Υπέρταση: Πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία - Οσα πρέπει να ξέρετε

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, σε παγκόσμιο επίπεδο, ένας στους τρεις ενήλικες πάσχει από αυξημένη αρτηριακή πίεση, ενώ στη χώρα μας η υπέρταση αφορά πάνω από το 20% του συνολικού πληθυσμού. Με άλλα λόγια, περισσότεροι από 2 στους 10 Ελληνες παρουσιάζουν αυξημένη αρτηριακή πίεση του αίματος. Μάλιστα, η πάθηση επηρεάζει όχι μόνο τους ενήλικες, αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι δυνατό να διαγνωσθούν με υπέρταση ακόμη και μικρά παιδιά.

Τι… μας ανεβάζει την πίεση

Σε ποσοστό 90% με 95% των περιπτώσεων, η υπέρταση χαρακτηρίζεται ως ιδιοπαθής. Οφείλεται δηλαδή σε:

• Κληρονομικούς παράγοντες
• Αυξημένο σωματικό βάρος
• Καθιστική ζωή
• Υπερβολική πρόσληψη αλατιού
• Αυξημένο άγχος
• Αρτηριοσκλήρυνση

Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, η υπέρταση χαρακτηρίζεται ως δευτεροπαθής, οφείλεται δηλαδή σε κάποια άλλη πάθηση και εμφανίζεται λόγω αυτής. Οι παθήσεις που ενοχοποιούνται για την εκδήλωση δευτεροπαθούς υπέρτασης είναι:

• Νεφροπάθεια
• Στένωση των νεφρικών αρτηριών
• Υπνική άπνοια
• Διαταραχές των αιμοφόρων αγγείων
• Δυσλειτουργίες του θυρεοειδούς αδένα
• Προεκλαμψία (κατά την εγκυμοσύνη)

 Ο ρόλος της κληρονομικότητας

Μια ανασκόπηση επιδημιολογικών μελετών αναφέρει ότι η πιθανότητα ενός ατόμου να κληρονομήσει υψηλή αρτηριακή πίεση είναι περίπου 30%-50%. Επίσης, η ανασκόπηση σημειώνει ότι, αν και οι ερευνητές έχουν απομονώσει γονίδια που ελέγχουν την αρτηριακή πίεση, αυτές οι γονιδιακές παραλλαγές αντιστοιχούσαν μόνο στο 2%-3% των γενετικών μεταβολών της αρτηριακής πίεσης.

Με ποια συμπτώματα εκδηλώνεται η υπέρταση;

Η υπέρταση έχει χαρακτηρισθεί και ως «ύπουλη νόσος», γιατί συνήθως δεν προκαλεί κανένα απολύτως σύμπτωμα. Ισως, ο υπερτασικός ασθενής να αναφέρει κάποια συμπτώματα, όπως:

• Ρινορραγία
• Ναυτία
• Κεφαλαλγία

Αυτά, όμως, τα συμπτώματα ισχύουν, κυρίως, για ασθενείς με βαριάς μορφής υπέρταση.

Αλλα συμπτώματα που ενδεχομένως σχετίζονται με την αύξηση της αρτηριακής πίεσης είναι:

• Η εύκολη κόπωση
• Η πρωινή ζάλη
• Η αίσθηση των παλμών

Με βάση ποια συμπτώματα πρέπει να δείτε γιατρό 

• Αν και η υψηλή αρτηριακή πίεση δεν προκαλεί συνήθως συμπτώματα, όποιος βιώνει ξαφνική, σοβαρή κεφαλαλγία ή ρινορραγία θα πρέπει να ελέγχει την αρτηριακή του πίεση.
• Εάν η αρτηριακή πίεση υπερβαίνει τα 180/120 mmHg, πρέπει να καθίσετε αναπαυτικά για 5 λεπτά και να μετρήσετε ξανά την αρτηριακή σας πίεση. Εάν η αρτηριακή πίεση είναι ακόμα υψηλότερη από 180/120 mmHg, πρέπει να ζητήσετε ιατρική βοήθεια.
• Εάν ένα άτομο αντιμετωπίζει σοβαρά συμπτώματα, όπως πόνο στο στήθος, δύσπνοια ή δυσκολία στην όραση, πρέπει να καλέσετε τα Επείγοντα, καθώς ενδέχεται να πρόκειται για υπερτασική κρίση.
• Τα φάρμακα για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες, όπως ζάλη. Εάν αυτή η παρενέργεια κρατάει για ώρα ή επηρεάζει τις καθημερινές δραστηριότητες ενός ατόμου, θα πρέπει να μιλήσετε με τον οικογενειακό γιατρό σας.

