Το 1980 ονομάστηκαν Πανελλήνιες εξετάσεις, το 1983 είχαμε τις δέσμες, το 2000 το Ενιαίο Λύκειο, το 2005 μπήκε η βάση του 10, το 2010 βγήκε η βάση του 10, το 2016 ήρθαν οι Ομάδες Προσανατολισμού και των Επιστημονικών Πεδίων, το 2018, τα Επιστημονικά Πεδία μειώθηκαν από πέντε σε τέσσερα, το 2021 εισήχθη η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής. Ετσι για να θυμηθούμε κάποιες από τις αλλαγές.

Το σημερινό σύστημα (με όλες τις παθογένειες των προηγούμενων συστημάτων που κουβαλά και τις όποιες βελτιώσεις έγιναν) παραμένει βαθιά εξαρτημένο από τα φροντιστήρια (τουλάχιστον 500 ευρώ το μήνα για τη μέση ελληνική οικογένεια) και προβληματικά διασυνδεδεμένο με την αγορά εργασίας.  Το αποτέλεσμα είναι να έχουμε ένα από τα υψηλότερα ποσοστά φοιτητικού πληθυσμού σε σχέση με τον πληθυσμό μας, αλλά μόλις ένας στους 2 δύο φοιτητές να είναι ενεργός.

Σήμερα οι μαθητές που φοιτούν στην Β’ Γυμνασίου ίσως γίνουν οι πρώτοι που θα δοκιμάσουν το Εθνικό Απολυτήριο. Μέχρι τότε, το σύστημα εισαγωγής παραμένει όπως το γνωρίζουμε: Αδιάβλητο μεν, απολύτως ψυχοφθόρο δε, ικανό να κουρελιάσει τα νεύρα ακόμα και των πιο ψύχραιμων αφού μέσα σε τέσσερις ημέρες «κρίνει» το εκπαιδευτικό μέλλον του υποψηφίου. Το Εθνικό Απολυτήριο δεν θα καταργήσει τις πανελλαδικές, τουλάχιστον όχι άμεσα, όμως υπόσχεται να λειάνει τις αιχμηρές γωνίες του και να βάλει στο τελικό ζύγι τις επιδόσεις των μαθητών από τις τρεις (ή τις δύο) τελευταίες τάξεις του λυκείου με βάση κάποιους συντελεστές βαρύτητας.

Ποια είναι τα θετικά; Κατά πρώτον ότι επιτέλους διαφαίνεται μια υπερκομματική συναίνεση, κάτι που θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη των οικογενειών στις αλλαγές και θα διασφαλίσει την μακροβιότητα της μεταρρύθμισης. Κατά δεύτερον, ότι θα αναβαθμίσει τον εκπαιδευτικό ρόλο του λυκείου και θα κάνει δικαιότερη την τελική αξιολόγηση των μαθητών. Στα θετικά είναι ασφαλώς και ο επαρκής χρόνος που θα δοθεί στον διάλογο, με την υπουργό Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη να δεσμεύεται ότι δεν θα αιφνιδιαστεί κανείς.

Βεβαίως υπάρχουν και πολλά ερωτήματα. Μήπως οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερη φροντιστηριοποίηση του σχολείου αφού το κυνήγι των βαθμών θα ξεκινά νωρίτερα και σε περισσότερα μαθήματα; Και πως θα διασφαλιστούν δίκαιες και όχι χαριστικές βαθμολογήσεις;

Στις προτάσεις του υπουργείου Παιδείας προβλέπονται ασφαλιστικές δικλείδες, όπως η συγκρότηση Σώματος Αξιολογητών, η ενίσχυση της Εθνικής Αρχής Εξετάσεων και ο εμπλουτισμός της Τράπεζας Θεμάτων. Όμως ούτε αυτά θα είναι αρκετά, αν δεν υπάρξουν ριζικές αλλαγές στην ποσότητα της διδακτικής ύλης. Η υπερφόρτωση των παιδιών και η διαρκώς αυξανόμενη δυσκολία των μαθημάτων λες και προετοιμάζονται για αστροναύτες, έχουν τόση επιτυχία, όση και οι επιδόσεις των ελληνόπουλων στον διαγωνισμό PISA. Κάτω από τη βάση. Η Σοφία Ζαχαράκη, εκπαιδευτικός και η ίδια, έχει επισημάνει το πρόβλημα της ύλης και ήδη εξετάζει προτάσεις από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής για την μείωση της ύλης. Μακάρι.