Σε μια περίοδο όπου η πίεση κορυφώνεται, η ψυχική ισορροπία των υποψηφίων δοκιμάζεται καθημερινά. Πόσο, όμως, επηρεάζει αυτή η διαδικασία την ψυχολογία των μαθητών; Και με ποιους τρόπους μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικά το άγχος τους;

Στο ΕΤ Magazine του Eleftherostypos.gr μίλησε η ψυχολόγος Νικολέττα Τουρλεντέ, η οποία μας έδωσε ουσιαστικές κατευθύνσεις για το πώς οι μαθητές μπορούν να διαχειριστούν το άγχος των εξετάσεων, να ενισχύσουν την αυτοπεποίθησή τους και να παραμείνουν ψύχραιμοι σε αυτή τη απαιτητική περίοδο.

1. Πώς μπορεί το άγχος των εξετάσεων να μετατραπεί σε κάτι δημιουργικό και όχι αποτρεπτικό για τους υποψηφίους;

Το άγχος των εξετάσεων αναφέρεται στην τάση να βιώνει το άτομο συνθήκες αξιολόγησης ως απειλητικές. Τέτοιες συνθήκες είναι κι οι εξετάσεις, καθώς αποτελούν διαδικασίες στις οποίες κρίνεται η επίδοσή του και δη εξετάσεις με μεγάλο διακύβευμα, όπως είναι οι Πανελλήνιες. Έτσι, βιώνονται σαν καταστάσεις απειλητικές για την αξία που αποδίδει το άτομο στον εαυτό του, για την αυτοεκτίμησή του, ενώ μπορεί να σχετίζονται με φόβους για το πώς μπορεί να τους κρίνουν οι σημαντικοί άλλοι (γονείς, καθηγητές, συνομήλικοι κ.α.)

Άρα, το άγχος σχετίζεται όχι με το ερέθισμα αυτό καθ΄αυτό, αλλά με την ερμηνεία που δίνει κάθε άτομο και το νόημα που έχει για τον καθένα. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το άγχος δεν είναι μια απειλητική κατάσταση για τον οργανισμό, αλλά ένα συναίσθημα που βιώνουμε όλοι όταν αντιμετωπίζουμε μια απειλητική κατάσταση ή και μια απαιτητική κατάσταση, όπως είναι η προσπάθεια να επιτύχουμε τους στόχους μας. Στην περίπτωση αυτή το άγχος ενεργοποιεί, κινητοποιεί το άτομο να καταβάλει κάθε προσπάθεια για να επιτύχει το στόχο του. Έτσι, κάποια επίπεδα άγχους ευνοούν τη δημιουργικότητα του ατόμου.  Ωστόσο, όταν το άγχος είναι πολύ έντονο, επηρεάζει τις γνωστικές λειτουργίες: την προσοχή, την συγκέντρωση, τη μνήμη. 

2.Ποιον ρόλο παίζουν οι γονείς σε αυτή την περίοδο και τι θα συμβουλεύατε να κάνουν — ή να αποφύγουν;

Η περίοδος των πανελλήνιων εξετάσεων αφορά όλη την οικογένεια, όχι μόνο τον μαθητή που δίνει εξετάσεις. Οι γονείς έχουν αγωνία για την ευημερία των παιδιών τους, κάτι που συνδέουν με την μελλοντική επαγγελματική τους πορεία κι αποκατάσταση, έτσι, υπάρχει μεγάλη ανησυχία και για την επίδοσή τους στις εξετάσεις. Όταν αυτή η αγωνία μεταδίδεται στους μαθητές, εντείνει το βίωμα πίεσης κι άγχους. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε, όλοι οι ενήλικες, ότι τα παιδιά δεν επηρεάζονται τόσο από την λεκτική, όσο από την εξωλεκτική συμπεριφορά μας. Αυτό σημαίνει, πως ό,τι κι αν λένε οι γονείς στα παιδιά, όσες συμβουλές, παραινέσεις, οδηγίες και να δίνουν, την ισχυρότερη επίδραση έχει η συμπεριφορά τους. 

