Μαρία Παπαδάκη στον ΕΤ: «Η σιωπή είναι μεγάλη δύναμη»

Ιστορίες που δεν ειπώθηκαν, αλήθειες που πνίγηκαν και έρωτες που σημάδεψαν ζωές ξετυλίγονται μέσα σε μια αφήγηση γεμάτη ένταση και ευαισθησία. Το παρελθόν δεν ξεχνά και δεν συγχωρεί εύκολα· επιστρέφει, διεκδικεί χώρο και φωνή. Και τότε, η σιωπή παύει να προστατεύει, γίνεται η πιο εκκωφαντική αλήθεια που ζητά να ειπωθεί.

Αν η σιωπή στο βιβλίο σας δεν ήταν απλώς απουσία λόγου, αλλά μια ζωντανή δύναμη, πώς θα την περιγράφατε και ποιον ρόλο πιστεύετε ότι παίζει στις ζωές των ηρώων σας;

Η σιωπή είναι από μόνη της μεγάλη δύναμη. Ενα σεντούκι που κρύβει ευλογίες, αλλά και συμφορές. Μυστικά, ψέματα, ανάσες, θυμούς, απωθημένα, ένα «σ’ αγαπώ» που δεν ειπώθηκε ποτέ, από αδυναμία, φόβο, αναστολές, πεποίθηση ότι δεν θα βρει ανταπόκριση. Αρα η σιωπή παίζει καταλυτικό ρόλο και στις ζωές των ηρώων μου. Είναι η ίδια η ψυχή τους, που κουβαλάει ολόκληρους κόσμους ανομολόγητους και άγνωστους για τους άλλους. Κι αυτή αποφασίζει πότε θα φανερώσει τα κρυμμένα της.

Οι ήρωές σας φαίνεται να κινούνται ανάμεσα σε τόπους, εποχές και μνήμες που δεν τους αφήνουν ποτέ πραγματικά ελεύθερους· πόσο καθοριστικό είναι το παρελθόν στη διαμόρφωση της μοίρας τους;

Το παρελθόν είναι καθοριστικό σε όλους τους ανθρώπους. Μπορεί να έχει περάσει ανεπιστρεπτί, αλλά διαθέτει μεταξένια, εφτάγερα νήματα δεμένα με το παρόν και το μέλλον. Συνεπώς, διαμορφώνει και τη μοίρα των ηρώων τού «Οσα κρύβει η σιωπή». Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον είναι αλληλένδετα. Βέβαια, όλοι οι άνθρωποι έχουν τις ευκαιρίες τους να απαγκιστρωθούν απ’ το παρελθόν τους και να μεταλλάξουν στην κυριολεξία το παρόν και το μέλλον τους. Δεν είναι ελεύθεροι, έτσι δεμένοι με όσα έχουν περάσει και τους άνοιξαν πληγές, αλλά μπορούν να τις κλείσουν. Είναι στο χέρι τους να βρουν βοτάνια και εξόδους διαφυγής. Κατά τη γνώμη μου, οι άνθρωποι είναι μικροί δημιουργοί κι έχουν τη δύναμη να καλυτερέψουν το παρόν τους και να αλλάξουν το μέλλον τους, όσο οδυνηρό κι αν ήταν το παρελθόν τους. Αρκεί να ψάξουν μέσα τους.

Τα οικογενειακά μυστικά στο έργο σας μοιάζουν να λειτουργούν σαν υπόγεια ρεύματα που επηρεάζουν τα πάντα· τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους να σωπαίνουν ακόμη κι όταν η αλήθεια ζητά να ειπωθεί;

