Λειψυδρία: Πόσο «διψούν» τα ελληνικά νησιά; - Το «καμπανάκι» Μυλόπουλου στο ΕΤ Magazine και οι λύσεις που προτείνει

Η κατάσταση τότε επιδεινώνεται από τις αυξανόμενες επισκέψεις τουριστών, από τις περιορισμένες βροχοπτώσεις αυτή την εποχή αλλά και τις υψηλές θερμοκρασίες.

Τουλάχιστον 12 νησιωτικοί δήμοι έχουν κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ενόψει της αυξημένης τουριστικής σεζόν, με τους ειδικούς να απευθύνουν σοβαρές προειδοποιήσεις επισημαίνοντας ότι η λειψυδρία είναι ένα διαχρονικό και δομικό ζήτημα που απαιτεί άμεσες και μόνιμες λύσεις.

Πρόσφατα κηρύχτηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης η Τήνος και η Αλόννησος ενώ σημειώνεται πως σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω της δραματικής μείωσης των υδατικών τους αποθεμάτων, βρίσκονται ήδη η Αστυπάλαια, η Σύμη, η Πάτμος, η Λέρος, περιοχές της Κέρκυρας, καθώς και η Κάρπαθος.

Γιατί κηρύσσονται περιοχές σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης

Η έκτακτη ανάγκη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μία περιοχή έχει μείνει χωρίς νερό. Για να ληφθεί μια τέτοια απόφαση πρέπει να συντρέχουν συγκεκριμένες έκτακτες συνθήκες, πέρα από το μόνιμο πρόβλημα λειψυδρίας που μπορεί να αντιμετωπίζει μια περιοχή. Μπορεί να πρόκειται για γεωτρήσεις που σταμάτησαν να αποδίδουν, για παρατεταμένη ανομβρία ή για ξαφνική αδυναμία κάλυψης των αναγκών ενός οικισμού. Στις περισσότερες περιπτώσεις αρκεί να εμφανιστεί σοβαρό πρόβλημα σε τμήμα ενός νησιού και όχι στο σύνολό του. Για την Αλόννησο, η κατάσταση συνδέεται άμεσα με την έντονη ανομβρία των προηγούμενων δύο ετών, ενώ όσον αφορά την Τήνο, εκτός από τις καιρικές συνθήκες, σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζει και η συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση που συνοδεύει την τουριστική ανάπτυξη.

Λειψυδρία: «Πρόκειται για τη νέα, εφιαλτική κανονικότητα»

Σοβαρές προειδοποιήσεις για το πρόβλημα της λειψυδρίας, ιδιαίτερα στα νησιά, διατύπωσε στο ET Magazine o καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Διευθυντής του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων Νικήτας Μυλόπουλος, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα διαχρονικό ζήτημα που απαιτεί άμεσες και μόνιμες λύσεις.

«Πριν φτάσουμε στη νησιωτική λειψυδρία, που συνδέεται άμεσα με τον υπερτουρισμό και την έλλειψη βασικού σχεδίου έργων και μέτρων, να πούμε ότι η λειψυδρία ως γενικό φαινόμενο, ακριβώς όπως η φτώχεια και η ανεργία, δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι ένα καθαρά πολιτικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε πάνω στην αντίληψη ότι το περιβάλλον και οι φυσικοί πόροι οφείλουν να υπηρετούν αενάως τις (όποιες) αναπτυξιακές μας ανάγκες. Στην περίπτωση του νερού αυτό μεταφράζεται σε μονότονη ικανοποίηση της ακόρεστης και διαρκώς αυξανόμενης υδατικής ζήτησης, εξαντλώντας έτσι τα υδατικά συστήματα. Στην Ελλάδα, χώρα με ένα από τα μεγαλύτερα υδατικά αποτυπώματα παγκοσμίως, η λειψυδρία εξελίσσεται σε κεντρικό πολιτικό και χωροταξικό θέμα, με ανυπολόγιστες επιπτώσεις σε όλες τις πλευρές της ζωής μας (οικονομία, ανάπτυξη, βιοτικό επίπεδο πολιτών, περιβάλλον κλπ).