Υπέρταση: Διάγνωση και εξετάσεις

Η επίσκεψη στο ιατρείο περιλαμβάνει την κλινική εξέταση και την καταγραφή του πλήρους ιστορικού του ασθενούς, καθώς, επίσης, και τη διερεύνηση άλλων παθήσεων που τυχόν υπάρχουν μέσω εργαστηριακού ελέγχου.

Ο εργαστηριακός έλεγχος περιλαμβάνει μέτρηση των ηλεκτρολυτών και έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας, εξετάσεις αίματος και ούρων, καθώς και απεικονιστικές εξετάσεις, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν πρόκειται για πρωτοπαθή ή δευτεροπαθή υπέρταση. Συνήθως η διάγνωση γίνεται μέσω μετρήσεων από τον γιατρό, με τον ασθενή σε καθιστή θέση.

Ως υπερτασικός ορίζεται κάποιος όταν η συστολική πίεση, γνωστή και ως «μεγάλη», είναι πάνω από 140 mmHg και η διαστολική ή, αλλιώς, «μικρή» είναι από 90 mmHg και πάνω. Γενικότερα, η πίεση του αίματος θεωρείται ιδανική όταν η συστολική είναι 120 mmHg και η διαστολική 70 mmHg.

Υπέρταση και πιθανές επιπλοκές

Η υπέρταση πρέπει να αντιμετωπίζεται, διότι είναι εξαιρετικά επιβλαβής για τον οργανισμό. Εάν δεν ρυθμιστεί, αυξάνεται ο κίνδυνος να προκύψουν καρδιαγγειακά νοσήματα, όπως:

• Στεφανιαία νόσος
• Εμφραγμα του μυοκαρδίου
• Συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια

Επιπλέον, υπερδιπλασιάζει τον κίνδυνο να προκύψουν:

• Ισχαιμικά και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια
• Ανεύρυσμα αορτής
• Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
• Βλάβες στον αμφιβληστροειδή
• Εμφάνιση άνοιας

 Θεραπεία της υπέρτασης

Δυστυχώς, δεν υπάρχει θεραπεία που να απαλλάσσει τον ασθενή οριστικά από την υπέρταση. Θα πρέπει να μάθει να ζει με αυτήν και να ακολουθεί πιστά τις οδηγίες του γιατρού. Εφόσον ο γιατρός το κρίνει σκόπιμο, θα συστήσει φαρμακευτική αγωγή με αντιυπερτασικά δισκία.

Η επιλογή της αγωγής διαφέρει από ασθενή σε ασθενή, γίνεται με γνώμονα την ηλικία, τα συνοδά νοσήματα, τη βαρύτητα της πάθησης και τυχόν αλλεργίες που έχει ο εκάστοτε ασθενής.

Σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας πληθώρα αντιυπερτασικών φαρμάκων. Ετσι, με τον κατάλληλο συνδυασμό ή με μονοθεραπεία μπορούμε να ρυθμίσουμε την υπέρταση αποτελεσματικά και χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες. Παρ’ όλα αυτά, μόνο οι μισοί άνθρωποι από αυτούς που έχουν υπέρταση το γνωρίζουν, από αυτούς οι μισοί παίρνουν αντιυπερτασική θεραπεία και από αυτούς που παίρνουν θεραπεία οι μισοί μόνο είναι ρυθμισμένοι.

Στην περίπτωση των ασθενών με ελαφριάς μορφής υπέρταση δεν δίδεται θεραπεία, αλλά συνιστάται η αλλαγή του τρόπου ζωής και των διατροφικών συνηθειών.

Υπέρταση και πρόληψη

Η αλλαγή του τρόπου ζωής μπορεί να μειώσει την υψηλή αρτηριακή πίεση όσο ένα αντιυπερτασικό φάρμακο. Ο κίνδυνος να εμφανιστεί υπέρταση είναι πολύ μικρότερος όταν υιοθετούμε τις παρακάτω συμπεριφορές:

• Ακολουθούμε μια ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε φρούτα και λαχανικά
• Διατηρούμε φυσιολογικό σωματικό βάρος
• Ασκούμαστε τουλάχιστον δύο-τρεις φορές την εβδομάδα
• Μειώνουμε την πρόσληψη αλατιού
• Διακόπτουμε ή, έστω, ελαττώνουμε το κάπνισμα
• Αποφεύγουμε την κατάχρηση αλκοόλ
• Περιορίζουμε την κατανάλωση τσαγιού και καφέ
• Αποβάλλουμε όσο μπορούμε το καθημερινό άγχος

 «Σιωπηλός δολοφόνος»

Οπως προαναφέρθηκε, η υπέρταση χαρακτηρίζεται ως «ύπουλη νόσος» ή «σιωπηλός δολοφόνος», γιατί στον περισσότερο κόσμο εμφανίζεται χωρίς συμπτώματα, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικών. Οταν μαζί με την υπέρταση υπάρχουν και άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες (π.χ. διαβήτης, υψηλή χοληστερίνη, οικογενειακό ιστορικό κ.λπ.), ο κίνδυνος διπλασιάζεται ή και τριπλασιάζεται. Ομως, υπάρχει και ο κίνδυνος που οφείλεται αποκλειστικά στην υπέρταση.

