«Γιατί ένα παιδί πιάνει μαχαίρι;» – Ο Ευάγγελος Χαΐνας μιλά στο ET Magazine για τη νέα γενιά βίας

Η πρόσφατη δολοφονία του 15χρονου στην Καλλιθέα, έπειτα από συμπλοκή μεταξύ ομάδων ανηλίκων, αλλά και τα σοκαριστικά επεισόδια στο Περιστέρι, όπου δεκάδες νεαροί εμφανίστηκαν οπλισμένοι με ρόπαλα, καδρόνια, μαχαίρια και σιδερογροθιές, αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια πολλοί θεωρούσαν ότι αφορά κυρίως χώρες του εξωτερικού.

Οι εικόνες θυμίζουν ολοένα και περισσότερο τις βίαιες συμμορίες ανηλίκων που δραστηριοποιούνται σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπου η ένταξη σε ομάδες, η επιβολή μέσω της βίας, οι συγκρούσεις για τον έλεγχο περιοχών και η προβολή της παραβατικότητας μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν πλέον μέρος μιας επικίνδυνης υποκουλτούρας.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ανήλικοι επηρεάζονται πλέον άμεσα από πρότυπα που ξεπερνούν τα ελληνικά σύνορα. Μέσα από το TikTok, το Instagram, το YouTube αλλά και τη μουσική trap και drill, πολλές φορές εξιδανικεύονται η επιθετικότητα, η οπλοφορία και η συμμετοχή σε συμμορίες, δημιουργώντας μια στρεβλή εικόνα ισχύος και κοινωνικής αποδοχής. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι συγκρούσεις οργανώνονται ή προαναγγέλλονται ακόμη και μέσω των social media, ενώ οι ίδιοι οι ανήλικοι καταγράφουν και δημοσιεύουν τα επεισόδια σαν να πρόκειται για επίδειξη δύναμης.

Η υπόθεση της Καλλιθέας, όπου ένας 17χρονος ομολόγησε ότι μαχαίρωσε θανάσιμα έναν 15χρονο μετά από συμπλοκή δύο ομάδων, αλλά και τα πρόσφατα γεγονότα στο Περιστέρι με δεκάδες ανήλικους να κυκλοφορούν οπλισμένοι στους δρόμους, αναδεικνύουν ότι το φαινόμενο αποκτά πλέον χαρακτηριστικά οργανωμένης νεανικής βίας, με ολοένα χαμηλότερο ηλικιακό όριο.

Πόσο έχει αλλάξει η εγκληματικότητα των ανηλίκων; Ποιες είναι οι αιτίες πίσω από αυτή τη σκληρότητα; Πρόκειται για μια παροδική έξαρση ή για μια βαθύτερη κοινωνική μεταβολή που απαιτεί άμεσες παρεμβάσεις;

Με αφορμή τα πρόσφατα περιστατικά, 0 ET συνομίλησε με τον εγκληματολόγο Ευάγγελο Χαΐνα, ο οποίος αναλύει γιατί οι συμμορίες ανηλίκων εμφανίζονται ολοένα και πιο οργανωμένες, πόσο επηρεάζονται οι νέοι από πρότυπα του εξωτερικού, ποιος είναι ο ρόλος των social media και τι πραγματικά οδηγεί έναν έφηβο να κρατήσει ένα μαχαίρι ή να συμμετάσχει σε μια βίαιη ομάδα.

Βλέπουμε πράγματι αύξηση της βίας μεταξύ ανηλίκων ή απλώς τα περιστατικά γίνονται πιο ορατά μέσω των social media;

Είναι κοινός τόπος ότι η διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι δεν παρατηρείται απαραίτητα γενικευμένη αύξηση της βίας μεταξύ ανηλίκων, αλλά μεταβολή στις μορφές και την καταγραφή της. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καθιστούν τα περιστατικά πιο ορατά, καθώς καταγράφονται, αναπαράγονται και διαδίδονται ταχύτερα. Παράλληλα, αυξάνεται η αναγνώριση μορφών βίας, όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, που παλαιότερα παρέμεναν αθέατες. Ως εκ τούτου, η αυξημένη δημοσιότητα δεν συνεπάγεται πάντοτε πραγματική αύξηση της συχνότητας των περιστατικών, αλλά αντανακλά και βελτιωμένη καταγραφή και κοινωνική ευαισθητοποίηση.

