Αγγελος Παπαδημητρίου στον ET: «Νιώθω σαν ναυαγός σε αχαρτογράφητο νησί»

Ο Αγγελος Παπαδημητρίου ανήκει δικαιωματικά σε αυτήν τη δεύτερη, ξεχωριστή κατηγορία. Πολυδιάστατος, αντισυμβατικός, προικισμένος με πηγαίο χιούμορ και μια αστείρευτη παιδική περιέργεια, ισορροπεί εδώ και δεκαετίες με την ίδια εικαστική και ερμηνευτική δεινότητα ανάμεσα στη ζωγραφική, στο θέατρο, στο σινεμά και το τραγούδι.

Αυτό το φθινόπωρο, διανύει μία από τις πιο παραγωγικές και συναρπαστικές στιγμές της πορείας του. Τον συναντάμε στη θεατρική σκηνή, όπου «δίνει ρέστα» μεταμορφωμένος σε μια απολαυστική, sui generis θεία στο «Τζένη Τζένη», τον ακολουθούμε στις αίθουσες του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, όπου υποκλίνονται στο πρόσωπό του μέσα από το ντοκιμαντέρ «Αγγελος στα πέριξ», τον ακούμε να δημιουργεί στο στούντιο έναν ολοκαίνουργιο δίσκο, ενώ το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων τού επιφυλάσσει την κορυφαία ακαδημαϊκή αναγνώριση. Με αφορμή αυτό το εντυπωσιακό δημιουργικό… ντελίριο, συζητάμε μαζί του σε μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης, γεμάτη από το δικό του μοναδικό βλέμμα πάνω στα πράγματα. 

Ο Αγγελος Παπαδημητρίου με τη Γιούλη Τσακάλου

Στις 10 Νοεμβρίου, αναγορεύεστε επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Πώς νιώθει ένας δημιουργός που πάντα φλέρταρε με την απόλυτη ελευθερία, το ανατρεπτικό και το πηγαίο, όταν περνάει το κατώφλι μιας τόσο επίσημης ακαδημαϊκής αίθουσας; Τι σημαίνει για εσάς αυτή η τιμή;

– Οταν «κάνω τέχνη», δηλαδή όταν ζω, ποτέ δεν νιώθω πάνω μου τα μάτια του «κόσμου». Αισθάνομαι ότι είμαι ναυαγός σε κάποιο αχαρτογράφητο νησί, στέλνοντας αδιάκοπα μηνύματα μέσα σε σφραγισμένα μπουκάλια με την ελπίδα ότι ίσως, κάποια στιγμή, φτάσει κανένα στα χέρια ψαράδων ή ακόμα τολμηρών κολυμβητών που έχουν ανοιχτεί στα βαθιά. Μέσα μου ευχόμουν να τα βρουν έπειτα από έναν αιώνα, ώστε να απολαύσω την υπέροχη και δυσεύρετη στους καιρούς μας πολυτέλεια του να ζεις τελείως «μόνος» σου. Ετυχε, όμως, να πέσει στα χέρια σοβαρών μελετητών της σύγχρονης τέχνης μια σειρά πληροφοριών που σε συνδυασμό με τις γνώσεις τους για το τι συμβαίνει σήμερα ανακάλυψαν το κρησφύγετό μου! Και ήταν πολύ δύσκολο, πιστέψτε με, έτσι όπως το είχα καλύψει με «αποξηραμένα κλαδιά και φύλλα», καθώς και με τόνους «ελαφρότητας», μιας και στα χρόνια μας η λέξη «εξειδίκευση» είναι το απαραίτητο συστατικό της «επιτυχίας». Το ευτύχημα, βέβαια, είναι ότι αυτό συνέβη στα 74 χρόνια μου και, έτσι, δεν κινδυνεύω να αλλοιώσω τον χαρακτήρα μου, τον οποίο εκτιμώ αρκετά. Από την άλλη, η αναγνώριση της οδύσσειάς μου μέσα από τα εικαστικά, το θέατρο, το τραγούδι, την τηλεόραση, το σινεμά, το facebook σαν ένα αρραγές καλλιτεχνικό σύνολο, όπως και να το κάνουμε, με τιμά.

