Η γρίπη «σαρώνει»: Πότε κινδυνεύετε και πώς να προστατευτείτε – Τι λέει στο ET Magazine η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου

Η γρίπη συνεχίζει να «σαρώνει» τη χώρα, με τα σοβαρά περιστατικά και τις νοσηλείες να αυξάνονται παρά την οριακή αποκλιμάκωση στα κρούσματα της κοινότητας. Την τελευταία εβδομάδα (02/2026) καταγράφηκαν 871 νέες εισαγωγές ασθενών με γρίπη στα νοσοκομεία, έναντι 722 την προηγούμενη εβδομάδα, ενώ 15 νέες εισαγωγές σημειώθηκαν σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας. Παράλληλα, καταγράφηκαν 8 νέοι θάνατοι, ανεβάζοντας τον συνολικό απολογισμό από την αρχή της περιόδου επιτήρησης στους 15 θανάτους και 45 σοβαρά περιστατικά με νοσηλεία σε ΜΕΘ.

Τα εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν ότι κυριαρχεί σχεδόν αποκλειστικά η γρίπη τύπου Α, με τα περισσότερα στελέχη να ανήκουν στον υπότυπο Α(Η3) και σημαντικό ποσοστό στον Α(Η1)pdm09. Η εικόνα συμπληρώνεται από τα αστικά λύματα, όπου το ιϊκό φορτίο παραμένει υψηλό, με μείωση σε πόλεις όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και η Πάτρα, αλλά αύξηση στα Χανιά.

Η εποχική γρίπη με στέλεχος Η3Ν2 έχει προκαλέσει ραγδαία αύξηση κρουσμάτων διεθνώς, κυριαρχώντας σε ποσοστό έως και 90% και δημιουργώντας σημαντική πίεση στα συστήματα υγείας. Ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες είναι οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών και τα παιδιά ηλικίας 5 έως 14 ετών, ενώ η νόσος έχει ήδη εμφανιστεί και στην Ελλάδα, με αρκετά επιβεβαιωμένα κρούσματα. Οι αρμόδιοι φορείς υγείας καλούν τους πολίτες, ειδικά όσους ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου, να τηρήσουν μέτρα προστασίας και να ενημερώνονται τακτικά.

Το Η3Ν2 αποτελεί υποκλάδο Κ του ιού της γρίπης και είναι το επικρατούν στέλεχος σε χώρες όπως η Αγγλία, όπου οι εισαγωγές στα νοσοκομεία λόγω γρίπης έχουν αυξηθεί κατά 56% σε σύγκριση με τον περσινό χειμώνα. Την τελευταία εβδομάδα καταγράφηκαν 1.717 εισαγωγές, σε σύγκριση με 243 το 2023, αποδεικνύοντας την έντονη έξαρση της νόσου. Παρόμοια εικόνα παρατηρείται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία και η Ισπανία, ενώ στην Αυστραλία η σεζόν της γρίπης είναι ιδιαίτερα παρατεταμένη και με υψηλή συχνότητα κρουσμάτων.

Το στέλεχος Η3Ν2 μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσηση, κυρίως σε ηλικιωμένους και άτομα με υποκείμενα νοσήματα. Τα συμπτώματα εμφανίζονται απότομα και έντονα, σε αντίθεση με το κοινό κρυολόγημα που εξελίσσεται σταδιακά. Περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, έντονη κόπωση, βήχα, καταρροή, μυαλγίες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν και γαστρεντερικά συμπτώματα όπως εμετοί και διάρροιες.

Η παθολόγος και καθηγήτρια επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, εξηγεί στο ET Magazine ποια είναι η κατάσταση της γρίπης φέτος, ποιοι ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου, πότε η αντιική θεραπεία είναι απαραίτητη και πώς ο εμβολιασμός μπορεί να περιορίσει τις σοβαρές επιπλοκές. Η ίδια δίνει πρακτικές συμβουλές για την πρόληψη, υπογραμμίζει τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και απαντά σε κρίσιμα ερωτήματα που απασχολούν το κοινό σε μια περίοδο όπου η γρίπη εξαπλώνεται ταχύτατα, κυρίως μετά τις εορτές και τις υψηλές κοινωνικές επαφές.

