Ενα εποχικό πρόβλημα που μπορεί να γίνει χρόνιο

Τα χειμερινά επεισόδια του συνδρόμου ξεκινούν συνήθως Νοέμβριο και διαρκούν περίπου πέντε μήνες, εντούτοις μπορεί να αποδειχθεί χρόνιο πρόβλημα: ποσοστό άνω του 42% των ασθενών έχει επανεμφανιζόμενα επεισόδια μέχρι και 11 χρόνια από την έναρξη της διαταραχής. Από αυτά τα επεισόδια κάποια εμφανίζονται τον χειμώνα, ενώ κάποια δεν έχουν εποχικό χαρακτήρα. Το ποσοστό επικράτησης της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής στον γενικό πληθυσμό έχει βρεθεί ότι κυμαίνεται από 1% έως 10%, ανάλογα με τη χώρα.

Από το φως του Νότου στο σκοτάδι του Βορρά

Τα ποσοστά επικράτησης της διαταραχής είναι υψηλότερα στις χώρες του Βορρά και χαμηλότερα στις χώρες του Νότου. Τα συμπτώματα, μάλιστα, επιδεινώνονται όταν οι άνθρωποι μετακινούνται από τον Νότο προς τον Βορρά και βελτιώνονται όταν μετακινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Ενας στους 2 βιώνει σοβαρά τις επιπτώσεις του συνδρόμου

Υπολογίζεται ότι το 50% του γενικού πληθυσμού αναφέρει χαμηλότερα επίπεδα ενέργειας στη διάρκεια του φθινοπώρου και του χειμώνα, το 47% αύξηση του βάρους και το 31% μείωση της κοινωνικής του δραστηριότητας, ενώ το 25% αναφέρει ότι οι αλλαγές αυτές είναι αρκετά έντονες ώστε να θεωρηθούν προσωπικό πρόβλημα. Οσον αφορά στις ερμηνείες για την εμφάνιση της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής, αυτές είναι σχεδόν αποκλειστικά βιολογικές.

Η υπόθεση της μελατονίνης

Η μελατονίνη είναι ορμόνη που θεωρείται ότι εμπλέκεται στην εμφάνιση της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής, καθώς συνδέεται στενά με τη διάθεση μέσω του ύπνου: ρυθμίζει τον κιρκάδιο ρυθμό, βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου και ο καλός ύπνος είναι κρίσιμος για τη συναισθηματική ρύθμιση, με την έλλειψη μελατονίνης να συνδέεται με κατάθλιψη και άγχος, ενώ συμπληρώματά της μπορούν να προσφέρουν ηρεμία και να βοηθήσουν στην εποχική κατάθλιψη, αν και η κύρια δράση της είναι στον ύπνο.

Μηχανισμοί σύνδεσης 

• Ρύθμιση ύπνου: Η μελατονίνη είναι η ορμόνη του ύπνου. Ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης και όταν ο ύπνος διαταράσσεται (π.χ., λόγω αϋπνίας), επηρεάζεται αρνητικά η διάθεση, οδηγώντας σε άγχος και συναισθηματική φόρτιση.
• Συναισθηματική ρύθμιση: Κατά τη διάρκεια του ύπνου, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα συναισθήματα. Η καλή ποιότητα ύπνου, που διευκολύνεται από τη μελατονίνη, είναι απαραίτητη για τη σωστή συναισθηματική ρύθμιση.
• Αντιοξειδωτική δράση: Η μελατονίνη έχει ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, η οποία μπορεί να συμβάλει σε αίσθημα ηρεμίας και να μειώσει τα συμπτώματα της εποχικής κατάθλιψης.
• Εποχική συναισθηματική διαταραχή (SAD): Υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των αλλαγών στα επίπεδα μελατονίνης (που επηρεάζονται από το φως) και της εποχικής κατάθλιψης. Η μελατονίνη έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της.

Πρακτικές επιπτώσεις 

• Αϋπνία και άγχος: Η βελτίωση του ύπνου μέσω της μελατονίνης μπορεί να ανακουφίσει το άγχος που συνδέεται με την αϋπνία.
• Κατάθλιψη: Αν και δεν είναι πανάκεια, η μελατονίνη μπορεί να βοηθήσει σε ήπιες περιπτώσεις κατάθλιψης, ειδικά όταν συνυπάρχει αϋπνία ή εποχική κατάθλιψη.

Συνοπτικά, η μελατονίνη δεν είναι άμεσα ρυθμιστής διάθεσης, όπως η σεροτονίνη, αλλά επηρεάζει βαθιά τη διάθεση μέσω του θεμελιώδους ρόλου της στον καλό και ποιοτικό ύπνο, ο οποίος με τη σειρά του ρυθμίζει τη συναισθηματική μας υγεία.

