Η έκθεση, που υπογράφεται από ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Κάβεχ Μαντάνι, κάνει λόγο για μακροχρόνια υπεράντληση και συστηματική εξάντληση υδατικών πόρων: ποτάμια, λιώσιμο χιονιού και υπόγειοι υδροφόροι ορίζοντες έχουν φτάσει σε επίπεδα όπου η ανάκαμψη δεν θεωρείται ρεαλιστική. «Πολλές περιοχές ζουν πέρα από τα υδρολογικά τους μέσα και πολλά συστήματα ύδρευσης έχουν ήδη χρεοκοπήσει», αναφέρει ο Μαντάνι, προτείνοντας τον όρο «χρεοκοπία νερού» ως πιο ακριβή από τον όρο «χρόνια έλλειψη νερού».

Η έκθεση τονίζει ότι δεν πρόκειται για εφήμερα φαινόμενα αλλά για διαρκή κατάρρευση των φυσικών αποθεμάτων που τροφοδοτούν κοινωνίες και οικονομίες. Το UN University εισήγαγε τον όρο «water bankruptcy» για να περιγράψει αυτή την κατάσταση, επισημαίνοντας ότι μακροχρόνια υπερεκμετάλλευση έσπρωξε πολλά ποτάμια, υδροφορείς και οικοσυστήματα πέρα από ρεαλιστικές προοπτικές ανάκαμψης.

Τα στοιχεία που παρουσιάζει η έκθεση είναι ενδεικτικά της κλίμακας του προβλήματος: περίπου 4 δισεκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν σοβαρή έλλειψη νερού για τουλάχιστον έναν μήνα κάθε χρόνο, ενώ σχεδόν το 75% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε χώρες με επισφαλή ή κρίσιμη επάρκεια πρόσβασης σε νερό. Η έκθεση εντοπίζει «κόκκινες ζώνες» σε περιοχές όπου η υδατική πίεση συναντά πολιτική ή οικονομική αστάθεια. Στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, η συνδυαστική επίδραση κλιματικής αλλαγής και ανθρώπινης διαχείρισης απειλεί ήδη τη διαθεσιμότητα. Η Τεχεράνη, σύμφωνα με τα δεδομένα, έφτασε πρόσφατα πολύ κοντά στο να μείνει χωρίς νερό. Στη Νότια Ασία, η υπεράντληση υπόγειων υδάτων για αγροτική παραγωγή και η ραγδαία αστικοποίηση προκαλούν πτώση των υδροφόρων οριζόντων με άμεσες συνέπειες στην τοπική παραγωγή τροφίμων και στην παγκόσμια επάρκεια. Καταγράφονται επίσης επιπτώσεις στην αστική παροχή, στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με υδροηλεκτρικά έργα και στην βιομηχανική χρήση, καθώς οι μειώσεις ροής και οι πτώσεις στο ύψος των υδροφόρων οριζόντων περιορίζουν τη δυνατότητα επάρκειας σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας.

Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι αιτίες όπως η κλιματική αλλαγή, η υποβάθμιση του εδάφους, η αποψίλωση των δασών, η ρύπανση και η υπεράντληση έχουν ωθήσει συστήματα πέρα από την ικανότητά τους να αυτοανανεωθούν.

Πολλές χώρες έχουν εξαντλήσει όχι μόνο το «εισόδημα» νερού από ποτάμια και λιώσιμο χιονιού αλλά και τις «αποταμιεύσεις» τους σε υπόγειους υδάτινους πόρους, με αποτέλεσμα μη αναστρέψιμη ζημιά στη φύση και άμεσες επιπτώσεις στην ασφάλεια νερού.

Στις νοτιοδυτικές ΗΠΑ, η παροχή του ποταμού Κολοράντο έχει μειωθεί περίπου κατά 20% μέσα στον 21ο αιώνα, ρύθμιση που προκαλεί εντάσεις μεταξύ πολιτειών για τη διαχείριση των περιορισμένων αποθεμάτων. Η έκθεση σημειώνει ότι η εξάντληση των αποθεμάτων συχνά συνοδεύεται από αυξημένες συγκρούσεις για πόρους, μετακινήσεις πληθυσμών και αύξηση του κόστους ύδρευσης και άρδευσης. Σε πολλές περιπτώσεις, η επιστροφή σε προγενέστερα επίπεδα δε φαίνεται εφικτή χωρίς σοβαρές παρεμβάσεις και αλλαγές στη διαχείριση.