Θεοδώρα Ψαλτοπούλου Παθολόγος-Καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

1) Πόσες μέρες επώαση έχει η γρίπη και για πόσες μέρες μεταδίδει ο ασθενής

Η γρίπη είναι οξεία ιογενής λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος με σύντομη περίοδο επώασης, η οποία κυμαίνεται συνήθως από 1 έως 4 ημέρες, με μέσο όρο τις 2 ημέρες. Αυτό σημαίνει ότι ένα άτομο μπορεί να μολυνθεί και να εμφανίσει συμπτώματα πολύ γρήγορα, γεγονός που διευκολύνει τη διασπορά του ιού στην κοινότητα. Επιπλέον, ο ιός της γρίπης εμφανίζει σημαντική ικανότητα μετάλλαξης, γεγονός που δυσχεραίνει τον πλήρη έλεγχο της νόσου και καθιστά απαραίτητη την ετήσια επιτήρηση και πρόληψη. Η σύντομη επώαση σε συνδυασμό με την ασυμπτωματική μεταδοτικότητα εξηγούν γιατί η γρίπη εξαπλώνεται ταχύτατα, ιδιαίτερα σε σχολεία, χώρους εργασίας και δομές φροντίδας ηλικιωμένων.

Η μετάδοση ξεκινά περίπου 24 ώρες πριν την εμφάνιση των συμπτωμάτων, όταν το άτομο δεν γνωρίζει ακόμη ότι νοσεί, και συνεχίζεται για 5 έως 7 ημέρες μετά. Στα παιδιά, καθώς και σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, η μεταδοτικότητα μπορεί να διαρκέσει περισσότερες ημέρες. Η γρίπη μεταδίδεται κυρίως μέσω σταγονιδίων από τον βήχα, το φτέρνισμα ή την ομιλία, αλλά και μέσω επαφής με μολυσμένες επιφάνειες.

2) Πότε πρέπει να λαμβάνει αντιική αγωγή

Η αντιική αγωγή αποτελεί σημαντικό εργαλείο στη διαχείριση της γρίπης, αλλά δεν ενδείκνυται για όλους ανεξαιρέτως. Η μέγιστη αποτελεσματικότητά της παρατηρείται όταν χορηγείται εντός των πρώτων 48 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων, καθώς μπορεί να μειώσει τη διάρκεια και τη βαρύτητα της νόσου. Παρότι δεν υποκαθιστά τον εμβολιασμό, η αντιική θεραπεία λειτουργεί συμπληρωματικά, περιορίζοντας τον πολλαπλασιασμό του ιού. Η σωστή επιλογή και δοσολογία πρέπει πάντα να γίνεται από ιατρό, καθώς η αλόγιστη χρήση μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη αποτελεσματικότητα. Η αντιική αγωγή συνιστάται ανεξαρτήτως χρόνου έναρξης των συμπτωμάτων σε ασθενείς που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, σε νοσηλευόμενους ασθενείς, καθώς και σε άτομα με σοβαρή ή ταχέως επιδεινούμενη κλινική εικόνα. Η έγκαιρη χορήγηση μπορεί να προλάβει σοβαρές επιπλοκές και να μειώσει την ανάγκη νοσηλείας.

3) Είναι υποχρεωτική η λήψη αντιικών φαρμάκων;

Η λήψη αντιικών φαρμάκων δεν είναι υποχρεωτική για όλους τους ασθενείς με γρίπη. Στα κατά τα άλλα υγιή άτομα, η νόσος είναι συνήθως αυτοπεριοριζόμενη και αντιμετωπίζεται με συμπτωματική αγωγή, όπως ξεκούραση, επαρκή ενυδάτωση και αντιπυρετικά. Σημαντικό είναι να τονιστεί ότι η λανθασμένη εντύπωση πως τα αντιικά είναι απαραίτητα σε κάθε περίπτωση μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπη φαρμακευτική επιβάρυνση. Η εξατομικευμένη ιατρική προσέγγιση παραμένει βασικός άξονας σωστής αντιμετώπισης. Ωστόσο, για συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών, η αντιική θεραπεία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική και συχνά απαραίτητη, καθώς μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών. Η απόφαση για χορήγηση αντιικών πρέπει να λαμβάνεται από τον θεράποντα ιατρό, βάσει της ηλικίας, του ιστορικού και της κλινικής εικόνας του ασθενούς.