Είναι, λοιπόν, σημαντικό, να διαχειρίζονται το δικό τους άγχος κι αγωνία, με τρόπο που να είναι υποστηρικτικός προς το παιδί τους, να διασφαλίζουν ήρεμο περιβάλλον, χωρίς εντάσεις κι ερεθίσματα που μπορεί να αναστατώνουν το παιδί.  Επίσης, καθώς βαίνουμε προς την τελική ευθεία, είναι σημαντικό το πρόγραμμα του μαθητή να μην έχει εναλλαγές, να μην αλλάξει, ο μαθητής τη ρουτίνα του και το περιβάλλον στο σπίτι να είναι σταθερό και χωρίς αλλαγές. Σημαντικές αποφάσεις για την οικογένεια κι άλλα σημαντικά θέματα να μην τίθενται υπό διαπραγμάτευση κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, αλλά αργότερα. 

3. Ποιες πρακτικές τεχνικές μπορούν να εφαρμόσουν οι μαθητές την ημέρα της εξέτασης για να διαχειριστούν το στρες τους;

Κάποιες συνθήκες που μπορούν να βοηθήσουν τον μαθητή την ημέρα της εξέτασης αποτελούν:

• Επαρκής ξεκούραση το βράδυ πριν την εξέταση: είναι σημαντικό να διασφαλιστούν επαρκείς ώρες ύπνου. Η έλλειψη ύπνου επηρεάζει αρνητικά τις γνωστικές λειτουργίες, προκαλώντας μειωμένη προσοχή, δυσκολία στη συγκέντρωση, προβλήματα μνήμης και εξασθένηση της ικανότητας λήψης αποφάσεων.
• Ισορροπημένη διατροφή το πρωί των εξετάσεων: διατροφή που θα βοηθήσει να διατηρηθεί η ενέργεια του οργανισμού, σε αντιδιαστολή με προϊόντα με ζάχαρη, που θα οδηγήσουν σε απότομη πτώση της ενέργειας.
• Έγκαιρη προσέλευση στο εξεταστικό κέντρο, ώστε να μην αυξάνονται τα επίπεδα άγχους.  
• Πριν ξεκινήσει κανείς να απαντάει τα θέματα, να κάνει, στο πρόχειρο,  ένα χρονοδιάγραμμα, για να έχει μια εικόνα για το πόσο χρόνο πρέπει να αφιερώσει σε κάθε απάντηση, ώστε να μην καταναλώσει πολύ χρόνο σε κάποια ερωτήματα και να μην επαρκέσει ο χρόνος για να απαντήσει σε όσα γνωρίζει. 
• Αν έχει κάποιος κενά μνήμης, ας προχωρήσει παρακάτω και να επανέλθει όταν θα θυμηθεί αυτό που δεν θυμάται άμεσα: μην επιμένετε πολύ ώρα σε κάτι που δεν μπορείτε να θυμηθείτε άμεσα, αυτό επιτείνει το άγχος κι επιδεινώνει τις γνωστικές λειτουργίες: τη συγκέντρωση, τη μνήμη και δυσκολέυει ακόμη περισσότερο την ανάκληση.
• Μετά το τέλος της εξέτασης, χρειάζεται χρόνος αποφόρτισης, χρόνος για αλλαγή παραστάσεων, χρόνος για πράγματα και δραστηριότητες που δίνουν χαρά κι ευχαρίστηση. 

4. Ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα που μένει σε έναν μαθητή μετά την εμπειρία των Πανελληνίων;

Οι Πανελλήνιες εξετάσεις έχουν πολλές διαστάσεις: μπορεί να είναι ένα βήμα προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση, ένα βήμα προς την μελλοντική πορεία του ατόμου, ένα βήμα προς την ενηλικίωση, παράλληλα, όμως, προσφέρει ευκαιρίες για αυτογνωσία: είναι μια ευκαιρία να μάθει το άτομο πράγματα για τον εαυτό του,  για το πώς λειτουργεί υπό ψυχοπιεστικές συνθήκες, αλλά και να διαμορφώσει την ταυτότητά του. 

Σίγουρα, η επιτυχία στις πανελλήνιες εξετάσεις δεν αποτελεί μονόδρομο, δεν αποτελεί τη μοναδική πορεία μέσα από την οποία το άτομο μπορεί να επιτύχει τους στόχους του και να ζήσει μια ζωή ικανοποιητική και σύμφωνη με τις ανάγκες του. Ανεξάρτητα από την έκβαση, είναι σημαντικό κάθε μαθητής που βίωσε αυτή την εμπειρία να σκεφτεί ότι πέρασε και ξεπέρασε μια  έντονα ψυχοπιεστική συνθήκη.