Μαρία Κάλλας: Η διπλή επιστροφή της στην Επίδαυρο

Η μία και μοναδική «Divina», που άφησε ανεξίτηλο το χνάρι της στα μεγαλύτερα θέατρα του κόσμου, έχει αφήσει και σε αυτόν τον μαγικό τόπο ζωντανή τη μνήμη της και τις άριές της ακόμα να αντηχούν. Η αναβίωση της «Μήδειας» σε σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή, με σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη και χορογραφία της Μαρίας Χορς, με υλικά τού σήμερα και με σύγχρονους συντελεστές, είναι μεγάλη πρόκληση και ένας υψηλός στόχος για την ΕΛΣ.

Πλούσια αρχεία

Η ανασύσταση της παράστασης, όπως την εμπνεύστηκαν και την παρουσίασαν οι μυθικοί εκείνοι καλλιτέχνες, που σφράγισαν τον ελληνικό πολιτισμό, γίνεται μέσα από τα βιβλία σκηνοθεσίας του Μινωτή, τα σχέδια του Τσαρούχη, καθώς και από το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που διασώζεται από τις θρυλικές παραστάσεις της Κάλλας στην Επίδαυρο. Ειδικά τα δεκάδες σωζόμενα κοστούμια του Τσαρούχη, τα οποία αποτελούν μοναδικά έργα τέχνης, συνέβαλαν τα μέγιστα στην αναβίωση, σε συνδυασμό με τα πλούσια αρχεία και ντοκουμέντα που προήλθαν από το ΜΙΕΤ/ΕΛΙΑ και το αρχείο Μινωτή-Παξινού.

«Εχοντας ως βασικό γνώμονα να τιμήσουμε τη μνήμη της θρυλικής Ελληνίδας σοπράνο που άλλαξε την τέχνη της όπερας, αποφασίσαμε να αναλάβουμε το καλλιτεχνικό ρίσκο της ανασύνθεσης της ιστορικής “Μήδειας” του 1961, την οποία σημάδεψε με την υψηλή τέχνη της», σημειώνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ, Γιώργος Κουμεντάκης, συμπληρώνοντας: «Από τις πρώτες μας επισκέψεις στην Επίδαυρο για την προετοιμασία της “Μήδειας”, η παρουσία και η μνήμη της Κάλλας στο Αρχαίο Θέατρο ήταν κάτι περισσότερο από κυρίαρχες».

Τον ρόλο της Μήδειας θα ερμηνεύσει στη νέα παράσταση η σπουδαία Ιταλίδα δραματική υψίφωνος Αννα Πιρότσι, ενώ στο πλευρό της θα είναι ο Ζαν-Φρανσουά Μποράς ως Ιάσων, ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος ως Κρέοντας, η Αλίσα Κολόσοβα ως Νέρις και η Δανάη Κοντόρα ως Γλαύκη.

Για την ανασύνθεση της ιστορικής παραγωγής του 1961, ο Γιώργος Κουμεντάκης στελέχωσε μια νέα δημιουργική ομάδα, την οποία συναπαρτίζουν οι Παναγής Παγουλάτος στη σκηνοθεσία, ο Ζακ Λακόμπ στη μουσική διεύθυνση, η Λίλη Πεζανού στα σκηνικά, η Τότα Πρίτσα στα κοστούμια, οι Γιάννα Φιλιπποπούλου, Κέλλη Ζαμπέλα στη χορογραφία και ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος στη διεύθυνση χορωδίας της ΕΛΣ.

«Σημείο Κάλλας»

Την επιμέλεια της έκθεσης «Σημείο Κάλλας» στον περιβάλλοντα χώρο του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου, από τις 18 έως και τις 21 Ιουνίου, που πραγματοποιείται με την υποστήριξη της ΔΕΗ, υπογράφει ο κορυφαίος Ελληνας σκηνογράφος Διονύσης Φωτόπουλος, γεγονός πολύ σημαντικό, καθώς ο ίδιος υπήρξε μέλος της δημιουργικής ομάδας της «Μήδειας» του 1961 ως βοηθός του Γιάννη Τσαρούχη.

