Η εξέλιξη αυτή, η οποία έρχεται σε μια στιγμή που η κοινή γνώμη παρακολουθεί με συγκίνηση τις αποκαλύψεις, δίνει στο κράτος το νομικό έρεισμα που χρειάζεται για να προχωρήσει στη διεκδίκηση και την απόκτηση της συλλογής, όπως υπογράμμισε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.

Σημειώνεται ότι η ανακήρυξη της συλλογής ως μνημείο αποτελεί ένα κρίσιμο θεσμικό βήμα, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι το Συμβούλιο έχει προχωρήσει σε τελεσίδικη πιστοποίηση της αυθεντικότητας του υλικού σε αυτό το στάδιο. Η διαδικασία αυτή θα συνεχιστεί με την αποστολή κλιμακίου εμπειρογνωμόνων στη Γάνδη την Παρασκευή, όπου θα πραγματοποιηθεί συνάντηση με τον κάτοχο της συλλογής για την από κοντά εξέταση των φωτογραφιών και τη συλλογή περαιτέρω πληροφοριών.

Τι αναφέρει το υπουργείο Πολιτισμού

Η απόφαση πάρθηκε λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα, όπως αναφέρει το υπουργείο.

Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay.de, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Φερόμενος ιδιοκτήτης είναι ο συλλέκτης Tim de Craene, που ειδικεύεται στα αναμνηστικά και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσω της εταιρίας του, Crain’s Militaria, τις προσέφερε για πώληση. Η εμφάνισή τους σε ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και αργότερα και σε μέσα ενημέρωσης, δημιούργησε έντονο ενδιαφέρον, από πολλές πλευρές.

Ο συλλέκτης, το πρωί της Δευτέρας (16/2), απέσυρε τις δώδεκα φωτογραφίες από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών. Ωστόσο, παραμένει προς πώληση το σύνολο της συλλογής που είχε δημιουργήσει ο τότε Υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer). Ο Χόιερ, το 1943-1944 υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας, αλλά είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει -δεν είναι ξεκάθαρο- στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944. Η συλλογή των φωτογραφιών του, από περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης (Βέλγιο, Γαλλία, αλλά και Ελλάδα) όπου υπηρέτησε, βρέθηκε στα χέρια του συλλέκτη Tim de Craene.

Κατά την παρουσίαση της εισήγησης, η οποία χαρακτηρίστηκε από τα μέλη του Συμβουλίου και τον ΓΓ Πολιτισμού ως “εξαιρετική”, έγινε γνωστή όλη η “διαδρομή” των φωτογραφιών, που συγκλόνισε το πανελλήνιο, καθώς για πρώτη φορά φωτογραφίες παρουσιάζουν στιγμές λίγο πριν από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944. Μια εκτέλεση που έγινε ως αντίποινα της δολοφονίας του υποστράτηγου της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρεχ (Franz Krech) και της συνοδείας του στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας στις 27 Απριλίου 1944 από τον ΕΛΑΣ, ενώ μια μέρα πριν είχε απαχθεί ο υποστράτηγος Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς στην Κρήτη.

Όπως ειπώθηκε και στη συνεδρίαση, από τους 200 Έλληνες που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, περίπου 150-160 ήταν κρατούμενοι από τη δεκαετία του ‘30 από την Ακροναυπλία όπου παρέμειναν έως το 1941. Μετά τη γερμανική εισβολή δεν απελευθερώθηκαν, αλλά παραδόθηκαν από τις ελληνικές αρχές στις δυνάμεις κατοχής και βρέθηκαν κρατούμενοι των Γερμανών. Οι υπόλοιποι περίπου 40 ήταν άνθρωποι που συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής για αντιστασιακή δράση ή για υπόνοια αντιστασιακής δράσης. Ως αντίποινα στη δολοφονία των 4 Γερμανών, εκτός από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή, τουφεκίστηκαν και άνδρες που συνάντησαν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων-Σπάρτης, ενώ Έλληνες εθελοντές φόνευσαν αυτοβούλως 100 ακόμα κομμουνιστές. Οι Έλληνες εθελοντές ήταν από τα τάγματα ασφαλείας που διοικούσε ο Διονύσιος Παπαδόγγονας, ο οποίος διέταξε χωρίς ανωτέρα εντολή τη θανάτωσή τους λόγω προσωπικής συμπάθειας στον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ, σύμφωνα με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ στη Δίκη της Νυρεμβέργη.