Και συνεχίζει ο Νικήτας Μυλόπουλος: «Το πρόβλημα αυτό γιγαντώνεται στις μέρες μας από τη διάδρασή του με την κλιματική κρίση, η οποία δυσχεραίνει κι άλλο την εκμετάλλευση υδατικών αποθεμάτων, ενώ παράλληλα αδειάζει τους ταμιευτήρες με την έξαρση της ξηρασίας που επιφέρει. Έτσι, τα ήδη αρνητικά υδατικά ισοζύγια σε όλην την επικράτεια, γίνονται ακόμη πιο ελλειμματικά σε νερό δημιουργώντας ένα πολύπλοκο φυσικο-κοινωνικό πρόβλημα με εκρηκτικές πλέον διαστάσεις».

Παράλληλα, ο καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Διευθυντής του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων υπογράμμισε: «Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να εντάξουμε και την αδιέξοδη κατάσταση στα νησιά σήμερα. Εκεί, η φυσική λειψυδρία ήταν γνωστή από παλιά, καθώς συνδέεται άμεσα με την υδρολογική ξηρασία λόγω γεωμορφολογίας. Την ώρα όμως που οι υδατικές ανάγκες, λόγω υπερτουρισμού, έχουν εκτοξευθεί ασύμμετρα και η ξηρασία επεκτείνεται λόγω κλιματικής κρίσης, το γνωστό, παλιό πρόβλημα μετατρέπεται σε αδιέξοδο. Καθόλου μεμονωμένο και καθόλου απρόσμενο. Ναι, πρόκειται για τη νέα, εφιαλτική κανονικότητα».

Λειψυδρία: Γιατί «διψούν» τα νησιά

Με ποια γεγονότα ή καταστάσεις συνδέεται όμως η κρίση αυτή στα νησιά; Ο Νικήτας Μυλόπουλος τόνισε στο ΕΤ Magazine ότι: «η διαιώνιση της λειψυδρίας και η αποτυχία να την αντιμετωπίσουμε συνδέονται με τη δυσανεξία του κυρίαρχου πολιτικού συστήματος στα βασικά έργα υποδομής. Στην περίπτωση του νερού, τα σχετικά υδραυλικά έργα (σύγχρονοι ταμιευτήρες συλλογής νερού, δίκτυα μεταφοράς, υδρευτικά και αρδευτικά δίκτυα, εγγειοβελτιωτικά έργα κλπ) είτε λείπουν εντελώς, είτε είναι παλιά και απαξιωμένα. Η πολιτική αυτή, εμπέδωσε πρακτικές απίστευτης κατασπατάλησης του νερού, σε όλες τις φάσεις της διαχείρισης και της χρήσης του (από τα τρύπια ή/και ανύπαρκτα συλλογικά δίκτυα, μέχρι τις απαρχαιωμένες μεθόδους άρδευσης).

Και προσθέτει: «Ειδικά για τα νησιά, οι απώλειες νερού στα δίκτυα είναι μεγάλες, το ίδιο και στην άρδευση, όπου υπάρχουν νησιωτικές καλλιέργειες, ενώ η πρακτική των ανεξέλεγκτων γεωτρήσεων έχει στραγγίξει τους υπόγειους υδροφορείς, με αποτέλεσμα την υφαλμύρινση σε όλην την παράκτια ζώνη (και όχι μόνο), φαινόμενο ικανό να θέσει εκτός χρήσης μεγάλο μέρος των αποθεμάτων γλυκού νερού».