Την έκθεση συμπληρώνουν video art και βιντεοεγκατάσταση που δημιουργεί ο εικαστικός και video designer Παντελής Μάκκας. Ετσι, η πολυετής θεατρική εμπειρία του Διονύση Φωτόπουλου συνδυάζεται με τη σύγχρονη εικαστική γλώσσα του Παντελή Μάκκα, σε μια έκθεση που αναβιώνει μνήμες της «Μήδειας» του 1961, στιγμές και σπαράγματα από την προετοιμασία της, καθώς και τη μορφή της Κάλλας μέσα από σπάνιο φωτογραφικό υλικό, προσφέροντας μια βιωματική προσέγγιση της ιστορικής παραγωγής της ΕΛΣ.

Δίνοντας μια πρόγευση του τι θα δείτε στο πλαίσιο της έκθεσης να σημειώσουμε ότι μέσα στην οργιώδη φύση που περιβάλλει το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου θα τοποθετηθούν οθόνες led συνολικής επιφάνειας 200 τ.μ., σε πέντε διαφορετικές ενότητες, καθώς και μία ειδική κατασκευή, πάνω στις οποίες θα προβάλλονται εικαστικές συνθέσεις από το αρχειακό υλικό που διασώζεται από την παραγωγή της «Μήδειας» του 1961.

Στη διαδρομή προς την είσοδο του Αρχαίου Θεάτρου θα σας συνοδεύει η φωνή της Κάλλας, μέσα από μια ειδική ηχητική εγκατάσταση που θα στηθεί στον χώρο. Η έκθεση θα σας δώσει την ευκαιρία να ταξιδέψετε νοερά στη δημιουργία της «Μήδειας» του 1961, καθώς θα περιδιαβαίνετε την έκθεση με τις προβολές των ιστορικών ντοκουμέντων της παραγωγής δίπλα στα πρωτότυπα έργα του αρχαίου πολιτισμού που αποτέλεσαν την πηγή έμπνευσης του Τσαρούχη για τη δημιουργία των κοστουμιών και όλων των συστατικών μερών του σκηνικού.

Ο Φωτόπουλος

«Οσο η έρευνα και η μελέτη του αρχειακού υλικού προχωρούσαν, όσο η μορφή της Κάλλας ήταν μαζί μας σε κάθε απόφαση που έπρεπε να λάβουμε, σε κάθε δυσκολία που καλούμασταν να ξεπεράσουμε, σε κάθε νότα του έργου που η ίδια ανέσυρε από τη λήθη, τόσο η ιδέα μιας έκθεσης για την αξεπέραστη τραγωδό και την ιδανική ερμηνεύτρια του Κερουμπίνι επανερχόταν διαρκώς», σημειώνει ο Γιώργος Κουμεντάκης σχετικά με την απόφαση να διοργανωθεί και μία έκθεση. Σημαντικό ρόλο και σημείο εκκίνησης αποτέλεσε η αποδοχή του Διονύση Φωτόπουλου να αναλάβει την επιμέλεια, φέρνοντας στο φως τη δική του βιωματική εμπειρία.

O εικαστικός Παντελής Μάκκας σημειώνει: «Στην ανάβαση προς το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, το τοπίο μετατρέπεται σε σκηνή μνήμης και μετάβασης. Πριν ακόμη ο θεατής συναντήσει τη Μήδεια επί σκηνής, εισέρχεται σε μια διαδρομή πέντε στάσεων μέσα στο δάσος – μια βιντεοεγκατάσταση που λειτουργεί ως τελετουργική προετοιμασία, μια μύηση στο πρόσωπο, στη σιωπή και το ίχνος. Η Κάλλας δεν εμφανίζεται ως μορφή του παρελθόντος, αλλά ως ενέργεια που επιμένει».

