Όραση: Υπάρχουν κίνδυνοι από τα νέα φάρμακα για τον διαβήτη και το αδυνάτισμα;

Εμφανή τα οφέλη για παχύσαρκους και διαβητικούς, αλλά…

«Οι ασθενείς πρέπει, κατ’ αρχάς, να γνωρίζουν ότι οι GLP-1 αγωνιστές, στους οποίους ανήκουν η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, έχουν κάνει τη διαφορά στη ζωή πολλών πασχόντων από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, οι οποίοι συνήθως είναι και υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Μελέτες δείχνουν πως όχι μόνον μπορεί να τους βοηθήσουν να ρυθμίσουν το σάκχαρο και το βάρος τους, αλλά παρέχουν και πρόσθετα οφέλη, όπως η μείωση των καρδιαγγειακών κινδύνων που διατρέχουν. Οι κλινικές μελέτες με αυτά τα φάρμακα, όμως, έδειξαν ότι μπορεί να έχουν και ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται και οι οφθαλμολογικές», παρατηρεί ο καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης κ. Αναστάσιος Ι. Κανελλόπουλος.

Οι μελέτες που έδειξαν επιπλοκές στην όραση

• Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο ιατρικό περιοδικό «JAMA Ophthalmology»συσχέτισε τη σεμαγλουτίδη (είναι η δραστική ουσία στο Ozempic για τον διαβήτη και στο Wegovy για το αδυνάτισμα) με μία σπάνια πάθηση των ματιών που λέγεται μη αρτηριακή πρόσθια ισχαιμική οπτική νευροπάθεια (ΝΑΙΟΝ). Η πάθηση αυτή αναπτύσσεται όταν εμποδίζεται η ροή αίματος στο οπτικό νεύρο, με συνέπεια αιφνίδια αλλά ανώδυνη απώλεια της όρασης στο ένα μάτι.

• Αλλη μελέτη στο ίδιο περιοδικό συσχέτισε τη χρήση σεμαγλουτίδης ή τιρζεπατίδης (είναι η δραστική ουσία στο Mounjaro για τον διαβήτη και στο Zepbound για το αδυνάτισμα) με τη ΝΑΙΟΝ, καθώς και με φλεγμονή στο οπτικό νεύρο (οπτική νευρίτιδα). Υπήρξε, επίσης, περιστατικό ασθενούς που παρουσίασε απόφραξη σε αγγείο του αμφιβληστροειδούς χιτώνα στο πίσω μέρος του ματιού (παρακεντρική οξεία μέση ωχροπάθεια).

• Τώρα, νέα μελέτη υποδηλώνει ότι η σεμαγλουτίδη διπλασιάζει και τον κίνδυνο νεοαγγειακής ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας (nAMD). Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι η πιο συχνή αιτία τύφλωσης μετά τα 60 έτη σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Η νεοαγγειακή εκφύλιση της ωχράς είναι ένας υποτύπος, στον οποίο παρατηρείται η δημιουργία νέων, παθολογικών αιμοφόρων αγγείων κάτω από το κεντρικό τμήμα (λέγεται ωχρά κηλίδα) του αμφιβληστροειδούς.

Υπάρχουν, επίσης, ερευνητικά δεδομένα που δείχνουν ότι η σεμαγλουτίδη συνδέεται και με αιφνίδιες αλλαγές στην όραση, όπως το θόλωμά της. Μπορεί, επίσης, να επιδεινώσει τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια.

Η πιθανή εξήγηση αναζητείται στην ταχύτητα πτώσης του σακχάρου

Παρά τη σπανιότητα των παραπάνω οφθαλμολογικών παθήσεων, ξαφνικά είναι τόσο πολλοί οι άνθρωποι που παίρνουν τα συγκεκριμένα φάρμακα, ώστε ο αριθμός των οφθαλμολογικών περιστατικών αυξάνεται πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι συνήθως. Οι επιστήμονες έχουν αρκετές θεωρίες για το τι μπορεί να συμβαίνει…

• Η πρώτη θεωρία είναι ότι με κάποιον τρόπο εμπλέκεται η γρήγορη αλλαγή στα επίπεδα γλυκόζης (σακχάρου) που επιφέρει η λήψη τους. «Τα φάρμακα αυτά ρίχνουν πολύ αποτελεσματικά το σάκχαρο στο αίμα. Η απότομη μείωσή του μπορεί να προκαλέσει οίδημα στο οπτικό νεύρο. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι επειδή μειώνεται απότομα το σάκχαρο στο αίμα, αλλάζει εξίσου απότομα η διάχυση υγρών μεταξύ των αιμοφόρων αγγείων και των κυττάρων του ματιού», εξηγεί ο κ. Κανελλόπουλος.

• Υπάρχει, βέβαια, και ενδεχόμενο να επιδρούν τα ίδια τα φάρμακα στα μάτια, με μηχανισμούς οι οποίοι δεν έχουν ταυτοποιηθεί ακόμα.

• Ή ακόμα μπορεί να παίζουν ρόλο η διάρκεια λήψης των φαρμάκων, η ηλικία των ασθενών και το λοιπό ιατρικό ιστορικό τους (π.χ. αν ήδη αντιμετώπιζαν αγγειακά προβλήματα). Φυσικά, μπορεί να παίζει ρόλο συνδυασμός αυτών και άλλων, άγνωστων έως τώρα, παραγόντων.

«Είναι πολλά τα ερωτήματα που πρέπει ακόμα να απαντηθούν, γι’ αυτό διεξάγονται εντατικές μελέτες», τονίζει ο καθηγητής. «Σε κάθε περίπτωση, κανένας ασθενής δεν πρέπει να διακόπτει από φόβο τη λήψη του GLP-1 αγωνιστή του, αν δεν συμβουλευθεί πρώτα τον θεράποντα γιατρό του», προσθέτει.

Συνιστάται οφθαλμολογικός έλεγχος πριν από τη λήψη των φαρμάκων αυτών

Οσοι ασθενείς δεν έχουν αρχίσει ακόμα να λαμβάνουν τα φάρμακα, καλό είναι να κάνουν προληπτικό έλεγχο των ματιών τους και να λάβουν από τον οφθαλμίατρό τους οδηγίες για περιοδικό επανέλεγχο και σε ποια συμπτώματα να έχουν τον νου τους.

Σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό τους, εξάλλου, οι ασθενείς καλό είναι να αρχίζουν σταδιακά τη λήψη των φαρμάκων αυτών. Και αν κάποιος που παίρνει GLP-1 αγωνιστή εκδηλώσει οποιαδήποτε αλλαγή στην όρασή του, συνιστάται να μιλήσει αμέσως με τον οφθαλμίατρό του. «Με την κατάλληλη αξιολόγηση και θεραπεία μπορεί να αντιμετωπιστούν ικανοποιητικά πολλές από τις οφθαλμολογικές επιπλοκές των φαρμάκων αυτών. Πάντοτε, όμως, πρέπει να υπάρχει συνεργασία με τον θεράποντα ενδοκρινολόγο ή παθολόγο των ασθενών, διότι τόσο ο διαβήτης τύπου 2 όσο και η παχυσαρκία είναι σοβαρές ασθένειες που χρειάζονται προσεκτική αντιμετώπιση», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.

*Από το ένθετο Διαβήτης  που κυκλοφορεί με τον Ελεύθερο Τύπο της Κυριακής