Μια σύνοδος κορυφής της ΕΕ που παλιότερα θα θεωρούνταν ως ευκαιρία για την τόνωση της οικονομίας της Ένωσης, αποτελεί πλέον μια πλήρη δοκιμασία αντοχής. Οι ηγέτες που θα συναντηθούν την Πέμπτη (19/03) αντιμετωπίζουν μια εκρηκτική ατζέντα: την οικονομική επιβίωση της Ουκρανίας, την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, τις διατλαντικές εντάσεις και τις βαθιές εσωτερικές διαιρέσεις σχετικά με την ενεργειακή και κλιματική πολιτική.

Η συνάντηση έχει αλλάξει δραματικά τις τελευταίες ημέρες λόγω του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και της αντιπαράθεσης με την Ουγγαρία σχετικά με τη χρηματοδοτική ενίσχυση ύψους 90 δισ. ευρώ για το Κίεβο, μετατρέποντας αυτό που επρόκειτο να είναι μια συζήτηση με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα πολλαπλές κρίσεις.

Οι ηγέτες θα προσπαθήσουν να προωθήσουν τα σχέδια για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, από την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς έως την ελάφρυνση του βάρους για τις επιχειρήσεις. Ωστόσο, αυτές οι μακροπρόθεσμες φιλοδοξίες κινδυνεύουν να επισκιαστούν από πιο άμεσες γεωπολιτικές κρίσεις, παράλληλα με έντονες συζητήσεις σχετικά με τις πολιτικές της ηπείρου για την ενέργεια, την άμυνα και τη μετανάστευση, σύμφωνα με ένα προσχέδιο της κοινής δήλωσης μετά τη σύνοδο κορυφής που επικαλείται το POLITICO.

Αναμένεται μια γεμάτη – και πιθανώς τεταμένη – μέρα στις Βρυξέλλες. Ακολουθούνοι πέντε σημαντικότερες «μάχες» που θα δοθούν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Το ερώτημα των 90 δισ. ευρώ: Ουγγαρία εναντίον όλων

Μια σωτηρία ύψους 90 δισ. ευρώ για την Ουκρανία, η οποία θα καθορίσει την ικανότητα του Κιέβου να συνεχίσει να αμύνεται ενάντια στη ρωσική επιθετικότητα, εξαρτάται από το αν η Ουγγαρία θα άρει το βέτο της.

Οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν τον Δεκέμβριο να παρέχουν τη χρηματοδότηση. Ωστόσο, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν αργότερα υπαναχώρησε και μπλόκαρε τη συμφωνία λόγω μιας διαμάχης με την Ουκρανία σχετικά με έναν κατεστραμμένο αγωγό που μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο στην Κεντρική Ευρώπη.

Η Βουδαπέστη κατηγόρησε το Κίεβο ότι προσπαθεί να προκαλέσει ενεργειακή κρίση στην Ουγγαρία διακόπτοντας τις προμήθειες ρωσικού πετρελαίου και δηλώνει ότι δεν θα εγκρίνει την εκταμίευση των χρημάτων έως ότου επαναληφθούν οι ροές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε την Τρίτη (17/03) ότι προσφέρθηκε να βοηθήσει στην επισκευή του αγωγού και ότι η Ουκρανία δέχτηκε, δημιουργώντας ελπίδες για μια σημαντική εξέλιξη.

Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να ωθήσει την Ουγγαρία να άρει το βέτο της, ανέφερε ένας διπλωμάτης που γνωρίζει τη στάση της Βουδαπέστης, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. Ωστόσο, ο Όρμπαν υιοθέτησε προκλητικό τόνο σε ένα βίντεο που δημοσιεύτηκε μετά την ανακοίνωση της Επιτροπής, δηλώνοντας: «Αν δεν υπάρχει πετρέλαιο, δεν υπάρχουν χρήματα».

Αυτό τον αφήνει απομονωμένο από σχεδόν όλους τους άλλους ηγέτες, εκτός από τον Ρόμπερτ Φίτσο της Σλοβακίας. «Η συμπεριφορά της Ουγγαρίας είναι ό,τι χειρότερο», δήλωσε η υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Σουηδίας, Τζέσικα Ρόζενκραντς, στο POLITICO πριν από τη συνάντηση.

