνη μεταξύ της αυξανόμενης κρίσης και της εμπλοκής, αρχίζουν οι συνήθεις διεργασίες του Υπουργικού Συμβουλίου και των κομματικών οργάνων του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος, τότε η “Ασπίδα του Αχιλλέα” χάνει την αξία της.

Μια φιλόδοξη πρωτοβουλία αλλά και στρατηγική απάντηση της Ελλάδας

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν είναι απλώς μια φιλόδοξη πρωτοβουλία, αλλά η στρατηγική απάντηση της Ελλάδας στις ολοένα αυξανόμενες προκλήσεις του σύγχρονου γεωπολιτικού περιβάλλοντος.

Οι περισσότερες αναλύσεις συγκλίνουν σε τρία βασικά σημεία:

• Στρατηγική Αυτονομία. Η “Ασπίδα” θα αποδεσμεύσει πόρους από την Πολεμική Αεροπορία. Η ανάγκη για αποστολές των μαχητικών (F-35, Rafale) για αεράμυνα θα μειωθεί, απελευθερώνοντας πόρους για αποστολές κρούσης, καθώς η “Ασπίδα” θα αναλάβει το κύριο έργο αεράμυνας.
• Τέλος της ρωσικής εξάρτησης. Το πρόγραμμα αποτελεί την οριστική “απαγκίστρωση” από τα ρωσικής προέλευσης συστήματα (S-300, Tor-M1), τα οποία ούτως ή άλλως πλέον αντιμετωπίζουν προβλήματα συντήρησης και υποστήριξης.
• Ισορροπία Κόστους- Αποτελέσματος. Η αρχική επένδυση εκτιμάται στα 2-3 δισ. ευρώ για τα συστήματα αεράμυνας, ενώ ο συνολικός προγραμματισμός αγγίζει τα 25 δισ. σε βάθος 12ετίας.  Η πρόκληση είναι η διατήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας παράλληλα με την ταχεία υλοποίηση (στόχος για πλήρη λειτουργία έως το 2026-2027).

Ωστόσο, η επιτυχία της «Ασπίδας του Αχιλλέα» δεν κρίνεται μόνο από την αγορά των συστημάτων, αλλά από αναδιάρθρωση του συστήματος Διοίκησης και Ελέγχου.  Η «Ασπίδα» κινδυνεύει να παραμείνει μια απλή αντικατάσταση των παρωχημένων συστημάτων αεράμυνας, αν δεν συνοδευτεί από ψηφιακό μετασχηματισμό, βελτίωση των διαδικασιών λήψης αποφάσεων των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά και του κράτους, και θεσμοθετημένους (και ενεργούς) κανόνες εμπλοκής.