Οι λύσεις για να μην «στεγνώσουν» τα νησιά

Υπάρχουν τελικά λύσεις που θα λύσουν το πρόβλημα ή απλώς «αγοράζουμε» χρόνο χωρίς να το αντιμετωπίζουμε στη ρίζα του; Ο Νικήτας Μυλόπουλος ήταν ξεκάθαρος! «Είναι σαφές ότι «αγοράζουμε» χρόνο και συνδέουμε το πρόβλημα, εντελώς λανθασμένα, με τις ετήσιες βροχές ή με λύσεις που είναι συμπληρωματικές και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να λύσουν το πρόβλημα ριζικά. Για παράδειγμα οι αφαλατώσεις, είναι μία τεχνική λύση, που όμως είναι και τρομερά ενεργοβόρα και με πολύ υψηλό κόστος. Ενδείκνυται λοιπόν για μικρές μονάδες, με βοηθητικό χαρακτήρα, δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα ριζικά. Το ίδιο, φυσικά και η μεταφορά νερού με υδροφόρες. Μόνο ένας ευρείας κλίμακας σχεδιασμός, ο οποίος αφενός θα μελετήσει και θα δρομολογήσει όλα τα απαιτούμενα υδραυλικά έργα που ανέφερα προηγουμένως, και αφετέρου θα εντάξει τον τουρισμό στα όρια των φυσικών δυνατοτήτων των νησιών μας, είναι ικανός να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της λειψυδρίας».

Παράλληλα, αναφέρθηκε και στην αναγκαιότητα δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου σχεδίου διαχείρισης νερού προκειμένου να μην καρδιοχτυπούμε κάθε φορά που ξεσπά μια κρίση λειψυδρίας. «Είναι ζήτημα επείγουσας εθνικής προτεραιότητας, ζήτημα πλέον υπαρξιακό. Εγώ δεν θα μιλήσω απλώς για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης νερού, αλλά για ένα ευρύτερο, ολοκληρωμένο σχέδιο κλιματικής προσαρμογής και ανθεκτικότητας. Ένα στρατηγικό σχέδιο πνοής που θα αντιμετωπίσει ολιστικά το πρόβλημα, σε όλους τους τομείς: από την υγεία και την παιδεία, μέχρι την ενέργεια, το περιβάλλον, τον τουρισμό, τις κατασκευές, τον πρωτογενή τομέα».

Και προσθέτει ο καθηγητής: «Μόνο έτσι θα αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τα δομικά προβλήματα σαν τη λειψυδρία, συνδέοντας τα μεγάλα έργα  της διαχείρισης των υδατικών πόρων, με τα έργα της αντιπλημμυρικής προστασίας, με τη νέα δασική στρατηγική και δασοπροστασία, με τα έργα και τα μέτρα διαχείρισης της ενέργειας, με την προστασία των οικοσυστημάτων, με τον χωροταξικό σχεδιασμό κλπ. Μέσα σε ένα τέτοιου μεγέθους σχέδιο, θα μπορέσει να αναδειχθεί εντέλει και ο απαραίτητος οδηγός για την ανασυγκρότηση των παραγωγικών και καταναλωτικών δραστηριοτήτων, στην κατεύθυνση της ασφάλειας και της βιωσιμότητας».