Για τη δημιουργία της έκθεσης αντλήθηκε υλικό τόσο από τις πολύτιμες συλλογές του Νίκου Πετσάλη-Διομήδη, του Κλεισθένη Δασκαλάκου και του Δημήτρη Πυρομάλλη όσο και από το Αρχείο της ΕΛΣ, καθώς και από το Αρχείο Κατίνας Παξινού και Αλέξη Μινωτή (ΜΙΕΤ/ΕΛΙΑ).

ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Η απόλυτη «Divina», ο Μινωτής, ο Τσαρούχης και οι διθύραμβοι

Το 1961, η Μαρία Κάλλας αποδέχθηκε την πρόσκληση του ιδρυτικού διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Κωστή Μπαστιά, να ερμηνεύσει τη «Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, έναν χρόνο μετά την πρώτη εμφάνισή της στο αργολικό θέατρο με τη «Νόρμα». Τη «Μήδεια» η Κάλλας είχε ήδη επανασυστήσει στο κοινό από το 1953 στη Φλωρεντία.

Οταν το 1958 η νεοσύστατη τότε όπερα του Ντάλας τής ανέθεσε μία νέα παραγωγή της «Μήδειας», η Κάλλας ζήτησε να τη σκηνοθετήσει ο Αλέξης Μινωτής. Παρά τους αρχικούς δισταγμούς του, λόγω της απειρίας του στο λυρικό θέατρο -και μετά την επιμονή της Κατίνας Παξινού-, ο Μινωτής δέχθηκε, προτείνοντας ως σκηνογράφο και ενδυματολόγο τον Γιάννη Τσαρούχη. Η πρεμιέρα στο Ντάλας στέφθηκε από τεράστια επιτυχία και διθυραμβικές κριτικές. Το 1959 η «Μήδεια» παρουσιάστηκε στη Βασιλική Οπερα του Λονδίνου και στις 6 και 13 Αυγούστου του 1961 στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

Προσαρμογές

Για τον ανοιχτό χώρο της Επιδαύρου ο Μινωτής επαναπροσδιόρισε τους σκηνοθετικούς χειρισμούς του, επιθυμώντας, όπως ο ίδιος είχε πει, να επαναφέρει όσο μπορούσε τη λειτουργία του μύθου κατά το αρχαίο πρότυπο, χωρίς όμως να παραβλέψει στο ελάχιστο τη μουσική του Κερουμπίνι. Παράλληλα, ο Τσαρούχης προσάρμοσε το σκηνικό, ενώ δημιούργησε νέα κοστούμια για τα συνολικά 250 άτομα που ανέβηκαν στη σκηνή.

Τις παραστάσεις της Επιδαύρου διηύθυνε ο Νικόλα Ρεσίνιο, ενώ μαζί με την Κάλλας τραγούδησαν οι Τζουζέπε Μοντέστι, Σούλα Γλαντζή, Τζον Βίκερς, Κική Μορφωνιού, Γιώργος Ζάκκας, Αγγελική Δρακοπούλου και Αννα Μαραγκάκη. Ο κύκλος της θρυλικής αυτής παραγωγής ολοκληρώθηκε, το 1962, στη Σκάλα του Μιλάνου, όπου το απαιτητικό ιταλικό κοινό αποθέωσε όχι μόνο την Κάλλας -στην τελευταία εμφάνισή της σε αυτόν τον ρόλο- αλλά όλους τους συντελεστές της παραγωγής.

Info

«ΜΗΔΕΙΑ»

Νέα παραγωγή της όπερας του Λουίτζι Κερουμπίνι

ΠΟΥ:

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

ΠΟΤΕ:

20 Ιουνίου 2026 (ώρα έναρξης: 21.00)

«ΣΗΜΕΙΟ ΚΑΛΛΑΣ»

Εκθεση

ΠΟΥ:

Περιβάλλων χώρος του Αρχαίου Θεάτρου Επιδαύρου

ΠΟΤΕ:

18-21 Ιουνίου

Είσοδος στην έκθεση ελεύθερη