Ένας άλλος διπλωμάτης είπε ότι «αν αποτύχουμε στο δάνειο, ο [Ουκρανός ηγέτης Βολοντίμιρ] Ζελένσκι θα είναι δικαίως εξοργισμένος». Το τελευταίο σχέδιο συμπερασμάτων εξακολουθεί να προβλέπει την εκταμίευση έως τις αρχές Απριλίου, ένα χρονοδιάγραμμα που οι ηγέτες θα προσπαθήσουν να διασώσουν στις διαπραγματεύσεις τους.

Το δίλημμα του Ορμούζ: Οι απειλές του Ιράν εναντίον μιας διστακτικής Ευρώπης

Οι επιθέσεις της Τεχεράνης εναντίον πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, ένα ζωτικό σημείο διέλευσης πετρελαίου, έχουν εκτοξεύσει την παγκόσμια τιμή του πετρελαίου και έχουν αναγκάσει την Ευρώπη να σταθμίσει αν θα εμπλακεί.

Μια ιδέα ήταν να επεκταθεί η εντολή της ναυτικής αποστολής της ΕΕ στη Μέση Ανατολή, «Ασπίδες», ώστε να επιτραπεί σε ευρωπαϊκά πολεμικά πλοία να περιπολούν στη θαλάσσια οδό. Η πρόταση αυτή απορρίφθηκε γρήγορα από τους υπουργούς Εξωτερικών της Ένωσης τη Δευτέρα (16/03). «Κανείς δεν θέλει να εμπλακεί ενεργά σε αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε η επικεφαλής της διπλωματίας της ΕΕ, Κάγια Κάλας, μετά τη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών.

Αντ’ αυτού, οι ηγέτες θα ζητήσουν την ενίσχυση των υφιστάμενων ναυτικών αποστολών, «Ασπίδες» και «Αταλάντη», με «περισσότερα μέσα» (δηλαδή πλοία), χωρίς όμως να επεκτείνουν τη δράση τους στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με το σχέδιο συμπερασμάτων της συνόδου κορυφής. Το κείμενο τονίζει ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να παραμείνουν «σύμφωνες με τις αντίστοιχες εντολές τους».

Ένας διπλωμάτης από την περιοχή του Κόλπου δήλωσε ότι παρακολουθούν στενά την κατάσταση, αλλά δεν αναμένουν καμία σημαντική αλλαγή από τους ηγέτες της ΕΕ, όπως η επέκταση της εντολής της «Ασπίδες» ή η έναρξη κοινών επιχειρήσεων με τρίτες χώρες.

Διατλαντικές αναταράξεις: Τραμπ εναντίον ευρωπαϊκών πρωτευουσών

Η άρνηση της Ευρώπης να παρέμβει στα Στενά του Ορμούζ έχει εξοργίσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δήλωσε ότι θα ήταν «πολύ κακό για το μέλλον του ΝΑΤΟ» αν οι χώρες της ΕΕ δεν αναλάμβαναν δράση.

Αυτή η απογοήτευση διαρκώς αυξάνεται. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ δήλωσε ότι είχε μιλήσει με τον Τραμπ για την απροθυμία της Ευρώπης να διαθέσει μέσα για να διατηρήσει τα Στενά ανοιχτά και ότι «ποτέ στη ζωή μου δεν τον είχα ακούσει τόσο θυμωμένο».

Η έξαρση αυτή έρχεται σε μια περίοδο που οι σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ βρίσκονται ήδη υπό πίεση. Η Ισπανία αψήφησε ανοιχτά τον Τραμπ σχετικά με τη σύγκρουση με το Ιράν, αρνούμενη να επιτρέψει στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν τις βάσεις της, γεγονός που προκάλεσε απειλές εμπορικών αντιποίνων από την Ουάσινγκτον. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν παρενέβη για να υποστηρίξει τη Μαδρίτη και να εκφράσει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, ενώ άλλοι ηγέτες υιοθέτησαν μια πιο επιφυλακτική ή αμφίρροπη στάση ως προς το πόσο μακριά πρέπει να φτάσουν στην αντίδρασή τους.

Ο Τραμπ μπορεί να μην βρίσκεται στην επίσημη ατζέντα, αλλά η πίεση που ασκεί θα πλανάται πάνω από τη σύνοδο κορυφής και θα οξύνει τις ήδη τεταμένες συζητήσεις για την άμυνα, το εμπόριο και την εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ.

