Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου: Εκεί όπου η Γη συναντά τον Ουρανό

Είναι το μεγαλύτερο από τα έξι που συνεχίζουν να είναι ενεργά στα Μετέωρα, τα οποία από το 1988 συμπεριλαμβάνονται στα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από τον Αγιο Αθανάσιο των Μετεώρων και γνώρισε ιδιαίτερη ακμή στα μέσα του 16ου αιώνα.

Από τα όψιμα μεσοβυζαντινά χρόνια, οι δυσπρόσιτοι όγκοι των Μετεώρων καθίστανται χώρος ασκήσεως πνευματικής. Οι πρώτοι οικήτορες των μετεωρικών βράχων είναι ερημίτες μοναχοί, ασκούμενοι σε σπηλαιώδη ενδιαιτήματα, προσβάσιμα με σχοίνινες κλίμακες (κοινώς ανεμόσκαλες). Η μοναστική πολιτεία των Μετεώρων έλαβε νέα ώθηση με την εμφάνιση και δράση του οσίου πατρός Αθανασίου του Μετεωρίτη, που θεωρείται ο θεμελιωτής του μετεωρικού κοινοβιακού Μοναχισμού. Η Μονή δημιουργήθηκε ως σκήτη του Αγίου Αθανασίου των Μετεώρων στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα. Ο Αθανάσιος οικοδόμησε ναό αφιερωμένο στην Παναγία, η οποία έγινε γνωστή ως Παναγία της Μετεωρίτισσας Πέτρας, και δημιούργησε μοναστική κοινότητα με μορφή κοινόβιου. Ο μαθητής του Ιωάννης Ούρεσης Παλαιολόγος, ο οποίος μόνασε με το όνομα Ιωάσαφ, το 1387/88 έχτισε στη θέση του ναού νέο. H Μονή με σιγίλλιο του Πατριάρχη Ιερεμία Α΄ απέκτησε προνόμια και πλήρη ανεξαρτησία, όπως οι μονές του Αγίου Ορους. Το 1544/5 κατασκευάστηκε νέο καθολικό, αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, με πρωτοβουλία του ηγουμένου Συμεών, ενσωματώνοντας το προηγούμενο ως ιερό βήμα. Την ίδια περίοδο επίσης κατασκευάστηκε ο πύργος και το 1572 το γηροκομείο. Το 1806 κατασκευάστηκαν νέα κελιά.

Οσα πρέπει να παρατηρήσετε

Κοντά στην είσοδο του μοναστηριού βρίσκεται ο πύργος του βριζονίου, που στέγαζε τον μηχανισμό για το δίχτυ, και το κελάρι της Μονής (βαγεναρείο), το οποίο σήμερα λειτουργεί ως μουσείο με αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Στη συνέχεια βρίσκονται η εστία, η τραπεζαρία, με το νοσοκομείο και το γηροκομείο στα ανατολικά και το καθολικό δεξιά. Δίπλα στο ιερό βήμα βρίσκεται το θολωτό παρεκκλήσι του Τιμίου Προδρόμου και προς τα νοτιοδυτικά το μονόχωρο παρεκκλήσι των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, το οποίο χτίστηκε το 1789.

Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου: Εκεί όπου η Γη συναντά τον Ουρανό

Η επίσκεψη στην Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου είναι εμπειρία που προκαλεί δέος από το πρώτο λεπτό. Πρόκειται για το μεγαλύτερο και παλαιότερο μοναστήρι των Μετεώρων, σκαρφαλωμένο στην κορυφή ενός πελώριου βράχου, προσφέροντας θέα που κόβει την ανάσα. Ο κυρίως ναός (καθολικό), με τις εκπληκτικές τοιχογραφίες και το ξυλόγλυπτο τέμπλο, μεταφέρει τον επισκέπτη σε άλλη εποχή. Το καθολικό του μοναστηριού είναι αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Κυρίου και έγινε σε τρεις φάσεις. Αρχικά το ιερό του σημερινού καθολικού αντιπροσώπευε τον πρώτο ναό της Μονής, που έκτισε στα μέσα του 14ου αι. ο Αθανάσιος ο Μετεωρίτης. Αργότερα στα 1387-1388 ο δεύτερος κτήτορας της Μονής, Ιωάσαφ, τον επεξέτεινε και τον ξανάχτισε. Γι’ αυτό, αφού τότε ήταν καθολικό, έχει τη μορφή μικρού ανεξάρτητου ναού, που ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς δικιόνιου εγγεγραμμένου με τρούλο. Αγιογραφήθηκε το 1483 και οι τοιχογραφίες του καλύπτουν θεματικά τον πλήρη σχεδόν αγιογραφικό και δογματικό κύκλο ενός κανονικού ναού. Από τις τοιχογραφίες του ξεχωρίζουν: ο Χριστός ως Παντοκράτορας, οι 3 Ιεράρχες, η Παναγία ένθρονη, στρατιωτικοί άγιοι, οι κτήτορες του μοναστηριού και σκηνές από το Δωδεκάορτο και τα Πάθη του Χριστού.