Λίγες ημέρες μετά, στις 14-15 Νοεμβρίου, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης φιλοξενεί στο Διαγωνιστικό Τμήμα του το «Αγγελος στα πέριξ», σε σκηνοθεσία του Φρέντυ Βιανέλλη. Πώς είναι, αλήθεια, να μετατρέπεται η ίδια σας η ύπαρξη, η καθημερινότητα και το καλλιτεχνικό σύμπαν σας σε κινηματογραφικό κάδρο; Ενιωσε ποτέ ο Αγγελος την ανάγκη να προστατευθεί πίσω από έναν ρόλο ή επέτρεψε στην κάμερα να εισβάλει χωρίς φίλτρα στην αλήθεια του;

– Πράγματι, η ασπρόμαυρη μεγάλου μήκους ταινία «Αγγελος στα πέριξ», του Φρέντυ Βιανέλλη, φαινομενικά έχει σαν άξονα εμένα και την υπόστασή μου, αλλά ουσιαστικά είναι μία απολύτως fiction (μυθοπλασία) ταινία, όπου ο σκηνοθέτης με χρησιμοποιεί σαν το βασικό υλικό του, ώστε να εκφράσει την πολύχρονη έρευνά του πάνω σε κάτι που έχουμε ξεχάσει στα χρόνια μας και συμπεριλαμβάνεται στο «Συμπόσιον» του Πλάτωνα, όπου η σοφή ιέρεια Διοτίμα λέει «τόκος εν καλώ και κατά το σώμα και κατά την ψυχήν», που σημαίνει «δημιούργημα μέσα στο ωραίο, στην ομορφιά και το καλό». Εγώ αυτό που έκανα σε αυτήν την ταινία ήταν να παραδώσω όλη μου την εμπειρία ζωής, χωρίς καμία επιφύλαξη, στα χέρια του σκηνοθέτη, επειδή κέρδισε την εμπιστοσύνη μου και ως άνθρωπος και ως σκηνοθέτης έπειτα από μια γνωριμία μισού αιώνα.

Στο θέατρο ολοκληρώνεται στις 8 Νοεμβρίου το «Τζένη Τζένη», όπου κυριολεκτικά «δίνετε ρέστα» ως η sui generis θεία της πρωταγωνίστριας. Είναι ένας ρόλος-πρόκληση, αφού κουβαλάει τη δική του ιστορία από τον παλιό κινηματογράφο. Πώς καταφέρατε να φορέσετε τα ρούχα αυτής της γυναίκας, να της δώσετε μια ολόδική σας σύγχρονη ψυχή και να ισορροπήσετε τόσο αριστοτεχνικά ανάμεσα στο απόλυτο γέλιο και την τρυφερότητα κρατώντας μια τόσο σπάνια σκηνική κομψότητα;

– Ναι, τελειώνει το θεατρικό έργο «Τζένη Τζένη» στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά! Αλλο δώρο της καλής μου τύχης και του αγαπημένου μου σκηνοθέτη Νίκου Καραθάνου. Εδώ υποδύομαι την ηλικιωμένη αδελφή του κεντρικού ήρωα, που φαινομενικά ζει στη σκιά του αδελφού της, αφού ξέμεινε στο πατρικό σπίτι χωρίς οικογένεια… Φαινομενικά, διότι στην πραγματικότητα κινεί τα νήματα όλων των καταστάσεων. Αυτοί οι χαρακτήρες είναι που με ενδιέφεραν πάντα στο θέατρο. Τους εμπεριέχουμε εμείς οι μεγαλύτεροι στην ηλικία, καθώς με τα χρόνια το φύλο ολοένα και περισσότερο υποχωρεί σε μια ανθρωπιά απαλλαγμένη από μικροσυμφέροντα και εγωισμούς… Από όλα τα κομπλιμάν που άκουσα για τη ερμηνεία μου, κρατώ αυτό ενός ηλικιωμένου ζευγαριού, παλαιών ηθοποιών, που, όπως μου είπαν, είχαν παίξει με Μινωτή – Παξινού: «Σας ευχαριστούμε όχι μόνο για αυτά που κάνατε, αλλά και για αυτά τα κλισέ που δεν κάνατε».

