Οι διαπραγματευτές δεν κατάφεραν να τηρήσουν την κρίσιμη προθεσμία για την οριστικοποίηση μιας παγκόσμιας συνθήκης για την πανδημία, προκαλώντας προειδοποιήσεις ότι ο κόσμος παραμένει απροετοίμαστος για το επόμενο μεγάλο ξέσπασμα ασθένειας.

Οι χώρες προσπαθούν εδώ και καιρό να συμφωνήσουν στο πώς θα μοιράζονται πληροφορίες σχετικά με παθογόνους μικροοργανισμούς, όπως βακτήρια ή ιούς που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πανδημίες, καθώς και στο τι πρόσβαση θα έχουν σε αντάλλαγμα σε εμβόλια, τεστ και θεραπείες.

Αυτό το σύστημα «πρόσβασης σε παθογόνους οργανισμούς και κατανομής οφελών» (Pabs) πρέπει να έχει ολοκληρωθεί πριν τεθεί σε ισχύ η συμφωνία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την πανδημία, η οποία θα καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος θα ανταποκρίνεται σε μελλοντικά μεγάλα επιδημικά γεγονότα.

Η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας πριν από την επερχόμενη Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας στη Γενεύη χαρακτηρίστηκε «βαθιά λυπηρή» από την Έλεν Τζόνσον Σίρλιφ, πρώην πρόεδρο της Λιβερίας, και την Έλεν Κλαρκ, πρώην πρωθυπουργό της Νέας Ζηλανδίας, οι οποίες συμπροεδρεύουν στην ανεξάρτητη επιτροπή του ΠΟΥ για την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση πανδημιών.

Η επιτροπή είχε προτείνει μια τέτοια συμφωνία πριν από πέντε χρόνια, μετά την αξιολόγηση της διεθνούς αντίδρασης στην Covid-19, καταλήγοντας ότι εκατομμύρια ζωές θα μπορούσαν να είχαν σωθεί με ταχύτερο και πιο συντονισμένο τρόπο αντίδρασης.

«Αν εμφανιζόταν σήμερα ένα νέο παθογόνο, ο κόσμος παραμένει σε μεγάλο βαθμό απροετοίμαστος. Η έλλειψη δράσης για την πρόληψη και την προετοιμασία απέναντι στην επόμενη απειλή πανδημίας αποτελεί προσβολή προς την ανθρωπότητα», αναφέρει η δήλωση.

Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, κάλεσε τις χώρες να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις «με αίσθηση επείγοντος», υπογραμμίζοντας ότι «η επόμενη πανδημία είναι θέμα του πότε και όχι του αν θα συμβεί».

Οι ηγέτες του κόσμου είχαν ανακοινώσει για πρώτη φορά σχέδια για μια συνθήκη πανδημίας τον Μάρτιο του 2021, ωστόσο η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων χωρών καθυστέρησε σημαντικά τη διαδικασία. Ένα από τα βασικά εμπόδια ήταν η παραπληροφόρηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με ψευδείς ισχυρισμούς ότι η συμφωνία θα μείωνε την εθνική κυριαρχία υπέρ του ΠΟΥ.

Η συμφωνία τελικά εγκρίθηκε τον Μάιο του 2025 και χαιρετίστηκε ως «νίκη για τη δημόσια υγεία», ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η διεθνής συνεργασία εμφανίζεται αποδυναμωμένη και οι ΗΠΑ έχουν αποσυρθεί από τον ΠΟΥ.

Ωστόσο, η συμφωνία προχώρησε αφήνοντας το δύσκολο ζήτημα του Pabs ως παράρτημα για μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ 30 ημέρες μετά την επικύρωσή της από 60 χώρες, αλλά δεν θα μπορεί να υπογραφεί μέχρι να ολοκληρωθεί το παράρτημα.

Η βασική διαφωνία αφορά κυρίως ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες. Ομάδες διαπραγμάτευσης όπως το Group for Equity και η Αφρικανική Ομάδα ζητούν υποχρεωτική συμφωνία που θα υποχρεώνει τις φαρμακευτικές εταιρείες να μοιράζονται τα προϊόντα που αναπτύσσονται με βάση τα παθογόνα που παρέχουν οι χώρες.

Αντίθετα, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες υποστηρίζουν ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εμποδίσει την έρευνα και την ανάπτυξη, προτείνοντας ένα υβριδικό μοντέλο με συνδυασμό υποχρεωτικών και εθελοντικών μέτρων.

Η πρόθεση ήταν να παρουσιαστεί ένα τελικό σύστημα στη Γενεύη, όμως οι διαπραγματευτές ανακοίνωσαν ότι χρειάζεται περισσότερος χρόνος, με πιθανό νέο ορόσημο το 2027.