• Τι έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια στη συμπεριφορά των ανηλίκων που εμπλέκονται σε βίαιες ομάδες;

Αναντίρρητα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεταβολή στη συμπεριφορά των ανηλίκων που εμπλέκονται σε βίαιες ομάδες, με συχνότερη εκδήλωση οργανωμένης και ομαδικής βίας. Η επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ενισχύει τη στρατολόγηση, την προβολή και την αναπαραγωγή βίαιων προτύπων. Ταυτόχρονα, αυξάνεται η παρορμητικότητα και η μειωμένη ενσυναίσθηση, ιδιαίτερα σε εφήβους με ψυχοκοινωνικές δυσκολίες. Η συμμετοχή σε τέτοιες ομάδες συνδέεται με την ανάγκη κοινωνικής αποδοχής, ταυτότητας και αίσθησης του «ανήκειν». Τέλος, η σύγχρονη βιβλιογραφία επισημαίνει ότι η πρόληψη προϋποθέτει πολυεπίπεδες παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν την οικογένεια, το σχολείο και την κοινότητα.

• Υπάρχει κάποιο κοινό προφίλ πίσω από αυτά τα παιδιά ή πρόκειται για έναν μύθο που συχνά αναπαράγεται;

Αρχικά πρέπει να τονιστεί ότι δεν έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά ότι υπάρχει ένα ενιαίο «προφίλ» που χαρακτηρίζει όλα τα παιδιά με συγκεκριμένες δυσκολίες ή συμπεριφορές. Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα καταδεικνύει ότι η ανάπτυξη κάθε παιδιού επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Παρότι εντοπίζονται ορισμένοι κοινοί παράγοντες κινδύνου ή χαρακτηριστικά σε ομάδες παιδιών, αυτοί δεν επαρκούν για την πρόβλεψη ή την ερμηνεία της συμπεριφοράς κάθε ατόμου. Επομένως, η αντίληψη ενός ενιαίου «κοινού προφίλ» αποτελεί υπεραπλούστευση και μπορεί να οδηγήσει σε στερεοτυπικές ερμηνείες. Για τον λόγο αυτό, η επιστημονική αξιολόγηση βασίζεται πάντα στην εξατομικευμένη προσέγγιση κάθε παιδιού.

• Πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η ανάγκη για αποδοχή και αναγνώριση μέσα σε μια παρέα;

Εκκινώντας από μία θεμελιώδη αρχή που υποστηρίζει ότι η ανάγκη για αποδοχή και αναγνώριση μέσα σε μια παρέα αποτελεί βασικό κοινωνικοψυχολογικό κίνητρο, διότι συνδέεται με την αίσθηση του «ανήκειν». Ευρήματα από την επιστημονική έρευνα διατυπώνουν τη θέση ότι η κοινωνική αποδοχή ενισχύει την αυτοεκτίμηση, την ψυχική ευημερία και την κοινωνική προσαρμογή. Επιπρόσθετα, η αναγνώριση από τους συνομηλίκους συμβάλλει στη διαμόρφωση της ταυτότητας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της εφηβείας. Από την άλλη πλευρά, η υπερβολική ανάγκη για αποδοχή μπορεί να οδηγήσει σε συμμόρφωση με αρνητικές συμπεριφορές και σε περιορισμό της προσωπικής αυτονομίας. Συνεπώς, η ισορροπία μεταξύ κοινωνικής ένταξης και ατομικής αυθεντικότητας είναι καθοριστική για την υγιή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη.

• Γιατί βλέπουμε ανηλίκους να καταγράφουν οι ίδιοι τις επιθέσεις τους και να τις ανεβάζουν στο διαδίκτυο;

Κατά μία έννοια η καταγραφή και δημοσιοποίηση βίαιων επιθέσεων από ανηλίκους συνδέεται με την αναζήτηση κοινωνικής αναγνώρισης και αποδοχής μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η συμπεριφορά αυτή ενισχύεται από μηχανισμούς επιβράβευσης, όπως τα «likes», τα σχόλια και η διαδικτυακή προβολή, που αυξάνουν πολλαπλά το αίσθημα κύρους μέσα στην ομάδα συνομηλίκων. Επιπλέον, η μειωμένη ανάπτυξη του προμετωπιαίου φλοιού κατά την εφηβεία περιορίζει τον έλεγχο των παρορμήσεων και την εκτίμηση των συνεπειών. Ταυτόχρονα, η επιρροή της ομάδας και η έκθεση σε βίαιο διαδικτυακό περιεχόμενο δύναται να οδηγήσουν σε εξοικείωση με τη βία και μίμηση αντίστοιχων συμπεριφορών. Αναμφισβήτητα, συζητάμε για ένα πολυπαραγοντικό κοινωνικό φαινόμενο που ερμηνεύεται από τη συνύπαρξη βιολογικών, ψυχολογικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών παραγόντων.

