Το γνωστό αυτοβιογραφικό τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου, που αυτές τις ημέρες συμπληρώνει τα 80 χρόνια της δημιουργικής ζωής του, δεν αποτελεί τη μοναδική έμμεση αναφορά στα τραγικά αιματηρά γεγονότα που ξεκινούν την 3η Δεκεμβρίου 1944 στη πλατεία Συντάγματος και θέτουν τις βάσεις του επερχόμενου εμφυλίου σπαραγμού.

Αρκετοί άνθρωποι των τεχνών δίνουν εκείνο το μουντό πρωινό το παρόν στην επίμαχη διαδήλωση, και σίγουρα  έχει ενδιαφέρουν να “μιλήσουν” οι ίδιοι για την ημέρα που γίνονται αυτόπτες μάρτυρες της ιστορίας.

Η ελληνική άνοιξη που ξεκινά στις 12 Οκτωβρίου 1944 με την απελευθέρωση της Αθήνας από τους Γερμανούς, δεν κρατά ούτε δύο μήνες. Τα βαριά σύννεφα στις σχέσεις ΕΛ.ΑΣ – Βρετανών, φέρνουν την καταιγίδα του εμφυλίου με ότι συνέπειες έχει αυτό στην μεταπολεμική εξέλιξη του τόπου.

Παρά την κυβερνητική απαγόρευση η διαδήλωση πραγματοποιείται με τα γνωστά τραγικά αποτελέσματα, κάτι που διαλύει τις αυταπάτες των μετριοπαθών για ομαλή μετάβαση σε δημοκρατικές διαδικασίες, και κηρύσσει την, ανεπίσημη, έναρξη του εμφυλίου πολέμου.

Η άποψη της κορυφαίας βυζαντινολόγου και ιστορικού Ελένης Γλύκατζη- Αρβελέρ έχει έτσι και αλλιώς ενδιαφέρον για οποιοδήποτε θέμα μιλά, πολύ περισσότερο όμως αν αναφέρεται σε γεγονότα που έχει προσωπικό βίωμα, όπως το συλλαλητήριο εκείνης της Κυριακής : “Έν τω μεταξύ έχει γίνει η κυβέρνηση, στην οποία μετέχουν και οι Εαμικοί. Τις πρώτες μέρες του Δεκέμβρη, στις 3, νομίζω, κατεβαίνουμε στη μεγάλη διαδήλωση. Γιατί; Γιατί μας αδικούν όλοι. Βρίσκομαι μπροστά στο ξενοδοχείο “Μεγάλη Βρετανία”, στη γωνία. Απέναντι είναι τα παλιά ανάκτορα, όπως τα λέγαμε τότε. H σημερινή Βουλή. Στη στέγη βλέπω Έλληνες αστυνομικούς να πυροβολούν. Πιάνω έναν Εγγλέζο αξιωματικό που ήταν εκεί δίπλα μου (η “Μεγάλη Βρετανία» ήταν το αρχηγείο τους) και του λέω, με τα λίγα αγγλικά που ήξερα:

-Τους βλέπετε αυτούς εκεί; Ήταν οι ίδιοι που χτυπούσαν και όταν κατεβαίναμε εναντίον των Γερμανών.

– Yes, Ι know (ναι, ξέρω).

Δεν θα ξεχάσω ποτέ την απάντησή του. Από το Σύνταγμα προχωράμε, όλη η διαδήλωση, προς την Ομόνοια. Εκεί έγινε ο μεγάλος σκοτωμός. Πυροβολισμοί ακούγονταν από παντού, έβγαιναν από τα ξενοδοχεία…H διαδήλωση είχε φρουρούς του ΕΛΑΣ, οι οποίοι και άρχισαν να πυροβολούν προς τα πάνω, προς τα ξενοδοχεία. Έγινε σαματάς. Όλοι χτυπούσαν μεταξύ τους. Τη στιγμή όμως που οι Ελασίτες θα έμπαιναν εκεί από όπου έβγαιναν οι πυροβολισμοί (ένα ξενοδοχείο), φθάνουν οι Άγγλοι και τους εμποδίζουν.

Την επομένη, αν θυμάμαι καλά, γίνεται η κηδεία των θυμάτων της διαδήλωσης. H διαδήλωση, αυτή τη φορά, είναι επίσημη, την επιτρέπουν, όπως επιτρέπουν και την κηδεία. Περνάμε μπροστά από τη “Μεγάλη Βρετανία” και στη συνέχεια από το ξενοδοχείο “King George”, όπου μένουν οι Αμερικανοί. Και ξεσπούμε σε ζητωκραυγές υπέρ των Αμερικανών. Στην κηδεία δεν συνέβη τίποτε”.