Ολες μαζί αποτελούν επιβλητικό ζωγραφικό σύνολο, αντιπροσωπευτικό των τάσεων λίγο μετά την Αλωση της Πόλης. Ανήκουν στη Μακεδονική Σχολή, γιατί έχουν ως πρότυπά τους την αγιογράφηση ναών της Μακεδονίας το 14ο αι. Στα 1544-1545 ανηγέρθησαν ο μεγαλοπρεπής κυρίως ναός και ο νάρθηκας του σημερινού επιβλητικού καθολικού της Μονής. Ο ναός ακολουθεί τον γνωστό αρχιτεκτονικό αγιορείτικο τύπο, είναι σταυροειδής τετρακιόνιος εγγεγραμμένος με δωδεκάπλευρο τρούλο και με δύο χαρακτηριστικές πλευρικές κόγχες των ψαλτών, αριστερά και δεξιά. Ο νάρθηκας είναι ευρύχωρος με 4 κίονες και 9 σταυροθόλια. Αγιογραφήθηκαν το 1552.

Οι πιο χαρακτηριστικές τοιχογραφίες του κυρίως ναού είναι: ο Παντοκράτορας, η Μεταμόρφωση, η Ανάσταση του Λαζάρου, η Βαϊφόρος, ο Μυστικός Δείπνος, η Κάθοδος στον Αδη, οι εμφανίσεις του Χριστού μετά την Ανάστασή Του, η Κοίμηση της Θεοτόκου, η Υψωση του Τιμίου Σταυρού, η Αναστήλωση των Εικόνων και φυσικά οι κτήτορες Αθανάσιος και Ιωάσαφ. Στον νάρθηκα οι τοιχογραφίες που ξεχωρίζουν είναι: τα μαρτύρια αγίων, ολόσωμοι οι 2 κτήτορες του μοναστηριού, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, η Βάπτιση του Χριστού, η Α’ και Ζ’ Οικουμενικές Σύνοδοι και μεγάλες μορφές του ασκητισμού. Δεν είναι γνωστός ο αγιογράφος όλων αυτών των ανυπέρβλητων τοιχογραφιών, αφού δεν μας παρέδωσε το όνομά του. Πρέπει όμως να ανήκει στην Κρητική Σχολή. Ετσι οι τοιχογραφίες αυτές έχουν αποδοθεί στον μεγάλο Κρητικό ζωγράφο Θεοφάνη ή σε συνεργείο μαθητών του ή τέλος, στον αγιογράφο της Μονής Δουσίκου (Αγίου Βησσαρίωνος,1557) Τζώρτζη. Εντυπωσιάζουν με τη λάμψη, την ποικιλία των χρωμάτων και την τελειότητα της εκτέλεσής τους.

Τα κειμήλια

Η Ι.Μ. «φιλοξενεί» κειμήλια, σπάνια χειρόγραφα και εκθέματα που αναδεικνύουν την πλούσια ορθόδοξη παράδοση και τους αγώνες του έθνους. Μεγάλη σπουδαιότητα έχουν και προκαλούν τον θαυμασμό των επισκεπτών και οι φορητές εικόνες του μοναστηριού. Στον ναό, στα δύο ξυλόγλυπτα προσκυνητάρια, που στηρίζονται στους κίονες, υπάρχουν η Παναγία στα δεξιά και ο Αγιος Νικόλαος στα αριστερά (14ος-15ος αι.). Οι εικόνες του τέμπλου είναι λίγο νεότερες και ανήκουν χρονολογικά σε διάφορες εποχές (16ος-19ος αι.). Μεγάλης σπουδαιότητας όμως είναι και οι φορητές εικόνες του μουσείου της Μονής. Ξεχωρίζουν δύο περίφημες εικόνες που δώρισε στο μοναστήρι η Μαρία Παλαιολογίνα, αδελφή του δεύτερου κτήτορα της Μονής, Ιωάσαφ. Στη μία εικονίζεται η Παναγία στο κέντρο, που πλαισιώνεται από 14 προτομές αγίων. Η άλλη εικόνα είναι η Ψηλάφηση του Θωμά. Και στις δύο εικόνες εικονίζεται η Μαρία Παλαιολογίνα. Η δωρεά προς το μοναστήρι πρέπει να έγινε ανάμεσα στα χρόνια 1372 και 1384. Aλλες φορητές εικόνες μεγάλης αξίας είναι: ένα δίπτυχο του 14ου αι. με την Παναγία Θρηνούσα και τον Χριστό ως Aκρα Ταπείνωση, σειρά 12 εικόνων του 16ου αι. με τους αγίους του μηνολογίου και τέλος οι εικόνες του Δωδεκάορτου (κι αυτές του 16ου αι.).