4) Ποιες είναι οι ομάδες υψηλού κινδύνου

Οι ομάδες υψηλού κινδύνου για σοβαρή νόσηση από γρίπη περιλαμβάνουν:

Άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω

Παιδιά μικρότερα των 5 ετών, ιδίως κάτω των 2

Έγκυες γυναίκες και λεχωΐδες

Ασθενείς με χρόνια καρδιολογικά, πνευμονολογικά, νεφρικά ή ηπατικά νοσήματα

Άτομα με σακχαρώδη διαβήτη ή νοσογόνο παχυσαρκία

Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (λόγω νόσου ή θεραπείας)

Άτομα με νευρολογικές ή νευρομυϊκές παθήσεις

Σε αυτές τις ομάδες, η γρίπη μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή νόσο με αυξημένη θνητότητα.

Η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των ομάδων επιτρέπει την άμεση παρέμβαση και την προτεραιοποίηση στον εμβολιασμό και τη θεραπεία, μειώνοντας τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα.

5) Αν κάποιος έχει εμβολιαστεί και νοσήσει από τη γρίπη, πρέπει να λάβει αντιική αγωγή

Ο εμβολιασμός κατά της γρίπης δεν αποκλείει πλήρως τη νόσηση, αλλά μειώνει σημαντικά τη σοβαρότητα της νόσου. Εάν ένα εμβολιασμένο άτομο νοσήσει και ανήκει σε ομάδα υψηλού κινδύνου ή παρουσιάζει σοβαρά συμπτώματα, τότε η αντιική αγωγή εξακολουθεί να ενδείκνυται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κλινική παρακολούθηση είναι ουσιώδης, καθώς ακόμη και ήπια συμπτώματα μπορεί να απαιτούν ειδική διαχείριση. Η εμβολιαστική κάλυψη συμβάλλει στο να εμφανιστεί η νόσος με ηπιότερη μορφή και λιγότερες επιπλοκές, αλλά δεν αναιρεί την ανάγκη ιατρικής αξιολόγησης και θεραπείας.

6) Σε τι ποσοστό καλύπτει ο εμβολιασμός τον εμβολιασμένο

Η αποτελεσματικότητα του αντιγριπικού εμβολίου κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 40% και 60%, ανάλογα με την ηλικία, την κατάσταση υγείας του εμβολιαζόμενου και τη συμφωνία των κυκλοφορούντων στελεχών με αυτά του εμβολίου. Παρότι το ποσοστό αυτό δεν είναι απόλυτο, ο εμβολιασμός μειώνει δραστικά τις βαριές επιπλοκές, τις νοσηλείες και τους θανάτους. Παράλληλα, συμβάλλει στη δημιουργία συλλογικής ανοσίας, προστατεύοντας έμμεσα και τα πιο ευάλωτα άτομα του πληθυσμού.

Ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους, ακόμη και όταν η προστασία έναντι της λοίμωξης δεν είναι πλήρης, ο εμβολιασμός προσφέρει σημαντική προστασία έναντι σοβαρής νόσου.