Αίτια αρρύθμιστης πίεσης

1. Συνοδές καταστάσεις:

• Παχυσαρκία
• Υπερβολική λήψη αλατιού
• Υπερινσουλιναιμία
• Κατάχρηση αλκοόλ
• Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο

2. Μη επιτυχής φαρμακευτική αγωγή, λόγω:

• Ανεπαρκούς δοσολογίας
• Μη χορήγησης φαρμάκων 24ωρης δράσης
• Μη κατάλληλου συνδυασμού φαρμάκων
• Μη σωστής χορήγησης διουρητικών

3. Αλληλεπίδραση με φάρμακα που λαμβάνονται για άλλη αιτία, όπως:

• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη
• Κορτικοστεροειδή
• Αντισυλληπτικά
• Αντικαταθλιπτικά
• Αποσυμφορητικά μύτης
• Ανορεξιογόνα
• Κοκαΐνη
• Κυκλοσπορίνη
• Ερυθροποιητίνη
• Συμπληρώματα διατροφής – βότανα

4. Μη συμμόρφωση των ασθενών στη θεραπεία, λόγω:

• Μη ανοχής ή παρενεργειών των φαρμάκων
• Υψηλού κόστους της θεραπείας
• Πολυπλοκότητας της αγωγής
• Ανεπαρκούς συζήτησης του γιατρού με τον ασθενή

 Η σημασία των μετρήσεων της πίεσης 

• Οι μετρήσεις για να διαγνωστεί η υπέρταση πρέπει να γίνονται από ειδικό και σύμφωνα με τις οδηγίες των επιστημονικών εταιριών που ασχολούνται με την υπέρταση. Η τυχαία μέτρηση της πίεσης δεν εκπροσωπεί τίποτα. Η μέτρηση πρέπει να γίνεται από κάποιον που ξέρει να τη μετράει, με το σωστό μανόμετρο, στο σωστό μέγεθος, σε σωστές συνθήκες, ο άνθρωπος του οποίου μετράται η πίεση πρέπει να είναι σε κατάσταση ηρεμίας για πέντε λεπτά τουλάχιστον, πρέπει να κάθεται, τα πόδια να ακουμπούν στο έδαφος και η πλάτη να στηρίζεται, ακουμπώντας στην καρέκλα. Βέβαια, σήμερα, υπάρχουν και τα αυτόματα μανόμετρα, τα οποία μπορεί να αγοράσει κάποιος και να κάνει τις μετρήσεις του. Ομως, δεν είναι όλα αξιόπιστα.
• Ωστόσο, υπάρχουν και πιστοποιημένα από επιστημονικές εταιρίες και οργανισμούς, τα οποία είναι αξιόπιστα. Οι μετρήσεις που θα κάνει κάποιος στο σπίτι με πιστοποιημένο μανόμετρο, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού, για ένα χρονικό διάστημα και σε συγκεκριμένες ώρες, εφόσον γίνονται σωστά, μπορεί να έχουν προγνωστική σημασία.

 Η υπέρταση σε αριθμούς

• 1 στους 3 ανθρώπους έχει υπέρταση.
• Η υψηλή αρτηριακή πίεση ευθύνεται για το 13% του συνόλου των θανάτων παγκοσμίως, το 54% των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων και το 47% των εμφραγμάτων.
• 7-8 στους 10 Ελληνες υπερτασικούς παίρνουν φάρμακα για την πίεση, αλλάμόνο οι 4 στους 10 καταφέρνουν να έχουν φυσιολογική πίεση.
• Το 3%των υπερτασικών έχει ανθεκτική υπέρταση με βεβαρημένη πρόγνωση.
• Το 45%των Ελλήνων υπερτασικών έχει υπερτροφία της αριστεράς κοιλίας, το 15% μικροαλβουμινουρία και το 10% επηρεασμένη νεφρική λειτουργία.
• Ο υπερτασικός ασθενής με υπερτροφία του μυοκαρδίου έχει υπερδιπλάσιο κίνδυνο για αρρυθμίες (και μάλιστα κολπική μαρμαρυγή) και ανευρύσματα.
• Ο υπερτασικός με υπερτροφία διατρέχει 2,5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνογια εμφράγματα του μυοκαρδίου και 4 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο συγκριτικά με τους υπερτασικούς ασθενείς χωρίς υπερτροφία ή νεφρική βλάβη.

*Από το ένθετο Υπέρταση που κυκλοφορεί με τον Ελεύθερο Τύπο της Κυριακής