• Πολλοί υποστηρίζουν ότι η κουλτούρα των βίαιων νεανικών ομάδων είναι «εισαγόμενο φαινόμενο». Πόσο ισχύει αυτό τελικά;

Η προσέγγιση ότι η κουλτούρα των βίαιων νεανικών ομάδων είναι αποκλειστικά «εισαγόμενο φαινόμενο», από άλλα κράτη, δηλαδή, δεν επιβεβαιώνεται απόλυτα από την διεθνή επιστημονική έρευνα. Λαμβανομένου υπόψη ότι η παγκοσμιοποίηση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διευκολύνουν τη διάδοση προτύπων βίας από άλλες χώρες, η ανάπτυξη τέτοιων ομάδων εξαρτάται κυρίως από εγχώριους κοινωνικούς παράγοντες, όπως ο κοινωνικός αποκλεισμός, η φτώχεια, η κοινωνική περιθωριοποίηση οι οικογενειακές δυσκολίες και η ελλιπής κοινωνική ένταξη των νέων. Κατά συνέπεια, γίνεται λόγος για ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, στο οποίο οι εξωτερικές επιρροές αλληλεπιδρούν με τις τοπικές συνθήκες και δεν αποτελούν τη μοναδική και καθοριστική αιτία.

• Βλέπετε ομοιότητες ανάμεσα στις ελληνικές συμμορίες ανηλίκων και σε αντίστοιχα φαινόμενα που έχουν εμφανιστεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες;

Θα μπορούσε να υποστηριχθεί η άποψη ότι οι ελληνικές συμμορίες ανηλίκων παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες με αντίστοιχες περιπτώσεις σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, κοινά χαρακτηριστικά αποτελούν η αναζήτηση ταυτότητας και κοινωνικής αποδοχής, η επιρροή των συνομηλίκων, καθώς και η έκθεση σε κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες κινδύνου. Πρέπει να τονιστεί στο σημείο αυτό ότι η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης επιδρά σημαντικά στην οργάνωση και προβολή βίαιων συμπεριφορών. Βέβαια, μία άλλη διάσταση της κατάστασης αναφέρει ότι η ένταση και η μορφή του φαινομένου διαφοροποιούνται ανάλογα με τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές συνθήκες, τις πολιτικές πρόληψης και την αποτελεσματικότητα των θεσμών κάθε χώρας.

• Τα social media λειτουργούν ως μηχανισμός αντιγραφής συμπεριφορών από το εξωτερικό;

Είναι κοινή η διαπίστωση ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνιστούν ισχυρό μηχανισμό κοινωνικής μάθησης και διάχυσης συμπεριφορών, υποστηρίζοντας την υιοθέτηση προτύπων που προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά και κοινωνικά περιβάλλοντα. Η διαδικασία της συνεχούς έκθεσης σε περιεχόμενο, οδηγεί τους χρήστες να μιμούνται στάσεις, αξίες και καταναλωτικές ή κοινωνικές πρακτικές που προβάλλονται ως επιθυμητές. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να ερμηνευθεί βάσει της θεωρίας της κοινωνικής μάθησης, της οποίας η βασική αρχή υποστηρίζει ότι η παρατήρηση και η μίμηση αποτελούν βασικούς μηχανισμούς διαμόρφωσης της συμπεριφοράς. Συμπερασματικά, τα social media συμβάλλουν στη διάδοση διεθνών τάσεων και στην ομογενοποίηση ορισμένων κοινωνικών προτύπων.

• Πρόκειται για μια πραγματική «μόδα βίας» ή οι αιτίες βρίσκονται κυρίως μέσα στην ελληνική κοινωνία;

Κατά την εκτίμησή μου η αύξηση των περιστατικών βίας δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς μια «μόδα», αλλά συνδέεται κυρίως με συγκεκριμένους κοινωνικούς και δομικούς παράγοντες. Αναλυτικότερα, η οικονομική ανασφάλεια, οι κοινωνικές ανισότητες, η κρίση αξιών και θεσμών πυροδοτούν την εκδήλωση βίαιων συμπεριφορών. Επίσης,, η έντονη προβολή περιστατικών βίας από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα προκαλεί την εντύπωση ότι η βία είναι συχνότερη και περισσότερο αποδεκτή. Συνεπώς, το φαινόμενο μπορεί να ερμηνευθεί επιστημονικά ως απόρροια σύνθετων κοινωνικών διεργασιών και όχι απλά ως μια παροδική και επιφανειακή κοινωνική τάση.