7) Ποια είναι η κλινική εικόνα της γρίπης και πότε πρέπει κάποιος να πάει στον γιατρό

Η γρίπη χαρακτηρίζεται από αιφνίδια έναρξη με υψηλό πυρετό, ρίγος, έντονες μυαλγίες, κεφαλαλγία, κόπωση, βήχα και πονόλαιμο. Συχνά συνοδεύεται από καταρροή και, σε παιδιά, από γαστρεντερικά συμπτώματα. Σε ηλικιωμένους, τα συμπτώματα μπορεί να είναι άτυπα, όπως σύγχυση ή απότομη επιδείνωση της γενικής κατάστασης, γεγονός που απαιτεί αυξημένη εγρήγορση. Ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητη όταν ο πυρετός επιμένει πάνω από 3 ημέρες, όταν υπάρχει δύσπνοια, πόνος στο στήθος, έντονη αδυναμία, σύγχυση ή επιδείνωση χρόνιων παθήσεων.

8) Τα Χριστούγεννα επιδείνωσαν την κατάσταση με τις λοιμώξεις;

Η εορταστική περίοδος των Χριστουγέννων ευνοεί τη μετάδοση των λοιμώξεων λόγω συγχρωτισμού, κοινωνικών εκδηλώσεων και παραμονής σε κλειστούς χώρους. Η αυξημένη κινητικότητα του πληθυσμού συμβάλλει στην ταχύτερη διασπορά της γρίπης και άλλων αναπνευστικών ιών. Η χαλάρωση των μέτρων πρόληψης και η αυξημένη κοινωνική επαφή αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες έξαρσης.

9) Ποιες είναι οι συχνότερες επιπλοκές της γρίπης

Οι πιο συχνές επιπλοκές περιλαμβάνουν την πνευμονία, την επιδείνωση χρόνιων νοσημάτων, τη μέση ωτίτιδα στα παιδιά και, σπανιότερα, καρδιακές και νευρολογικές επιπλοκές. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί νοσηλεία ή και εισαγωγή σε ΜΕΘ. Η έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει τη σοβαρή εξέλιξη και τις μακροχρόνιες συνέπειες.

10) Σε ποιες ηλικίες το συναντάμε συχνότερα

Η γρίπη εμφανίζεται συχνότερα στα παιδιά σχολικής ηλικίας, τα οποία λειτουργούν ως βασικοί φορείς μετάδοσης. Ωστόσο, οι μεγαλύτερες ηλικίες παρουσιάζουν τα πιο σοβαρά κλινικά περιστατικά. Ο εμβολιασμός των παιδιών συμβάλλει καθοριστικά στον περιορισμό της διασποράς στην κοινότητα.

11) Μέχρι πότε μπορεί να εμβολιαστεί κάποιος ασθενής

Ο αντιγριπικός εμβολιασμός μπορεί να πραγματοποιηθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της γριπικής περιόδου, ακόμη και μετά την έναρξη της κυκλοφορίας του ιού, εφόσον το άτομο δεν έχει νοσήσει πρόσφατα. Η καθυστέρηση δεν αναιρεί το όφελος, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένης κυκλοφορίας του ιού.

12) Μέχρι πότε περιμένουμε να κορυφωθεί η επιδημική κρίση;

Η κορύφωση της γρίπης καταγράφεται συνήθως μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου, αν και μπορεί να μεταβληθεί ανάλογα με τις συνθήκες και τη συμπεριφορά του πληθυσμού. Οι καιρικές συνθήκες και η εμβολιαστική κάλυψη επηρεάζουν τη χρονική διάρκεια της επιδημίας.

13) Τα παιδιά από ποια ηλικία θα πρέπει να αρχίζουν να εμβολιάζονται

Ο εμβολιασμός συνιστάται από την ηλικία των 6 μηνών, ιδιαίτερα για παιδιά με χρόνια νοσήματα ή αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών. Στα μικρά παιδιά απαιτούνται δύο δόσεις την πρώτη χρονιά εμβολιασμού για επαρκή ανοσία.

14) Πώς μπορούμε να προφυλαχθούμε

Η πρόληψη βασίζεται στον ετήσιο εμβολιασμό, στην καλή υγιεινή χεριών, στον σωστό αερισμό των χώρων, στην αποφυγή επαφής με άτομα που έχουν συμπτώματα και στη χρήση μάσκας από ευάλωτες ομάδες. Η υπεύθυνη ατομική συμπεριφορά έχει άμεσο αντίκτυπο στη συλλογική προστασία.