Από την Μπιενάλε της Βενετίας μέχρι το σανίδι του θεάτρου και τα λαϊκά τραγούδια, δείχνετε να μην ξεχωρίζετε την «υψηλή» τέχνη από τη διασκέδαση της γειτονιάς. Για εσάς, τελικά, η ζωγραφική, το θέατρο και το τραγούδι είναι απλώς διαφορετικοί τρόποι για να λέτε τις ιστορίες σας;

– Η τέχνη είναι μία! Δεν έχει διαβαθμίσεις. Εμείς, ανάλογα με τις διαθέσεις μας, γινόμαστε «λαϊκοί», «αριστοκράτες», «σουσούδες», «αστοί», «χωριάτες», «σοβαροί», «ελαφρείς» και η «μαύρη τέχνη» μεταμφιέζεται για να μας ικανοποιήσει. Το μεγαλύτερο ιστορικό παράδειγμα είναι η μεγάλη Μαρία Κάλλας, που τραγούδησε όπερα σαν να τραγουδούσε ο Θεός ρεμπέτικα…

Μπαίνουμε στα χωράφια μιας πολύ όμορφης αποκλειστικότητας. Ετοιμάζετε μια νέα δισκογραφική δουλειά σε στίχους του Θράσου Καμινάκη και μουσική παραγωγή του Χρήστου Τρεσίντζη των Onirama. Είχα την τύχη και την τιμή να ακούσω πρώτη κάποια από τα τραγούδια για «ποδαρικό» και σας ευχαριστώ θερμά για αυτήν την εμπιστοσύνη. Τι γεύση και τι ήχο κουβαλάει, λοιπόν, αυτός ο νέος δίσκος και πώς προέκυψε η συγκεκριμένη συνεργασία;

– Αυτό είναι έργο εξ ολοκλήρου του Θράσου Καμινάκη! Αυτός έγραψε τους στίχους, αυτός βρήκε τον υπέροχο μουσικό Χρήστο Τρεσίντζη, αυτός βρήκε εμένα! Πάντα ονειρευόμουν να τραγουδήσω με τον τρόπο που εγώ φαντάζομαι το σύγχρονο τραγούδι. Τον βρήκα ή με βρήκε στον συνδυασμό Θράσου και Χρήστου! Είναι τόσο ευφυείς, τόσο βαθείς, τόσο ακομπλεξάριστοι και οι δυο τους, που «λαχανιάζω» για να τους προλάβω. Εγώ ίσως προσθέσω σε αυτήν τη «δουλειά» την πείρα και την αποκοτιά της ηλικίας μου.

Σήμερα, με το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά κατάμεστο, με την πανεπιστημιακή αναγνώριση, με μία ταινία για τη ζωή σας και με μία δισκογραφική δουλειά με τραγούδια που γράφτηκαν αποκλειστικά για εσάς, θα μπορούσε να πει κανείς ότι ένας κύκλος κλείνει θριαμβευτικά. Εσείς, όμως, δίνετε την αίσθηση ότι ο κύκλος αυτός είναι μία σπείρα που ανοίγει συνεχώς. Τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας γοητεύει τόσο πολύ στους ανθρώπους και στην καθημερινότητα, ώστε να θέλετε να τα μεταμορφώνετε σε τέχνη ξανά και ξανά;

– Εκείνο που κατάλαβα από τη ζωή είναι ότι δεν υπάρχει ούτε παρελθόν ούτε μέλλον. Ολα είναι ένα ατέλειωτο παρόν και όσο πιο πολύ ουσιαστικά παρόντες είμαστε τόσο πιο πολύ κατανοούμε τους άλλους. Δηλαδή, με άλλα λόγια, και γιατί όχι μόνο για το συμφέρον μας, κατανοούμε τον εαυτό μας, το πιο γελοίο είναι να γίνουμε περιφερόμενες ζωντανές αναμνήσεις. Τίποτα δεν μας «σώζει», παρά μόνο η ανάγκη να εμβαθύνουμε στην καθημερινότητά μας κάθε ώρα και κάθε στιγμή με μόνη σιγουριά το περίφημο «τόκος εν καλώ». Αν κάποιος σας πει: «Μα, για τον καθένα άλλο είναι το καλό», απαντήστε του: «Τον κακό σου τον καιρό!».