Αχ, οικογενειακά μυστικά. Υπάρχουν παντού και πάντα και σίγουρα λειτουργούν σαν υπόγεια ρεύματα που ίσως υποσκάπτουν θεμέλια, αργά αργά. Μπορούν μέχρι και να ρίξουν γερά οικοδομήματα που έχουν χτιστεί ίσως και με υλικά αγάπης. Τώρα, γιατί οι άνθρωποι δεν τα φανερώνουν ή αργούν να τα βγάλουν στο φως, αυτό είναι ένα μυστήριο σ’ όλες τις εποχές, τα μήκη και τα πλάτη αυτού του κόσμου. Ισως τα κρατούν θαμμένα μέσα τους από φόβο πως, αν τα πουν, θα χάσουν κεκτημένα με κόπο, αλλά και αγαπημένους. Οταν η αλήθεια σπρώχνει να γεννηθεί, θαρρώ πως ο τοκετός είναι απ’ τους πιο επίπονους και δύσκολους για την ψυχή του ανθρώπου. Ακριβώς όπως με τη γέννα ενός παιδιού. Δοκιμασία μέχρι να βγει στον κόσμο. Λύτρωση όταν ακουστεί το πρώτο κλάμα του. Γιατί η αλήθεια είναι λύτρωση, όσο σκληρή κι αν μοιάζει.

Αν μπορούσατε να σταθείτε απέναντι στη Φαιναρέτη τη στιγμή που οι σιωπές σπάνε και οι αλήθειες αποκαλύπτονται, τι θα θέλατε να τη ρωτήσετε για τις επιλογές της, για όσα της έκρυψαν και για όσα τελικά επέλεξε η ίδια να μη φοβηθεί;

Γράφοντας το βιβλίο, στάθηκα πολλές φορές απέναντι στη Φαιναρέτη, ένα αδικημένο πλάσμα απ’ τη ζωή, απ’ τα παιδικάτα του. Σκέφτηκα να τη ρωτήσω γιατί επέλεξε να δέσει τη ζωή της με τον Αλμπέρτο Μαντσίνι, δίχως να τον γνωρίζει σχεδόν καθόλου. Γιατί παρασύρθηκε από τα συναισθήματά της και έκλεισε τ’ αφτιά στη φωνή της λογικής. Κλείδωσα την ερώτησή μου στη σιωπή. Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να επιλέξει ακόμα και το λάθος. Εμπειρίες και ζύμωση χρειάζεται η ζωή για να προχωρήσει. Υπάρχουν συνέπειες που ακολουθούν τα λάθη μας, αλλά και μαθήματα που πρέπει να μελετήσουμε προσεκτικά για να μην τα ξανακάνουμε.

Η Φαιναρέτη δεν φοβήθηκε την αλήθεια της καταγωγής της, όσο κι αν την πλήγωσε. Είχε τα ευλογημένα χέρια της νονάς-μαμάς της να την κρατήσουν. Δεν φοβήθηκε να αγαπήσει ξανά, μετά τη χαρακιά που έσυρε στην καρδιά της το ξυράφι μιας απάτης που βαφτίστηκε αγάπη. Σκεπτόμενη την πορεία της ζωής της, λοιπόν, καταλήγω στο ότι… μάλλον δεν θα ήθελα να τη ρωτήσω τίποτα.

Μέσα από τις ιστορίες αγάπης που ξεδιπλώνονται, ο έρωτας παρουσιάζεται συχνά μαζί με τον πόνο και την απώλεια. Θεωρείτε πως ο έρωτας είναι τελικά λύτρωση ή μια ακόμη δοκιμασία για τους ανθρώπους σας;

Ο έρωτας είναι δοκιμασία που οδηγεί στη λύτρωση. Είναι διπολικός. Ενας παράδεισος που μπορεί να φανερώσει μια κόλαση ή μια κόλαση που μπορεί να οδηγήσει σ’ έναν παράδεισο. Κι αν μιλήσουμε για το «Οσα κρύβει η σιωπή», πάρτε το παράδειγμα της Φαιναρέτης. Γνώρισε έναν έρωτα που θάρρεψε παράδεισο, αλλά την οδήγησε σε μια κόλαση που δεν περίμενε ποτέ πως θα βιώσει. Τίποτα όμως δεν είναι απόλυτο στη ζωή.