Κάθε φορά που τρώμε, οι τροφές διασπώνται σε μικρότερα συστατικά, όπως υδατάνθρακες, πρωτεΐνες και λιπαρά. Αυτά μετατρέπονται σε «καύσιμα», που το σώμα χρησιμοποιεί για να κινηθεί, να σκεφτεί, να αναπνεύσει, να διατηρήσει σταθερή τη θερμοκρασία του και να ανανεώσει τα κύτταρά του. Ενα μέρος αυτής της ενέργειας αξιοποιείται άμεσα, ενώ το υπόλοιπο αποθηκεύεται για μελλοντική χρήση. Αυτή η συνεχής διαδικασία μετατροπής, χρήσης και αποθήκευσης ενέργειας είναι ο πυρήνας του μεταβολισμού!

Ο μεταβολισμός δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Κάποιοι άνθρωποι φαίνεται να έχουν «γρήγορο» μεταβολισμό, ενώ άλλοι πιο «αργό». Στην πραγματικότητα, ο μεταβολισμός επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: την ηλικία, το φύλο, τη γενετική προδιάθεση, τη μυϊκή μάζα, τις ορμονικές ισορροπίες, αλλά και τον τρόπο ζωής. Οσο περισσότερο μυϊκό ιστό έχει κάποιος τόσο περισσότερη ενέργεια καταναλώνει το σώμα του, ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας. Γι’ αυτό και οι άνδρες, σε αντίθεση με τις γυναίκες, χάνουν πιο εύκολα βάρος σαν αντίδραση στην ίδια διατροφή, γιατί έχουν να «ταΐσουν» περισσότερους μυς! Αντίθετα, η καθιστική ζωή και οι συχνές αυστηρές δίαιτες μπορούν να τον επιβραδύνουν.

Ενα σημαντικό κομμάτι του μεταβολισμού είναι ο βασικός μεταβολικός ρυθμός, που μπορεί να τον δείτε και ως BMR (Basic Metabolic Rate). Πρόκειται για την ενέργεια που χρειάζεται το σώμα μας για να διατηρεί τις βασικές του λειτουργίες -όπως η καρδιά, η αναπνοή και ο εγκέφαλος- ακόμη κι όταν δεν κάνουμε απολύτως τίποτα. Είναι εντυπωσιακό ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των θερμίδων που καταναλώνουμε καθημερινά χρησιμοποιείται ακριβώς για αυτές τις «αόρατες» λειτουργίες. Την ώρα που τρώμε καταναλώνουμε θερμίδες για την πέψη, την ώρα που κοιμόμαστε καταναλώνουμε θερμίδες για την ανανέωση των κυττάρων μας!

Ο μεταβολισμός επηρεάζεται, επίσης, από τις καθημερινές μας συνήθειες. Η ποιότητα της διατροφής, η επαρκής ενυδάτωση, η σωματική δραστηριότητα, ο καλός ύπνος και η διαχείριση του άγχους παίζουν καθοριστικό ρόλο στο πόσο αποδοτικά λειτουργεί. Δεν πρόκειται για έναν μηχανισμό που «χαλάει», αλλά για ένα σύστημα που προσαρμόζεται στις συνθήκες που του προσφέρουμε.

Τελικά, ο μεταβολισμός δεν είναι ο «εχθρός» μας ούτε κάτι που πρέπει να ελέγξουμε με αυστηρούς κανόνες. Είναι ένας σύμμαχος που χρειάζεται υποστήριξη και σεβασμό. Οταν τον φροντίζουμε μέσα από ισορροπημένες επιλογές και σταθερές συνήθειες, μας ανταμείβει με περισσότερη ενέργεια, καλύτερη διάθεση και συνολική ευεξία.

Μύθοι γύρω από τον «αργό μεταβολισμό»

Ο «αργός μεταβολισμός» είναι ίσως μία από τις πιο συχνές φράσεις που ακούγονται όταν μιλάμε για βάρος, κόπωση ή δυσκολία στο αδυνάτισμα. Πολλοί τον αναφέρουν τις περισσότερες φορές με απογοήτευση, πεπεισμένοι ότι δεν μπορούν να ξεφύγουν από αυτήν την καταδίκη, λέγοντας: «Εγώ έχω αργό μεταβολισμό», «Δεν φταίω εγώ, έτσι είναι ο οργανισμός μου». Η αλήθεια, όμως, είναι ότι γύρω από τον μεταβολισμό έχουν δημιουργηθεί πολλοί μύθοι, οι οποίοι συχνά μας απομακρύνουν από την ουσιαστική φροντίδα του σώματός μας.