Το μέλλον των ελληνικών νησιών σε σχέση με την υδατική τους αυτάρκεια

Πώς διαγράφεται όμως το μέλλον των ελληνικών νησιών σε σχέση με την υδατική τους αυτάρκεια, όταν η ζήτηση για νερό όχι μόνο δεν σταθεροποιείται αλλά αυξάνεται χωρίς όρια; «Στο πλαίσιο που προανέφερα (ασύμμετρη αύξηση της ζήτησης νερού, λόγω υπερτουρισμού, σε λεκάνες απορροής με μικρή φέρουσα υδατική ικανότητα, που γίνεται ακόμη μικρότερη λόγω κλιματικής κρίσης, υφαλμύρινσης κλπ) είναι σαφές ότι αν δεν αλλάξει η γενικότερη πολιτική προσέγγιση δεν θα υπάρξει κανένα μέλλον για να συζητήσουμε» υπογραμμίζει ο Νικήτας Μυλόπουλος και συνεχίζει: «Η διαιώνιση μη βιώσιμων πρακτικών, όπως η συνεχής κατασκευή νέων τουριστικών υποδομών (ξενοδοχεία κλπ) και μάλιστα με πισίνες και άλλες υδροβόρες εγκαταστάσεις, χωρίς κανέναν σχεδιασμό, χωρίς υποδομές και με τα υδατικά συστήματα εξαντλημένα, δεν μπορεί να αναφέρεται ως «ανάπτυξη», αφού το μόνο που αναπτύσσει είναι το περιβαλλοντικό αδιέξοδο. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, η οικονομική καταστροφή είναι επίσης κοντά. Δυστυχώς η λειψυδρία είναι ένα δομικό φαινόμενο που εδώ αντιμετωπίζεται μόνο επιδερμικά. Ας μην κωφεύουμε στις πρόσφατες προειδοποιήσεις όλων των σχετικών διεθνών ερευνών, που δείχνουν μεγάλες περιοχές της χώρας μας ως τις πλέον ευάλωτες στην επερχόμενη ερημοποίηση».

Η «μάχη» που δίνει η Αττική απέναντι στη λειψυδρία

Την ίδια ώρα, βελτιωμένη αλλά ακόμη εύθραυστη παραμένει η εικόνα με τη λειψυδρία στην Αττική, όπως προκύπτει από τα τελευταία στοιχεία της ΕΥΔΑΠ.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΥΔΑΠ, τα συνολικά αποθέματα των τεσσάρων βασικών ταμιευτήρων (Εύηνος, Μαραθώνας, Μόρνος, Υλίκη) ανέρχονταν σε 752.969.000 m³, από 596.902.000 m³ πέρυσι. Ο ταμιευτήρας του Μόρνου περιείχε 507.211.000 m³ νερού, έναντι 291.505.000 m³ πριν από έναν χρόνο.

Τον περασμένο Νοέμβριο, που είχε γνωμοδοτήσει θετικά η ΡΑΑΕΥ να κηρυχθεί η Αττική σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, τα αποθέματα ήταν ιδιαίτερα χαμηλά. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στις 27 Νοεμβρίου 2025 τα συνολικά αποθέματα των τεσσάρων βασικών ταμιευτήρων ανέρχονταν σε 365.147.000 m³, από 568.916.000 m³ το 2024. Ο Μόρνος περιείχε 162.188.000 m³ νερού, έναντι 260.507.000 m³ στις 27 Νοεμβρίου 2024.

ΥΠΕΝ: Τα 10 έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας σε 9 νησιά ύψους 15 εκατ. ευρώ

Την Τετάρτη (24/6) υπεγράφη σε ειδική εκδήλωση στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, από τον υπουργό, Σταύρο Παπασταύρου η απόφαση υπαγωγής νησιωτικών δήμων στο πρόγραμμα «Παρεμβάσεις παροχής πόσιμου νερού και διαχείρισης υδάτων» του άξονα «Παροχή πόσιμου νερού και διαχείριση υδάτων» του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης του ΥΠΕΝ.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν επίσης, ο υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλης Κικίλιας, ο περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου, Γιώργος Χατζημάρκος, και οι βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, Δωδεκανήσων, Γιάννης Παππάς και Μανώλης Κόνσολας, Μαγνησίας, Χρήστος Τριαντόπουλος και Χρήστος Μπουκώρος, Ζακύνθου, Διονύσης Ακτύπης, και Ηρακλείου Κρήτης, Λευτέρης Αυγενάκης.

Επίσης, συμμετείχαν οι δήμαρχοι Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, Δημήτρης Λιανός, Αμοργού, Λευτέρης Καραΐσκος, Σκοπέλου, Σταμάτης Περίσσης, Αλονήσσου, Παναγιώτης Αναγνώστου, Ζακύνθου, Γιώργος Στασινόπουλος, Βιάννου, Παύλος Μπαριτάκης και Λέρου, Τιμόθεος Κωττάκης. Παρέμβαση μέσω τηλεδιάσκεψης πραγματοποίησαν οι δήμαρχοι Ρόδου, Αλέξανδρος Κολιάδης και Αστυπάλαιας, Νίκος Κομηνέας. Συμμετείχε και ο γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του ΥΠΕΝ, Πέτρος Βαρελίδης.

Τα έργα

Με το πρόγραμμα αυτό χρηματοδοτούνται 10 έργα σε 9 νησιωτικούς δήμους με συνολικό ποσό ύψους άνω των 15 εκατομμυρίων ευρώ. Με τα νέα αυτά έργα βελτιώνονται οι συνθήκες ύδρευσης στους ωφελούμενους δήμους, καθώς επιτυγχάνεται μείωση διαρροών νερού με την επισκευή και αναβάθμιση πεπαλαιωμένων δικτύων, αυξάνεται η υδροδότηση περιοχών με την κατασκευή νέων δικτύων και εξασφαλίζεται επαρκής υδροδότηση σε περιοχές που αντιμετωπίζουν φαινόμενα λειψυδρίας με την εγκατάσταση νεών μονάδων αφαλάτωσης, καθώς και την κατασκευή των σχετικών υποστηρικτικών έργων.

Ειδικότερα:

• Στις Κυκλάδες, βελτιώνονται υφιστάμενα δίκτυα ύδρευσης στη Νάξο και κατασκευάζεται δεξαμενή ύδρευσης στην Αμοργό.
• Στα Δωδεκάνησα, εγκαθίστανται μονάδες αφαλάτωσης στην Αστυπάλαια, επισκευάζονται και κατασκευάζονται δίκτυα ύδρευσης στη Ρόδο και εγκαθίστανται μονάδες αφαλάτωσης με τα συνοδά τους έργα στη Λέρο.
• Στις Σποράδες, αναβαθμίζονται δίκτυα στη Σκόπελο και πραγματοποιούνται υποστηρικτικά έργα αφαλατώσεων στην Αλόννησο.
• Στα Επτάνησα, εγκαθίσταται μονάδα επεξεργασίας πόσιμου νερού στη Ζάκυνθο
• Στην Κρήτη, αναβαθμίζονται δίκτυα στη Βιάννο.

«Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει αποδείξει ότι στέκεται δίπλα στην περιφέρεια»

Ο κ. Παπασταύρου, μετά την υπογραφή της απόφασης, δήλωσε: «Σήμερα, στο πλαίσιο του άξονα Παροχή Πόσιμου Νερού και διαχείριση υδάτων του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, υπογράψαμε τη χρηματοδότηση 10 έργων σε 9 νησιά της χώρας, που αφορούν τη βελτίωση των υποδομών και των υδροδοτικών δικτύων. Η σημερινή υπογραφή δεν είναι μια αποσπασματική παρέμβαση. Εντάσσεται σε μια συνολική πολιτική για την υπεύθυνη διαχείριση των υδάτινων πόρων, με σχέδιο, συνεργασία και έμφαση στις περιοχές που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες πιέσεις. Έρχεται σε συνέχεια της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα που θέσαμε προχθές σε δημόσια διαβούλευση. Και πριν από το Νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση του κατακερματισμού των παρόχων υπηρεσιών ύδατος, που επίκειται άμεσα. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει αποδείξει ότι στέκεται δίπλα στην περιφέρεια και ιδιαίτερα στα νησιά μας. Όχι με λόγια, αλλά με πράξεις. Με πόρους, με έργα και με παρεμβάσεις που βελτιώνουν την καθημερινότητα».