Η ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη, σε συνδυασμό με τη μαζική αστικοποίηση του προηγούμενου αιώνα, οδηγεί αρχικά στον μαρασμό και στη συνέχεια στην απαξίωση δεκάδων επαγγελμάτων, ελάχιστα από τα οποία επιχειρούμε σήμερα να θυμηθούμε. Πολλοί από αυτούς τους επαγγελματίες είναι πλανόδιοι, ωστόσο το επάγγελμά τους δεν συγκαταλέγεται στις πρόχειρες δουλειές του «ποδαριού». Αντίθετα, οι περισσότεροι παραμένουν σταθερά και αναπόσπαστα μέλη της κοινότητας, με παρουσία καθημερινή και ουσιαστική, ενώ συχνά εργάζονται αποκλειστικά μέσα σε αυτήν.

Τα «ντελίβερι» παλαιότερων εποχών δεν φέρνουν στην πόρτα του σπιτιού πίτσες και σουβλάκια, αλλά είδη πρώτης ανάγκης. Ο γαλατάς καταφθάνει κάθε πρωί, αφήνοντας το φρέσκο γάλα της ημέρας σε γυάλινα μπουκάλια στο σκαλάκι της πόρτας. Ο νερουλάς γυρίζει σε περιοχές χωρίς κεντρικούς αγωγούς ύδρευσης και αδειάζει το πολύτιμο αγαθό σε τενεκέδες, ενώ ο παγοπώλης είναι απολύτως απαραίτητος τους καλοκαιρινούς μήνες, καθώς οι τεράστιες κολώνες πάγου που μεταφέρει διατηρούν τα ευπαθή προϊόντα στα αυτοσχέδια ψυγεία

Κατ’ οίκον διανομή υπάρχει και σε πλήθος ειδών διατροφής, που δίνουν συχνά το όνομά τους στο επάγγελμα του πωλητή. Έτσι συναντάμε τον πλανόδιο ψαρά, τον μανάβη, τον γιαουρτά, τον κουλουρά, τον παξιμαδά, τον λεμονατζή, τον παστελά, τον λουκουματζή, ενώ η «μαρίδα» της γειτονιάς τρέχει πίσω από τον παγωτατζή, στο γνώριμο άκουσμα της καμπανούλας του.

Σε μια εποχή όπου, σε πλήρη αντίθεση με το σήμερα, ό,τι χαλά δεν πετιέται αλλά επισκευάζεται, ανθούν τα επαγγέλματα των τεχνιτών. Στους δρόμους και στις αυλές ακούγονται οι φωνές του ομπρελά, του παπλωματά και του καρεκλά, που κάθεται σε ένα χαμηλό σκαμνάκι και επισκευάζει επιτόπου τις φθαρμένες ψάθινες καρέκλες. Καθένας εξασκεί την τέχνη του με μεθοδικότητα και γνώση που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο παπλωματάς, που έχει μαζί του ένα ξύλινο όργανο σε σχήμα τόξου, το λεγόμενο δοξάρι. Σακουλιάζει το βαμβάκι στις άκρες του στρώματος ώστε να είναι πιο σκληρό εκεί, στη συνέχεια με το δοξάρι το απλώνει ισομερώς σε όλη την επιφάνεια και, όταν το γέμισμα γίνει ομοιόμορφο, ράβει το στρώμα με διακοσμητικά σχέδια, που αποτελούν τη χαρακτηριστική «υπογραφή» του μάστορα.

Για τις γυναίκες της εποχής, «βασιλιάς» των πλανόδιων επαγγελμάτων είναι αναμφίβολα ο πραματευτής. Γυρίζει σε πόλεις και χωριά, αρχικά με βαρυφορτωμένα γαϊδουράκια, αργότερα με ταλαιπωρημένες άμαξες και τελικά με αυτοκίνητο-πολυκατάστημα. Στην πραμάτεια του περιλαμβάνονται ρούχα, αρώματα, παπούτσια, διακοσμητικά, είδη ομορφιάς, μικροαντικείμενα – οτιδήποτε μπορεί να γοητεύσει μια γυναίκα της εποχής.

Μπορεί σήμερα ο χρόνος μετάδοσης ενός γεγονότος από τη μία άκρη του κόσμου στην άλλη να μετριέται σε δευτερόλεπτα, όμως μόλις λίγες δεκαετίες πίσω η διάδοση ειδήσεων, πληροφοριών και ανακοινώσεων είχε κοντά ποδάρια και βροντερή φωνή. Ιδίως στην επαρχία, όπου οι αποστάσεις είναι μεγάλες και οι οικισμοί αραιοκατοικημένοι, ρόλο τοπικού «ίντερνετ» αναλαμβάνει ο ντελάλης.

Γυρίζει στα σοκάκια, ανεβαίνει στα ψηλότερα σημεία του χωριού και με τη δυνατή του φωνή μεταφέρει σημαντικές πληροφορίες: τοπικές διαταγές, ανακοινώσεις, ειδήσεις της δημόσιας ζωής, την άφιξη ενός θιάσου, την ταινία που θα προβληθεί το απόγευμα στο καφενείο, τον ερχομό κάποιου βουλευτή. Επιλέγεται ανάμεσα στους βροντόφωνους της περιοχής και, επειδή η αμοιβή του από την κοινότητα είναι πενιχρή, συμπληρώνει το εισόδημά του με διάφορες δουλειές στο χωριό. Η παρακμή και τελικά η εξαφάνισή του έρχεται με τη σταδιακή εγκατάσταση μεγαφώνων σε κοινότητες και εκκλησίες.

Η λέξη «αλμπάνης», που σήμερα ταυτίζεται με τον αδέξιο και αναξιόπιστο επαγγελματία, λίγες δεκαετίες πριν αναφερόταν στον πεταλωτή των υποζυγίων, τα οποία κυριαρχούν στην επαρχία ως βασικά μέσα μετακίνησης και αγροτικών εργασιών. Ο αλμπάνης, όταν δεν ταυτίζεται με τον σιδερά του χωριού, είναι συνήθως αυτοδίδακτος και επιτελεί έργο ζωτικής σημασίας για την αγροτική κοινότητα.

Αφαιρεί με τανάλια το παλιό πέταλο, καθαρίζει και κόβει με μαχαίρι το νύχι που περισσεύει και στη συνέχεια τοποθετεί το νέο πέταλο καυτό, μόλις βγει από το καμίνι, πάνω στο νύχι του ζώου, ώστε να εφαρμόσει σωστά χωρίς κενά. Έπειτα καρφώνει προσεκτικά το πέταλο, φροντίζοντας το καρφί να μπει στο ξερό μέρος του ποδιού, για να μην τραυματιστεί το ζώο. Η διαδικασία απαιτεί μεγάλη εμπειρία και δεξιοτεχνία, καθώς το παραμικρό λάθος μπορεί να προκαλέσει σοβαρή, ακόμη και ανήκεστο, βλάβη. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι βίαιες αντανακλαστικές αντιδράσεις των ζώων οδηγούν σε σοβαρούς ή και θανατηφόρους τραυματισμούς των ίδιων των αλμπάνηδων-πεταλωτών.