Μύθος 1: Ο αργός μεταβολισμός είναι κάτι μόνιμο και δεν αλλάζει

Ενας από τους πιο διαδεδομένους μύθους είναι ότι ο μεταβολισμός είναι προκαθορισμένος και δεν μπορεί να επηρεαστεί. Σίγουρα η γενετική παίζει ρόλο, σίγουρα τα γονίδιά μας μπορεί να μη μας βοηθάνε, όμως δεν καθορίζουν απόλυτα τη λειτουργία του οργανισμού μας. Ο μεταβολισμός είναι ένας ζωντανός μηχανισμός που προσαρμόζεται συνεχώς στις συνθήκες που του προσφέρουμε.

Η ποιότητα της διατροφής, η ποσότητα της μυϊκής μάζας, το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας, ο ύπνος και το άγχος επηρεάζουν σημαντικά τον ρυθμό του μεταβολισμού. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν κάποιος έχει μια φυσική προδιάθεση για πιο αργό μεταβολισμό, μπορεί να τον υποστηρίξει και να τον βελτιώσει μέσα από καθημερινές συνήθειες.

Μύθος 2: Αν δεν χάνω βάρος, φταίει αποκλειστικά ο μεταβολισμός μου

Η δυσκολία στην απώλεια βάρους συχνά αποδίδεται αυτόματα στον «αργό μεταβολισμό». Στην πραγματικότητα, ο βασικός μεταβολικός ρυθμός διαφέρει λιγότερο απ’ όσο πιστεύουμε μεταξύ ανθρώπων παρόμοιου φύλου, ηλικίας και σωματότυπου.

Πολύ συχνά, το πρόβλημα δεν είναι ότι ο μεταβολισμός «δεν καίει», αλλά ότι ο οργανισμός έχει προσαρμοστεί σε χρόνια καθιστική ζωή, ακανόνιστα γεύματα ή  επαναλαμβανόμενες αυστηρές δίαιτες. Οταν το σώμα νιώθει ότι στερείται ενέργειας, μπαίνει σε κατάσταση εξοικονόμησης, μειώνοντας τις καύσεις για να προστατευτεί. Είναι, λοιπόν, γεγονός ότι το σώμα θα αντισταθεί αρχικά σε μια αλλαγή, θα προσπαθήσει να μας βάλει «εμπόδια», προκειμένου να κρατήσει ό,τι έχει αποθηκεύσει για να μην ξαναπεινάσει.

Μύθος 3: Οι αυστηρές δίαιτες «ξυπνούν» τον μεταβολισμό

Αντίθετα με όσα υπόσχονται πολλές γρήγορες δίαιτες, η υπερβολική μείωση θερμίδων συχνά επιβραδύνει τον μεταβολισμό. Το σώμα αντιλαμβάνεται την απότομη στέρηση ως απειλή και προσαρμόζεται μειώνοντας την ενεργειακή του δαπάνη.

Αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί άνθρωποι χάνουν αρχικά βάρος και στη συνέχεια «κολλάνε». Ο μεταβολισμός δεν χρειάζεται σοκ, αλλά σταθερότητα. Χρειάζεται επαρκή θρέψη, ποιοτικά τρόφιμα και συνέπεια.

Γι’ αυτόν τον λόγο, εμείς οι διαιτολόγοι προτείνουμε πολλά και μικρά γεύματα, διατροφές και όχι στερητικές δίαιτες, προκειμένου να ρυθμίσουμε έναν ίσως «χαλασμένο» μεταβολισμό και να βοηθήσουμε το σώμα να επαναπροσδιοριστεί και να λειτουργεί αποτελεσματικά.

Μύθος 4: Υπάρχουν τρόφιμα ή συμπληρώματα που διορθώνουν τον αργό μεταβολισμό

Η ιδέα ότι κάποιο τρόφιμο ή συμπλήρωμα μπορεί να «διορθώσει» τον μεταβολισμό είναι ιδιαίτερα ελκυστική, αλλά παραπλανητική. Πράγματι, ορισμένα τρόφιμα -όπως η πρωτεΐνη, τα μπαχαρικά ή το πράσινο τσάι- μπορούν να αυξήσουν ελαφρώς τη θερμογένεση, όμως η επίδρασή τους είναι μικρή και προσωρινή.

Κανένα χάπι ή ρόφημα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη συνολική εικόνα του τρόπου ζωής. Ο μεταβολισμός δεν «επισκευάζεται» μεμονωμένα, αλλά υποστηρίζεται μέσα από συνολικές, καθημερινές επιλογές.