“Γύρω στους 350 ανθρώπους εκτελέστηκαν στην Ελλάδα για τον θάνατο 4 Γερμανών”, ειπώθηκε στη συνεδρίαση, ενώ έγινε αναφορά και στις πολλές αφηγήσεις σχετικά με “την αποφασιστικότητα και την ηρεμία” των κρατουμένων στο Χαϊδάρι όταν άκουσαν τα ονόματά τους. Μάλιστα, από την προηγούμενη ημέρα της εκτέλεσής τους είχαν προετοιμάσει σημειώματα που πέταξαν στον δρόμο, παρακαλώντας όποιον τα βρει να τα στείλει στους δικούς τους. Κάποια από αυτά τα συγκλονιστικά μηνύματα, δηλωτικά του “ήθους και του πατριωτισμού των εκτελεσμένων”, παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση:

“Αγαπημένοι μου, ο θάνατός μου δε θα πρέπει να σας λυπήσει, αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ. Σφίξτε τις καρδιές σας. Έτσι θα μας τιμήσετε καλύτερα. Με πολλή αγάπη. Μήτσος”. Μήτσος Ρεμπούτσικας.

“Για το παιδί και τη γυναίκα μου. Κατίνα, Γιωργούλη μου, σας φιλώ με αγάπη. Κώστας Τσίρκας. Δάσκαλος. Μάρνη 52”.

«Πατερούλη, πάω για εκτέλεση. Να είσαι υπερήφανος για τον μονάκριβο γιο σου. Ναπολέων Σουκατζίδης».

“Η κόρη μου η Ρήνα να γίνει δασκάλα. Φιλώ τη γυναίκα μου και το παιδί. Βαγγέλης”.

“Έτσι πεθαίνουν οι άξιοι Έλληνες. Ζήτω η λευτεριά. Σπήλιος Αμπελογιάννης”.

“Ειδοποιήστε τη χήρα μητέρα μου Κατίνα Αναστασιάδου, οδός Λομβάρδου 2, Αθήναι, ότι πεθαίνω για την Ελλάδα μας. Λευτέρης Αναστασιάδης. Δικηγόρος”.

Αποτίμηση

Κατά την παρουσίαση της εισήγησης αποτιμήθηκε ως ιδιαίτερα σημαντικό το σύνολο του φωτογραφικού υλικού: Φυσικά οι 5 φωτογραφίες από τις στιγμές λίγο πριν την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή και οι 5 από τα κτήρια του Χαϊδαρίου, “που είναι πραγματικά συγκλονιστικές και δίνουν πρόσωπο σε όλες τις ιστορικές μαρτυρίες που έχουμε για το ήθος των ανθρώπων αυτών, πώς οδηγήθηκαν στο απόσπασμα”, αλλά και οι υπόλοιπες που αφορούν την Ελλάδα -κάποιες από τις οποίες παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση.

Όπως μια μάλλον στημένη φωτογραφία από τον Ισθμό όπου είχε περάσει αρκετό διάστημα ο τότε υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer), ο δημιουργός της συλλογής, μία φωτογραφία με το σύνταγμα του Heuer σε παρέλαση στο Καλλιμάρμαρο και μια άλλη από μια στάση τους στον Όλυμπο (αυτή είναι σίγουρα δική του, για τις δυο προηγούμενες δεν είμαστε σίγουροι), ενώ υπάρχει και φωτογραφία μάλλον του Heuer που περιγράφεται ως στρατιωτικός έλεγχος πληθυσμού στη Μαλακάσα, την έδρα του στρατοπέδου του. Ενδιαφέρον έχουν και οι φωτογραφίες που δείχνουν κορίτσια από πανηγύρι στην Κόρινθο και μια γυναίκα με παραδοσιακή φορεσιά -από τις σπάνιες φωτογραφίες της συλλογής που δείχνουν ντόπιους καθώς οι εντολές του Γκαίμπελς, υπουργού Προπαγάνδας της ναζιστικής Γερμανίας, ήταν να αποφεύγονται οι σχετικές λήψεις, εκτός αν οι ντόπιοι προσομοιάζουν στην «Αρία φυλή»!

«Οι φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές γιατί μας επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας με το βλέμμα του κατακτητή… Μας χρειάζεται αυτή η ματιά, ο τρόπος να βλέπεις τον κόσμο μέσα από μια ρατσιστική και μισαλλόδοξη θεωρία», είπε η εισηγήτρια που πρότεινε το σύνολο των φωτογραφιών να κηρυχθούν ως μνημείο.

