Μπορεί να περάσουν χρόνια χωρίς κάποιος να γνωρίζει ότι έχει διαβήτη. Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 συχνά εξελίσσεται σιωπηλά, με συμπτώματα που εύκολα αποδίδονται στην καθημερινή κόπωση ή στο άγχος, καθυστερώντας έτσι τη διάγνωση.
Η έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων, ο τακτικός έλεγχος και οι σωστές καθημερινές συνήθειες μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και την αντιμετώπισή του.
Η Σοφία Αλεξάκη, ενδοκρινολόγος – διαβητολόγος
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, που τιμάται σήμερα, Σάββατο 14 Νοεμβρίου, στον ΕΤ μίλησε η Σοφία Αλεξάκη, ενδοκρινολόγος – διαβητολόγος, η οποία εξηγεί ποια είναι τα βασικότερα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούμε, ποιοι άνθρωποι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν τη νόσο και ποιες αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο.
Ποια είναι τα βασικότερα συμπτώματα του διαβήτη που μπορεί να εμφανιστούν χωρίς να τους δώσουμε την απαραίτητη σημασία;
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 μπορεί να προϋπάρχει για χρόνια χωρίς ο ασθενής να αντιληφθεί ότι πάσχει από τη νόσο. Αυτό συμβαίνει επειδή συχνά εξελίσσεται αργά, με ήπια συμπτώματα, τα οποία μπορεί να αποδοθούν στην καθημερινή κόπωση ή στο έντονο άγχος.
Τα τρία βασικότερα συμπτώματα είναι η πολυδιψία, η πολυουρία και η πολυφαγία. Η πολυδιψία εκδηλώνεται με έντονη και επίμονη δίψα, καθώς ο οργανισμός προσπαθεί να αποβάλει την περίσσεια γλυκόζης μέσω των ούρων. Η πολυουρία, δηλαδή η αυξημένη συχνότητα ούρησης, είναι αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας, ενώ η πολυφαγία χαρακτηρίζεται από αυξημένη πείνα, καθώς, παρά την υψηλή συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα, τα κύτταρα δεν μπορούν να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τη γλυκόζη για την παραγωγή ενέργειας.
Ένα ακόμη συχνό σύμπτωμα είναι η κόπωση και η εξάντληση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο οργανισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει σωστά τη γλυκόζη που χρειάζεται για να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες.
Επιπλέον, μπορεί να εμφανιστεί ανεξήγητη απώλεια βάρους. Πρόκειται για αποτέλεσμα του καταβολισμού, καθώς, όταν ο οργανισμός δεν μπορεί να αξιοποιήσει επαρκώς τη γλυκόζη, στρέφεται στην καύση λίπους και μυϊκού ιστού για να εξασφαλίσει ενέργεια.
Διαβάστε Επίσης
Στα υπόλοιπα σημαντικά συμπτώματα περιλαμβάνεται η θολή όραση, η οποία μπορεί να προκληθεί από τις μεταβολές στα επίπεδα γλυκόζης που επηρεάζουν τον φακό του ματιού. Επίσης, ενδέχεται να εμφανιστούν πληγές που καθυστερούν να επουλωθούν, καθώς το αυξημένο σάκχαρο επηρεάζει την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίζει τις λοιμώξεις.
Τέλος, ένα λιγότερο γνωστό αλλά χαρακτηριστικό σύμπτωμα, κυρίως στους άνδρες με αρρύθμιστο και αδιάγνωστο διαβήτη, είναι ο κνησμός στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Μπορεί να συνοδεύεται από επαναλαμβανόμενες μυκητιασικές λοιμώξεις, όπως η βαλανίτιδα και η ποστατίτιδα, οι οποίες ευνοούνται από τα αυξημένα επίπεδα σακχάρου.
2. Μπορεί κάποιος να έχει διαβήτη χωρίς κανένα απολύτως σύμπτωμα; Πώς μπορεί να ανακαλύψει ότι πάσχει;
Ναι, υπάρχουν ασθενείς των οποίων τα επίπεδα σακχάρου παρουσιάζουν ήπιες διακυμάνσεις και δεν είναι ιδιαίτερα υψηλά, κάτι που παρατηρείται συχνά στον διαβήτη τύπου 2. Μπορεί, δηλαδή, να διατηρούν τιμές σακχάρου από 150 έως 200 mg/dL, οι οποίες, παρότι δεν προκαλούν απαραίτητα τα συμπτώματα που αναφέραμε προηγουμένως, μπορούν με την πάροδο του χρόνου να προκαλέσουν φθορά στα αγγεία και στα νεύρα.
Γι’ αυτό, οι μετρήσεις του σακχάρου και η μέτρηση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης αποτελούν σημαντικούς δείκτες για τον εντοπισμό της νόσου. Ο τακτικός έλεγχος, αλλά και ο αυτοέλεγχος με τα διαθέσιμα μηχανήματα μέτρησης, μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά. Μια μέτρηση το πρωί, με άδειο στομάχι, ή δύο ώρες μετά το φαγητό μπορεί να δώσει χρήσιμες ενδείξεις και να κατευθύνει τον ασθενή προς τον απαραίτητο εργαστηριακό έλεγχο.