Μύθος 5: Η ηλικία καταστρέφει τον μεταβολισμό

Είναι αλήθεια ότι με την πάροδο των χρόνων ο μεταβολισμός τείνει να επιβραδύνεται. Ομως, αυτό δεν συμβαίνει τόσο λόγω ηλικίας όσο λόγω απώλειας μυϊκής μάζας και μειωμένης κίνησης. Οσο και αν σας φαίνεται πολύ νωρίς, μόλις από την ηλικία των 35 ετών αρχίζει η απώλεια της μυϊκής μάζας. Υπολογίζεται ότι χάνουμε 0,7% της μυϊκής μας μάζας ανά έτος μετά τα 30-35 μας έτη, ενώ, από τα 45 και μετά, η απώλεια της μυϊκής μάζας επιταχύνεται.

Ατομα που παραμένουν σωματικά δραστήρια και διατηρούν μυϊκή δύναμη μπορούν να έχουν λειτουργικό μεταβολισμό ακόμη και σε μεγαλύτερη ηλικία. Η ηλικία αλλάζει το σώμα, αλλά δεν το καταδικάζει, εμείς είμαστε αυτοί που μας καταδικάζουμε σε χαμηλές καύσεις!

Μύθος 6: Αν γυμνάζομαι πολύ, ο μεταβολισμός μου θα γίνει γρήγορος

Η άσκηση είναι σημαντική, αλλά δεν λειτουργεί μαγικά. Η υπερβολική άσκηση χωρίς επαρκή ξεκούραση και σωστή διατροφή μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση και ορμονική ανισορροπία, που τελικά επιβραδύνει τον μεταβολισμό.

Η ποιότητα της κίνησης έχει μεγαλύτερη σημασία από την ποσότητα. Η ενδυνάμωση με βάρη ή αντιστάσεις, η ήπια αερόβια άσκηση και ο επαρκής χρόνος αποκατάστασης είναι πιο ωφέλιμα από την υπερβολή.

Μύθος 7: Ο μεταβολισμός είναι ανεξάρτητος από την ψυχολογία

Το χρόνιο άγχος επηρεάζει άμεσα τον μεταβολισμό. Οι ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη, μπορούν να αυξήσουν την αποθήκευση λίπους και να διαταράξουν την όρεξη και την ενέργεια.

Οταν ζούμε διαρκώς σε ένταση, ο οργανισμός λειτουργεί σε «κατάσταση επιβίωσης» και όχι ευεξίας. Η ψυχική ισορροπία δεν είναι πολυτέλεια, είναι βασικός παράγοντας μεταβολικής υγείας.

Μύθος 8: Ο αργός μεταβολισμός σημαίνει ότι κάτι «δεν πάει καλά» με το σώμα μου

Ισως ο πιο επιβαρυντικός μύθος απ’ όλους είναι ότι ο αργός μεταβολισμός αποτελεί ένδειξη αποτυχίας ή δυσλειτουργίας. Στην πραγματικότητα, συχνά είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας καταπόνησης: λίγος ύπνος, κακή διατροφή, στρες, έλλειψη κίνησης.

Το σώμα δεν μας σαμποτάρει. Προσπαθεί να μας προστατεύσει. Και όταν αρχίσουμε να το ακούμε, αντί να το πολεμάμε, μας δείχνει τον δρόμο της ισορροπίας.

 Τελικά, τι ισχύει;

Ο μεταβολισμός δεν είναι ένας εχθρός που πρέπει να «νικήσουμε» ούτε ένα πρόβλημα που χρειάζεται γρήγορη λύση. Είναι ένας δυναμικός μηχανισμός που ανταποκρίνεται στον τρόπο που ζούμε. Οι μικρές, σταθερές αλλαγές -καλύτερη ποιότητα τροφής, επαρκής ξεκούραση, ήπια κίνηση, λιγότερο άγχος- έχουν πολύ μεγαλύτερη δύναμη από οποιαδήποτε εξαντλητική δίαιτα.

Οταν απομυθοποιούμε τον «αργό μεταβολισμό», απελευθερωνόμαστε από τις ενοχές και αποκτούμε έναν πιο ουσιαστικό στόχο: όχι απλώς να αλλάξουμε το σώμα μας, αλλά να το φροντίσουμε. Και αυτό είναι πάντα το πιο σταθερό σημείο εκκίνησης για πραγματική ευεξία!

*Από το ένθετο Δίαιτα & μεταβολισμός που κυκλοφορεί με τον Ελεύθερο Τύπο της Κυριακής

Ειδήσεις Σήμερα

Gio Καραντώνης: Ο παίκτης του Survivor που έγινε viral από το πρώτο επεισόδιο – Η χλιδάτη ζωή, οι ατάκες φωτιά

Χρυσές Σφαίρες 2026: Οι σταρ που έλαμψαν στο κόκκινο χαλί

Survivor: Πανηγυρίζουν στον ΣΚΑΪ – Η τηλεθέαση και τα hot ονόματα στο X