«Οι φωτογραφίες αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας»

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Οι 12 φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν Έλληνες πατριώτες, πριν  από την εκτέλεσή τους στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους και για αυτό είναι ανεκτίμητες. Αλλά και οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές, καθώς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και με το βλέμμα του κατακτητή. Ο μηχανισμός προπαγάνδας που έστησε ο Γιόζεφ Γκέμπελς αξιοποίησε την αιχμή της τεχνολογίας ενημέρωσης της εποχής του -τον κινηματογράφο και την φωτογραφία- για να δημιουργήσει σκηνοθετημένα τεκμήρια “επιτυχίας” και διάδοσης της, ως εργαλείο επιρροής. Από την στιγμή, που το Υπουργείο Πολιτισμού ενημερώθηκε, δώσαμε τις σχετικές οδηγίες για τη δυνητική απόκτηση των συγκεκριμένων φωτογραφιών. Η αρμόδια Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς επικοινώνησε άμεσα με τον συλλέκτη και εμπειρογνώμονες μεταβαίνουν την Παρασκευή στην έδρα του, στο Έβεργκεμ του Βελγίου, ώστε να διαπιστώσουν εκ του σύνεγγυς τη συλλογή και να συνομιλήσουν μαζί του. Με την σημερινή κήρυξη της συλλογής ως μνημείο, το Υπουργείο Πολιτισμού αποκτά το έρεισμα για να την διεκδικήσει και να την αποκτήσει εκ μέρους του ελληνικού κράτους».

«Τραγουδούσαν και έψελναν τον εθνικό ύμνο, το αίμα έσταζε πίσω από τα φορτηγά»

Η εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων από τους Ναζί το 1944 στην Καισαριανή και οι φωτογραφίες που ήρθαν πρόσφατα στο φως, έφεραν στην επιφάνεια μνήμες βαθιά χαραγμένες στη συλλογική συνείδηση.

Οι αποκαλύψεις των φωτογραφικών ντοκουμέντων, που φέρονται να απεικονίζουν τις εκτελέσεις της 1ης Μαΐου 1944, έχουν προκαλέσει συγκίνηση και έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς επιβεβαιώνουν μαρτυρίες δεκαετιών και δίνουν «πρόσωπο» σε ένα από τα πιο ειδεχθή εγκλήματα της Κατοχής.

«Αυτοί οι άνθρωποι άφησαν παρακαταθήκη στους νεότερους»

Ο γνωστός φωτορεπόρτερ Αριστοτέλης Σαρρηκώστας αποκάλυψε στο MEGA πως σαν παιδί ήταν μάρτυρας την 1η Μαΐου 1944 της εκτέλεσης των 200 στην Καισαριανή.

Ο κ. Σαρρήκωστας περιέγραψε φρικτές σκηνές από τη γερμανική κατοχή στην Αθήνα με τους ανθρώπους να πεθαίνουν στον δρόμο. Μιλώντας για την 1η Μαΐου ανακάλεσε στη μνήμη του τις εικόνες με τα καμιόνια που αντίκρισε, μέσα από τα οποία είπε πως άκουγε τραγούδια και τον εθνικό ύμνο, αλλά και το αίμα που έσταζε πίσω από τα φορτηγά.  «Αυτοί οι άνθρωποι, εκείνο που είμαι σίγουρος ότι άφησαν σαν παρακαταθήκη στους νεότερους, είναι πως η ελευθερία δεν χαρίζεται, η ελευθερία κατακτιέται. Και δεν υπέκυψαν ούτε στα βασανιστήρια, ούτε και στον ίδιο τον θάνατο, άφησαν τη ζωή τους με το κεφάλι ψηλά», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Σαρρηκώστας στο MEGA.

Μερικά πράγματα δεν ξεχνιούνται ποτέ»

Και συνεχίζει ο Αριστοτέλης Σαρρηκώστας λέγοντας: «Την 1η Μαΐου 1944 ακολουθήσαμε τον ίδιο δρόμο. Δεξιά και αριστερά και στους δύο δρόμους οι Γερμανοί είχαν στήσει πολυβόλα-μυδράλια και δεν επέτρεπαν σε κανέναν να περάσει. Αλλά εμάς τα παιδιά μας είχαν μάθει και άφηναν να περάσουμε ελεύθερα. Πολλές φορές προσπαθούσαν να μας δώσουν κάτι σοκολάτες από την τσέπη τους, τις οποίες εγώ ποτέ δεν πήρα. Φτάσαμε στο σχολείο, ήπιαμε το γάλα μας και ξαφνικά έρχονται οι υπεύθυνοι του Ερυθρού Σταυρού και μας λένε “πρέπει να επιστρέψετε σύντομα στα σπίτια σας”. Κάτι είχαν μάθει και δεν θέλανε να πέσουμε πάνω σε οδομαχίες στην Καισαριανή. Οπότε μας έδωσαν εκείνο που είχαν ετοιμάσει για το μεσημέρι και πήραμε τον κατήφορο μαζί με τα ξαδέρφια να πάμε σπίτι και περάσαμε πάλι από το κέντρο της Καισαριανής εκεί που ήταν η εκκλησία της Παναγίτσας. Εκείνη τη στιγμή ακούσαμε τραγούδια βλέποντας 7-8 καμιόνια».