• Πόσο επηρεάζονται οι ανήλικοι από πρότυπα που προβάλλονται μέσω μουσικής ή διαδικτυου;

Είναι κοινά αποδεκτό το γεγονός ότι οι ανήλικοι (νέοι και έφηβοι) επηρεάζονται σημαντικά από τα πρότυπα που προβάλλονται μέσω της μουσικής και του διαδικτύου, διότι βρίσκονται σε κρίσιμο στάδιο διαμόρφωσης της προσωπικότητάς τους. Η συχνή έκθεση σε περιεχόμενο που ενισχύει τη βία, την υπερκατανάλωση ή τα μη ρεαλιστικά πρότυπα επιτυχίας είναι πολύ δυνατό να επηρεάσει σημαντικά τις στάσεις και τις συμπεριφορές τους. Παράλληλα, τα μέσα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν και θετικά, προβάλλοντας αξίες όπως η δημιουργικότητα, η συνεργασία και ο σεβασμός. Υπογραμμίζεται ότι η ένταση της επίδρασης εξαρτάται από παράγοντες όπως η οικογένεια, το σχολείο και η κριτική σκέψη του ανηλίκου. Εν κατακλείδι, η ανάπτυξη δεξιοτήτων ψηφιακού γραμματισμού είναι απαραίτητη για την ασφαλή και υπεύθυνη χρήση των μέσων.

• Τι είναι αυτό που τελικά σπρώχνει έναν ανήλικο να συμμετέχει σε μια βίαιη ομάδα;

Επιχειρώντας μία σύντομη επιστημονική προσέγγιση, η συμμετοχή ενός ανηλίκου σε μια βίαιη – επιθετική – παραβατική ομάδα είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ατομικών, οικογενειακών, κοινωνικών, οικονομικών, πολιτισμικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η ανάγκη για αποδοχή, ταυτότητα και αίσθηση του «ανήκειν» μπορεί να καταστήσει τις βίαιες ομάδες ελκυστικές, κυρίως όταν δεν υπάρχουν θετικά κοινωνικά πρότυπα. Είναι γεγονός ότι η έκθεση σε βία, η οικογενειακή δυσλειτουργία, η κοινωνική περιθωριοποίηση και η πίεση από συνομηλίκους αυξάνουν αισθητά τον κίνδυνο εμπλοκής. Η μη ώριμη κατάσταση του νέου με τις συναισθηματικές του εξάρσεις κατά την εφηβεία επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό τον έλεγχο των παρορμήσεων και την εκτίμηση του κινδύνου. Άρα, η ένταξη σε βίαιες ομάδες δεν σχετίζεται μόνο με έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε έναν συνδυασμό βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών επιδράσεων.

• Ποιοι παράγοντες θεωρείτε πιο καθοριστικούς: οικογένεια, σχολείο, κοινωνικό περιβάλλον ή διαδίκτυο;

Δεν χωρά αμφιβολία ότι η οικογένεια είναι ο σημαντικότερος παράγοντας, καθώς διαμορφώνει τις πρώτες αξίες, στάσεις και πρότυπα συμπεριφοράς του ανθρώπου. Η εκπαίδευση ενισχύει τη γνωστική, κοινωνική και ηθική ανάπτυξη μέσω της διαδικασίας της μάθησης και της κοινωνικοποίησης. Το κοινωνικό περιβάλλον επηρεάζει σημαντικά τις επιλογές και τη συμπεριφορά, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της εφηβείας. Τέλος, το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ασκούν συνεχώς και μεγαλύτερη επίδραση, διαμορφώνοντας καθοριστικά την ενημέρωση, τις αντιλήψεις και τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Συνεπώς, η ανάπτυξη του ατόμου προκύπτει από τη συνδυαστική επίδραση όλων αυτών των παραγόντων.

• Υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στην παραβατικότητα των ανηλίκων και στο αίσθημα ατιμωρησίας;

Ναι, η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία διαθέτει ερευνητικά ευρήματα που καταδεικνύουν ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της παραβατικότητας των ανηλίκων και του αισθήματος ατιμωρησίας. Ειδικότερα, στην περίπτωση που οι ανήλικοι αντιλαμβάνονται ότι οι παραβατικές πράξεις δεν επιφέρουν άμεσες και αναλογικές συνέπειες, δηλαδή κάποια μορφή ποινής, μειώνεται η αποτρεπτική λειτουργία των κοινωνικών και νομικών κανόνων. Από την άλλη πλευρά, το αίσθημα ατιμωρησίας αποτελεί μόνο έναν από τους πολλούς παράγοντες που επηρεάζουν την παραβατική συμπεριφορά, μαζί με το οικογενειακό περιβάλλον, τις επιρροές των συνομηλίκων και τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Η σύγχρονη εγκληματολογική έρευνα υπογραμμίζει ότι η πρόληψη της ανήλικης παραβατικότητας χρειάζεται συνδυασμό αποτελεσματικής εφαρμογής του νόμου και παρεμβάσεων κοινωνικής και εκπαιδευτικής υποστήριξης. Κατά συνέπεια, η αντιμετώπιση του αισθήματος ατιμωρησίας είναι σημαντική, αλλά δεν επαρκεί από μόνη της για τη μείωση της παραβατικότητας των ανηλίκων.

• Οι γονείς αντιλαμβάνονται συνήθως εγκαίρως τα σημάδια ή τα ανακαλύπτουν όταν είναι πλέον αργά;

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, οι γονείς και κηδεμόνες έχουν αντίληψη των πρώιμων μεταβολών στη συμπεριφορά ή τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού, χωρίς όμως να αναγνωρίζουν άμεσα τη σοβαρότητα ή την κλινική τους σημασία. Αναμφίβολα, η έγκαιρη αναγνώριση στηρίζεται σε παράγοντες όπως η γνώση των προειδοποιητικών ενδείξεων, η ποιότητα της επικοινωνίας στην οικογένεια και η ένταση των συμπτωμάτων. Ως αποτέλεσμα, η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας συχνά πραγματοποιείται όταν τα συμπτώματα έχουν ήδη επιδεινωθεί ή η κατάσταση έχει γίνει περισσότερο εμφανής.

• Φοβάστε ότι το φαινόμενο μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι πιο οργανωμένο τα επόμενα χρόνια;

Θα μπορούσε να διατυπωθεί η θέση ότι υπάρχει η πιθανότητα τα επόμενα χρόνια αυτό το κοινωνικό φαινόμενο να εξελιχθεί σε πιο οργανωμένες και δομημένες μορφές, ιδίως, εάν ενισχυθούν οι κοινωνικές, οικονομικές ή τεχνολογικές συνθήκες που το ευνοούν και το εξελίσσουν. Η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία και έρευνα φτάνει στο συμπέρασμα ότι τέτοια φαινόμενα τείνουν να αποκτούν μεγαλύτερο βαθμό οργάνωσης όταν δεν αντιμετωπίζονται έγκαιρα μέσω θεσμικών παρεμβάσεων και προληπτικών πολιτικών. Παράλληλα, η χρήση των ψηφιακών μέσων μπορεί να διευκολύνει τον συντονισμό και τη διεύρυνση της επιρροής τους. Ωστόσο, η εξέλιξή τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη. Συγκεφαλαιωτικά, η συνεχής παρακολούθηση και η έγκαιρη παρέμβαση συνιστούν κυρίαρχα στοιχεία για τον περιορισμό της περαιτέρω οργανωμένης ανάπτυξής τους.

• Η αυστηρότερη τιμωρία λειτουργεί αποτρεπτικά στους ανηλίκους ή χρειάζονται άλλες παρεμβάσεις;

Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η αυστηρότερη τιμωρία από μόνη της δεν μπορεί να περιορίσει σταθερά την παραβατικότητα των ανηλίκων, γιατί η αποτρεπτική της επίδραση δεν διαθέτει δυναμική. Αντίθετα, αποτελεσματικότερες είναι οι παρεμβάσεις που συνδυάζουν εκπαίδευση, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, ενίσχυση της οικογένειας και προγράμματα κοινωνικής επανένταξης. Ως εκ τούτου, η πρόληψη και η αποκατάσταση θεωρούνται πιο αποτελεσματικές από την αποκλειστική αυστηροποίηση των ποινών.