Διαμάχη για το ETS: Ιταλία, Πολωνία και άλλες χώρες εναντίον της Επιτροπής

Μια μεγάλη διαμάχη μαίνεται σχετικά με το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ μεταξύ μιας ομάδας κρατών μελών και της εκτελεστικής εξουσίας της ΕΕ.

Δέκα κράτη μέλη της ΕΕ έστειλαν επιστολή στην Επιτροπή πριν από τη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης (19/03), ζητώντας να επιταχυνθεί η προγραμματισμένη αναθεώρηση του ETS, ενός ακρογωνιαίου λίθου της κλιματικής πολιτικής της Ένωσης που υποχρεώνει τους μεγάλους ρυπαίνοντες να πληρώσουν.

Η Πολωνία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Ρουμανία, η Ελλάδα, η Ουγγαρία, η Ιταλία, η Βουλγαρία, η Αυστρία και η Κροατία καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επανεξετάσει το σύστημα το αργότερο μέχρι τα τέλη Μαΐου, υποστηρίζοντας ότι βλάπτει τις βιομηχανίες τους και συμβάλλει στην αύξηση των τιμών της ενέργειας.

Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι, καθώς δύο αξιωματούχοι της ΕΕ από χώρες που υποστηρίζουν το ETS δηλώνουν ότι το σύστημα «cap-and-trade» πρέπει να παραμείνει σε ισχύ. Ο πρώτος αξιωματούχος υποστήριξε ότι το σύστημα δεν συμβάλλει στην ενεργειακή κρίση και στην πραγματικότητα βοηθά την ευρωπαϊκή οικονομία, καθώς τα έσοδά του είναι απαραίτητα για την πράσινη μετάβαση.

Όσον αφορά το θέμα της ενέργειας, είναι επίσης πιθανό να τεθεί προς συζήτηση το προτεινόμενο από την Επιτροπή ανώτατο όριο για τις τιμές του φυσικού αερίου, αν και σύμφωνα με έναν ανώτερο αξιωματούχο της γερμανικής κυβέρνησης, δεν είναι πιθανό να συμφωνήσουν όλες οι χώρες ούτε με αυτό. Σύμφωνα με το σχέδιο συμπερασμάτων, οι ηγέτες της ΕΕ θα δώσουν εντολή στην Επιτροπή να «παρουσιάσει χωρίς καθυστέρηση ένα σύνολο στοχευμένων προσωρινών μέτρων» για τη μείωση των τιμών της ενέργειας.

Ανταγωνιστικότητα: Η ΕΕ εναντίον του εαυτού της

Παρά τις κρίσεις που κατακλύζουν την ατζέντα, οι ηγέτες θα προσπαθήσουν να προωθήσουν σχέδια για την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας, βασιζόμενοι στις συζητήσεις της συνόδου κορυφής του Φεβρουαρίου στο Alden Biesen του Βελγίου.

Οι περισσότερες προτάσεις εντάσσονται στην πρωτοβουλία «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά» για την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, διευκολύνοντας την κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ανθρώπων σε ολόκληρη την Ένωση. Σύμφωνα με το σχέδιο συμπερασμάτων, οι ηγέτες θα υποστηρίξουν νέους εταιρικούς κανόνες, γνωστούς ως «EU Inc.», για να βοηθήσουν τις νεοφυείς επιχειρήσεις να αναπτυχθούν πέρα από τα σύνορα, καθώς και ένα «απλό, ενοποιημένο και εθελοντικό σύστημα ηλεκτρονικής δήλωσης» που θα διευκολύνει τη διασυνοριακή δραστηριότητα.

Ο στόχος είναι να περάσουμε από τα λόγια στην πράξη, με συγκεκριμένα μέτρα και προθεσμίες, ανέφερε ένας άλλος διπλωμάτης της ΕΕ. Ωστόσο, ενώ υπάρχει ευρεία συναίνεση ως προς την ανάγκη για μεταρρύθμιση, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με το κατά πόσον οι ενεργειακές και κλιματικές πολιτικές της ΕΕ – ιδίως το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών – εμποδίζουν την ανάπτυξη.

Αυτή η διαίρεση, με τις χώρες της Κεντρικής, Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης να πιέζουν για αλλαγές και άλλες, συμπεριλαμβανομένων των σκανδιναβικών χωρών, να αντιτίθενται, θα αποτελέσει πιθανότατα το κύριο πεδίο μάχης όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα.