Ομως, η θριαμβευτική της πορεία και ο πόλεμος μεταξύ των αντιπάλων καθώς και οι, μετά βεβαιότητας, χαρακτηρισμοί των μεν πως το όπλο των Μαυρομιχαλαίων το όπλισαν οι Αγγλοι, των δε πως ο Καποδίστριας ήταν τύραννος, δημιουργεί θέμα γιατί η Ιστορία δεν γράφεται στο πληκτρολόγιο του Διαδικτύου.

Ζήτησα τη γνώμη του πλέον ειδικού. Του ιστορικού Σωτήρη Ριζά, διευθυντή Ερευνών στο Κέντρο Ερευνας Ιστορίας Νεότερου Ελληνισμού Ακαδημίας Αθηνών. Χωρίς και οι δύο να έχουμε δει την ταινία, μπήκαμε στην ουσία γιατί η Ιστορία δεν μπορεί να περνάει ούτε ως μυθοπλασία ούτε ως ιδεολογική ακρότητα περί τυράννου Καποδίστρια.

«Αναμφίβολα ήταν ο μεγαλύτερος Ελλην της εποχής του. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν μία εποχή την κρίνουμε με σημερινά δεδομένα, αν και έχουν παρέλθει 200 χρόνια. Αλλωστε, η κάθε εποχή χαρακτηρίζεται από τις ιδέες και τις αντιλήψεις των ανθρώπων της. Ηταν, λοιπόν, ο πιο σημαντικός της εποχής του. Ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας με την ψήφο της τότε Εθνοσυνέλευσης, έργο ασύλληπτο. Να δημιουργήσει εκ του μηδενός κράτος.

Τους θεσμούς στο εσωτερικό σε μία εποχή που η Επανάσταση κι ο πόλεμος δεν είχαν τελειώσει, ενώ εκκρεμούσε το ζήτημα της διεθνούς αναγνώρισης του ιδίου του κράτους και ο καθορισμός των συνόρων του. Τιτάνιο έργο που αναγνώριζαν οι Ελληνες στο εσωτερικό, αλλά και οι 3 ξένες δυνάμεις. Αναμφίβολα η διακυβέρνησή του σημαδεύτηκε από βαθύτατες διαιρέσεις, βίαιες αντιδράσεις. Αλλά από ιστορική άποψη δεν είναι θεμιτή η προσπάθεια να δημιουργηθούν σημεία αναφοράς σε σχέση με τις διαιρέσεις εκείνης της εποχής με βάση πολιτικές σκοπιμότητες του σήμερα.

Ως επαγγελματίας ιστορικός δεν βρίσκω κανένα νόημα για τη θεοποίηση ή τη δαιμονοποίηση, με δεδομένο πως η Ιστορία δεν γράφεται ποτέ οριστικά. Ο Καποδίστριας έπρεπε να επιβληθεί σε μία σπαρασσόμενη από εμφυλίους χώρα, με βασικό θέμα, στο οποίο κλήθηκε να αντεπεξέλθει, τις τοπικιστικές παραδόσεις, συνήθειες, τα συμφέροντα που ήταν ισχυρά.

Και έρχεται να δημιουργήσει ένα νεωτεριστικό, συγκεντρωτικό κράτος. Μοιραία προσκρούει σε όλα αυτά, αντιμετωπίζοντας αντιδράσεις από Κουντουριώτες, Μαυρομιχάληδες, οι οποίοι ήταν οι ηγετικοί παράγοντες στη μεγάλη προσπάθεια της Επανάστασης. Το δεύτερο στοιχείο που του δημιουργεί δυσκολίες είναι πως ο χώρος που πρόκειται να γίνει το κράτος του 1830 είναι πεδίο ανταγωνιστικών συμφερόντων μεταξύ των 3 μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες, παρ’ όλα αυτά συνετέλεσαν στην επιτυχία της Επανάστασης – με τη ναυμαχία του Ναυαρίνου – και την ίδρυσή του.

Είναι γεγονός πως ο ίδιος, προερχόμενος από τη ρωσική διπλωματική υπηρεσία και στην προσπάθειά του να προωθήσει τα ελληνικά συμφέροντα στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, δημιουργεί και καχυποψία και αντιδράσεις στις άλλες δύο δυνάμεις, όπου τελικά και οι 3 προωθούν τα δικά τους συμφέροντα. Σε αυτό το πολύ δύσκολο πεδίο προσπαθεί να κινηθεί. Το τρίτο στοιχείο που, αρχικά, αφορά στους πολιτικούς θεσμούς της χώρας αλλά και τις σχέσεις με τους έξω είναι το ζήτημα της συνταγματικής διακυβέρνησης. Εξελέγη το 1827 για 7 έτη, στο πλαίσιο συγκεκριμένου Συντάγματος.

Ο ίδιος δεν εμφορείτο ιδιαιτέρως από φιλελεύθερες ιδέες. Ηταν δεσμευμένος στον Διαφωτισμό ο οποίος είχε αναπτυχθεί στην Ευρώπη στο τέλος του 18ου αι. Πίστευε στον ορθό λόγο. Είχε όμως και μία αντίληψη πως μία φωτισμένη διακυβέρνηση μπορούσε να προκύψει από λίγους. Και αυτό ερχόταν σε σύγκρουση με τις αντιλήψεις άλλων παραγόντων επωνύμων, Αλ. Μαυροκορδάτος, Ιωάννης Κωλέττης, Κουντουριώτες, Μαυρομιχάληδες, που εξελίχθηκαν σε εμφύλιο και τη δολοφονία του. Οπου στην ουσία το έργο του Καποδίστρια, η προσπάθειά του να φτιάξει κρατικούς θεσμούς, κατέληξε σε ερείπια. Ηρθε η αντιβασιλεία των Βαυαρών, εν συνεχεία ο Οθωνας, για να φτιάξουν εξ αρχής ένα κράτος με τις δικές τους αντιλήψεις.

Στην ερώτησή μου, εάν τελικά ισχύουν τα θρυλούμενα, πρώτον πως αν δεν είχε δολοφονηθεί η Ελλάδα θα ήταν διαφορετική, δεύτερον πως οι Αγγλοι «όπλισαν» το πιστόλι, κατέληξε: «Δεν ξέρω εάν θα ήταν πιο πλούσια ή μεγαλύτερη η χώρα, οπωσδήποτε ο λόγος των Ελλήνων στα εσωτερικά τους θα ήταν πιο ισχυρός και οι Βαυαροί θα συναντούσαν μια οργανωμένη κρατική συμβίωση και όχι αυτή την εικόνα διάλυσης. Οσο για την εμπλοκή των Αγγλων στη δολοφονία, δεν υπάρχουν τεκμήρια»!