• Ποια είναι τα πρώτα σημάδια που θα έπρεπε να προβληματίσουν γονείς και εκπαιδευτικούς;

Είναι άξιο αναφοράς ότι τα πρώιμα σημάδια που θα πρέπει να θέσουν σε κατάσταση προβληματισμού γονείς και κηδεμόνες και εκπαιδευτικούς αφορούν τις επίμονες δυσκολίες στην προσοχή, την επικοινωνία, τη μάθηση, τη συμπεριφορά ή την κοινωνική αλληλεπίδραση, όταν αποκλίνουν από το αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού. Σημαντικό ρόλο επιτελεί η σταθερή παρουσία των δυσκολιών σε διαφορετικά περιβάλλοντα (σπίτι και σχολείο) και η επίδρασή τους στη λειτουργικότητα του παιδιού. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η έγκαιρη αναγνώριση και παραπομπή για εξειδικευμένη αξιολόγηση αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την αποτελεσματική παρέμβαση.

• Τι κάνει σήμερα η Ελλάδα σωστά και τι λάθος στην αντιμετώπιση της νεανικής βίας;

Στο σημείο αυτό πρέπει να καταστεί σαφές ότι η Ελλάδα έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια τα προγράμματα πρόληψης στις σχολικές μονάδες, τις ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες και τη συνεργασία μεταξύ εκπαίδευσης, κοινωνικών δομών και αστυνομίας, στοιχείο που σχετίζεται άρρηκτα με τις σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις πρόληψης. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να αναφερθεί ότι η παρέμβαση παραμένει συχνά αποσπασματική και επικεντρώνεται περισσότερο στην αντιμετώπιση των περιστατικών παρά στην έγκαιρη πρόληψη. Επιπρόσθετα, καταγράφονται ελλείψεις σε σχολικούς ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και συστηματική αξιολόγηση των εφαρμοζόμενων πολιτικών. Η διεθνής επιστημονική έρευνα και βιβλιογραφία διατυπώνει την άποψη ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση της νεανικής βίας χρειάζεται μακροπρόθεσμες, τεκμηριωμένες και διεπιστημονικές παρεμβάσεις με ενεργό συμμετοχή της οικογένειας, του σχολείου και της κοινότητας.

• Αν έπρεπε να δώσετε ένα μήνυμα στους γονείς που ανησυχούν, ποιο θα ήταν αυτό;

Η ανησυχία και αγωνία των γονέων και κηδεμόνων είναι απολύτως κατανοητή και σεβαστή. Η έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών και η επιστημονικά τεκμηριωμένη παρέμβαση είναι δεδομένο ότι θα βελτιώσουν σημαντικά την αναπτυξιακή πορεία του παιδιού. Η στενή και ουσιαστική συνεργασία με εξειδικευμένους επαγγελματίες και η ενεργός εμπλοκή της οικογένειας αποτελούν κύριους παράγοντες για να επέλθουν θετικά αποτελέσματα. Αξίζει να τονιστεί ότι κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό ανάπτυξης και με την κατάλληλη υποστήριξη, μπορεί να αξιοποιήσει στο μέγιστο τις δυνατότητές του.

• Αν οι συμμορίες ανηλίκων είναι πράγματι μια “μόδα” που ήρθε από το εξωτερικό, πιστεύετε ότι θα περάσει όπως κάθε μόδα ή έχουμε μπροστά μας μια βαθύτερη κοινωνική αλλαγή που ήρθε για να μείνει;

Το κοινωνικό – εγκληματολογικό φαινόμενο των συμμοριών ανηλίκων δεν καθίσταται εφικτό να αναλυθεί και να εξηγηθεί μόνο ως μια «μόδα» που ήρθε από το εξωτερικό.
Η επιστημονική έρευνα καταφανέστατα αποτυπώνει ότι η νεανική παραβατικότητα συνδέεται κυρίως με κοινωνικούς, οικογενειακούς, πολιτισμικούς, περιβαλλοντικούς και οικονομικούς παράγοντες.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν τη δύναμη να ενισχύουν τη διάδοση τέτοιων προτύπων συμπεριφοράς, αλλά δεν αποτελούν την μόνη και καθοριστική αιτία. Είναι πολυπαραγοντικό φαινόμενο.
Συνεπώς, το εν λόγω φαινόμενο ενδέχεται να διατηρηθεί αν δεν αντιμετωπιστούν οι βαθύτερες αιτίες του. Η πρόληψη μέσω της εκπαίδευσης, της οικογένειας και της κοινωνικής στήριξης είναι σημαίνουσας σημασίας ενέργεια.

Συμπερασματικά, κατά την εκτίμησή μας, δεν πρόκειται απλώς για μια παροδική μόδα, αλλά για μια κοινωνική πρόκληση που απαιτεί συστηματική, ολιστική και πολυεπιστημονική διαχείριση.