3. Ποιοι άνθρωποι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν διαβήτη;
Οι άνθρωποι που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν διαβήτη είναι αρχικά εκείνοι που έχουν οικογενειακό ιστορικό της νόσου. Γνωρίζουμε ότι, όταν στο οικογενειακό περιβάλλον υπάρχουν άτομα που είχαν διαβήτη, όπως οι γονείς, οι θείοι, οι γιαγιάδες ή οι παππούδες, αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισής του.
Αυτή είναι μία βασική κατηγορία, ωστόσο, στις μέρες μας έχει προστεθεί και ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας κινδύνου: η παχυσαρκία. Οι άνθρωποι που παίρνουν εύκολα βάρος και έχουν αυξημένο σωματικό βάρος μπορεί να αναπτύξουν διαβήτη τύπου 2, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει υπερκατανάλωση υδατανθράκων και γλυκαντικών ουσιών.Σπανιότερα, υπάρχουν και αυτοάνοσες μορφές διαβήτη, οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και σε ανθρώπους χωρίς κάποια ιδιαίτερη προϋπάρχουσα παθολογία, εξαιτίας αυτοάνοσων μηχανισμών.
4. Ποιες αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2;
Η ενημέρωση του ασθενούς σχετικά με τις αλλαγές στη διατροφή και τον τρόπο ζωής είναι ιδιαίτερα σημαντική για την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2. Αρχικά, χρειάζεται να υιοθετήσει μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή, χωρίς υπερβολές στην κατανάλωση υδατανθράκων, γλυκών, αναψυκτικών και τροφίμων που προσφέρουν πολύ γρήγορη ενέργεια.
Η μεσογειακή διατροφή, με σωστά κατανεμημένα γεύματα μέσα στην εβδομάδα, μπορεί να συμβάλει τόσο στη διατήρηση ενός σωματικού βάρους κοντά στο ιδανικό όσο και στην αποφυγή υπερβολικής θερμιδικής πρόσληψης.
Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι η τακτική σωματική άσκηση, καθώς βοηθά στον καλύτερο μεταβολισμό των υδατανθράκων και στη σωστή αξιοποίηση των θρεπτικών συστατικών και της ενέργειας που προσλαμβάνει ο οργανισμός.
Συνιστάται τουλάχιστον 30 λεπτά άσκησης σε καθημερινή βάση, είτε πρόκειται για ένα απλό περπάτημα με λίγο ταχύτερο ρυθμό είτε για πιο οργανωμένη άσκηση στο γυμναστήριο ή οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα είναι ευχάριστη στον καθένα.
Παράλληλα, χρειάζεται προσοχή στην κατανάλωση αλκοόλ και στο κάπνισμα, καθώς αποτελούν επιβαρυντικούς παράγοντες για τον οργανισμό. Είναι διαφορετικό να καταναλώνει κάποιος περιστασιακά ένα ή δύο ποτά την εβδομάδα για ευχαρίστηση και διαφορετικό να καταναλώνει δύο ή περισσότερα ποτά καθημερινά λόγω συνήθειας. Αντίστοιχα, και στην περίπτωση του καπνίσματος χρειάζεται να επιδιώκεται η διακοπή του.
Τέλος, δεν πρέπει να παραβλέπουμε τον ρόλο του στρες και των δυσκολιών της καθημερινότητας. Η αύξηση της κορτιζόλης και άλλων ορμονών που σχετίζονται με το στρες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον μεταβολισμό και να επιταχύνει την εμφάνιση διαβήτη τύπου 2 σε ανθρώπους που βρίσκονται ήδη σε οριακή κατάσταση. Γι’ αυτό, η διαχείριση του καθημερινού άγχους αποτελεί επίσης σημαντικό κομμάτι της πρόληψης.
5. Κάθε πότε πρέπει να ελέγχουν το σάκχαρό τους οι ασθενείς;
Για τους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ο τακτικός έλεγχος της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης είναι απαραίτητος, συνήθως κάθε έξι μήνες, ώστε να γνωρίζουμε πόσο καλά ρυθμίζεται το σάκχαρό τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο έλεγχος μπορεί να γίνεται ανά τρεις μήνες, ανάλογα με την κατάσταση του ασθενούς και τη ρύθμιση του διαβήτη.
Σε έναν ασθενή που είναι καλά ρυθμισμένος, το εξάμηνο μπορεί να θεωρηθεί ένα επαρκές χρονικό διάστημα. Ωστόσο, εάν από τους αυτοελέγχους που πραγματοποιεί διαπιστώσει ότι οι τιμές του σακχάρου παρουσιάζουν ανεξήγητη επιβάρυνση ή μεγαλύτερες διακυμάνσεις σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα, θα πρέπει να ενημερώσει τον γιατρό του, ώστε να αξιολογηθεί εγκαίρως η κατάστασή του.