Η βιβλιοθήκη του μοναστηριού είναι από τις πιο πλούσιες και αξιόλογες μοναστηριακές βιβλιοθήκες. Παρά τις αντίξοες ιστορικές συγκυρίες οι μοναχοί διαφύλαξαν με ευλάβεια και διέσωσαν μέχρι σήμερα τους ανεκτίμητους θησαυρούς του μοναστηριού τους: χειρόγραφους κώδικες, έγγραφα και σπάνια έντυπα. Στο μοναστήρι ανήκουν 640 χειρόγραφα από 1.200 συνολικά των μετεωρίτικων μοναστηριών. Χρονολογικά καλύπτουν 10 περίπου αιώνες πνευματικής παραγωγής (9ος-19ος αι.). Πολλά χειρόγραφα αποτελούν και αξιόλογα έργα τέχνης. Είναι πλούσια διακοσμημένα με εντυπωσιακές μικρογραφίες, πολύχρωμα επίτιτλα, πρωτογράμματα και άλλα διακοσμητικά μοτίβα.

Αριστουργήματα ξυλογλυπτικής, που προκαλούν τον θαυμασμό του επισκέπτη, αποτελούν: το ξύλινο τέμπλο του κυρίως ναού του καθολικού (1791) και τα έξι προσκυνητάρια που υπάρχουν σ’ αυτόν και στον νάρθηκα. Είναι όλα επιχρυσωμένα και έχουν ποικιλία στη διακόσμησή τους: φύλλα, άνθη, σταφύλια, ρόδακες, άγγελοι, πτηνά, λιοντάρια, δράκοντες κ.λπ. Το ξύλινο τέμπλο του παρεκκλησίου των Αγίων Κων/νου και Ελένης και του Τιμίου Προδρόμου. Δεν είναι επιχρυσωμένα αλλά πλούσια διακοσμημένα. Παλιό ξύλινο προσκυνητάρι και δύο ξύλινα αναλόγια του κυρίως ναού, πλούσια διακοσμημένα με ένθετες παραστάσεις από φίλντισι (ελεφαντόδοντο). Ο δεσποτικός θρόνος του κυρίως ναού, πλούσια και αυτός διακοσμημένος, όπως το τέμπλο, με ένθετες παραστάσεις από φίλντισι και μάρμαρο. Η οροφή του θόλου μιμείται τον ουρανό και είναι γεμάτη από φιλντισένια αστέρια.

Τέλος, οι τρεις ξύλινοι σταυροί του ιεροδιακόνου Δανιήλ (αρχές του 16ου αι.), θαύμα υπομονής και επιδεξιότητας. Οι δύο σταυροί έχουν το όνομα του Δανιήλ, ενώ ο τρίτος αποδίδεται σ’ αυτόν. Και οι τρεις σταυροί έχουν την ίδια λεπτή κατεργασία, τις ίδιες περίπου παραστάσεις και αποτελούν πραγματικά αριστουργήματα ξυλογλυπτικής και μικροτεχνίας.

Πλούσια και πολύ αξιόλογη είναι και η συλλογή χρυσοκέντητων υφασμάτων που φυλάγονται στο μοναστήρι καθώς και έργα αργυροχοΐας. Ιδιαίτερη σημασία για το μοναστήρι έχουν οι κάρες των οσίων κτητόρων του, που φυλάγονται μέσα σε αργυρές και πλούσια διακοσμημένες λειψανοθήκες. Βρίσκονται στον νάρθηκα του καθολικού πάνω από τον τάφο τους. Από τις άλλες αργυρές λειψανοθήκες αναφέρουμε αυτή της κάρας του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος (1614), της κάρας του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος (1617), τη θήκη λειψάνου του Αγίου Ανδρέα Κρήτης (1760) και τη θήκη λειψάνου του χεριού του Μεγάλου Βασιλείου.

Extra Info

Πώς θα μεταβείτε

Αγια Μετέωρα, 42200

Η Μονή βρίσκεται στην κορυφή του υψώματος Πλατύς Λίθος και η πρόσβαση σε αυτή γίνεται μέσω σκάλας.

Πότε γιορτάζει

Η Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος γιορτάζει και πανηγυρίζει μεγαλοπρεπώς κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου, ημέρα της εορτής της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Επιπλέον, η Μονή τιμά ιδιαίτερα και τη μνήμη των κτητόρων της, Αγίου Αθανασίου και Αγίου Ιωάσαφ, στις 20 Απριλίου.