Η υπόθεση των κιρκάδιων ρυθμών

Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, η εποχική κατάθλιψη μπορεί να προκύψει από την κακή ποιότητα ύπνου που οφείλεται στη διαταραχή του ημερήσιου ή κιρκάδιου κύκλου ύπνου-εγρήγορσης.

Στην περίπτωση της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής, οι αλλαγές στην ώρα της ανατολής και της δύσης του ήλιου κατά τη μετάβαση από το καλοκαίρι στον χειμώνα επηρεάζουν τη χρονική στιγμή απελευθέρωσης της μελατονίνης, προκαλώντας αλλαγές στον κιρκάδιο ρυθμό ύπνου και αποσυντονίζοντάς τον σε σχέση με τους υπόλοιπους βιολογικούς ρυθμούς.

Ο «θεραπευτικός» ήλιος

Ο στόχος της θεραπείας είναι η επαναρρύθμιση του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης σύμφωνα με τους ρυθμούς του καλοκαιριού. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την έκθεση του ατόμου στο φως νωρίς το πρωί, το οποίο βοηθά να διατηρηθεί ο κύκλος ύπνου-εγρήγορσης και καθυστερεί την έκκριση μελατονίνης αργότερα μέσα στην ημέρα. Η συγκεκριμένη πρακτική, σε συνδυασμό με την έναρξη του ύπνου νωρίτερα το βράδυ, θα μπορούσε να αποδειχθεί μια αποτελεσματική θεραπεία της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής.

Και η υπόθεση της σεροτονίνης

Ακόμη μία ορμόνη, η σεροτονίνη, ελέγχεται για τη σχέση της με την  εποχική συναισθηματική διαταραχή. Η σεροτονίνη εμπλέκεται στον ελέγχο της όρεξης και του ύπνου και είναι πρόδρομος της μελατονίνης. Τα επίπεδά της διαφέρουν ανάλογα με την εποχή και η μείωση των επιπέδων της σεροτονίνης από τη διατροφή έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

Η σεροτονίνη συνδέεται άμεσα με την ψυχική μας διάθεση λειτουργώντας ως νευροδιαβιβαστής που ρυθμίζει συναισθήματα ευχαρίστησης, ηρεμίας και ευεξίας. Υψηλά επίπεδα συνδέονται με καλή διάθεση, ενώ τα χαμηλά με κατάθλιψη, άγχος και κακή διάθεση. Αν και η ακριβής σύνδεση παραμένει υπό διερεύνηση, η ισορροπία της είναι κρίσιμη για τη συναισθηματική σταθερότητα, τον ύπνο, την όρεξη και τη συγκέντρωση.

 Πώς λειτουργεί 

• Ρύθμιση συναισθημάτων: Δημιουργεί αίσθημα ευτυχίας, ηρεμίας και συγκέντρωσης, γι’ αυτό αποκαλείται και «ορμόνη της ευτυχίας».
• Συναισθηματική σταθερότητα: Η ισορροπία των επιπέδων της βοηθά στη διατήρηση της συναισθηματικής ισορροπίας και μειώνει το άγχος.
• Σύνδεση με διαταραχές: Η ανισορροπία της έχει συνδεθεί με κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές (όπως κρίσεις πανικού), ΙΨΔ και διαταραχές ύπνου.
• Πολυπαραγοντική σχέση: Δεν είναι ο μόνος παράγοντας για την κατάθλιψη. Γενετικοί παράγοντες, στρες και τρόπος ζωής παίζουν επίσης ρόλο.

Πώς μπορούμε να επηρεάσουμε τα επίπεδά της 

• Διατροφή: Τροφές πλούσιες σε τρυπτοφάνη (πρόδρομο της σεροτονίνης) όπως αβγά, τυρί, ξηροί καρποί.
• Φως και άσκηση: Εκθεση στο φως του ήλιου και σωματική άσκηση, ιδιαίτερα σε εξωτερικούς χώρους.
• Υπνος: Διατήρηση υγιών προτύπων ύπνου.

Ωστόσο, μην το παρακάνετε με υπερβολική λήψη σεροτονίνης

Συμπτώματα από την υπερβολική σεροτονίνη. Αν και οι επιπτώσεις των χαμηλών επιπέδων σεροτονίνης στον οργανισμό είναι περισσότερο γνωστές, ακόμη πιο επικίνδυνη μπορεί να είναι η απότομη αύξηση της σεροτονίνης. Το σύνδρομο σεροτονίνης ή Serotonin Syndrome, δηλαδή η υπερβολική σεροτονινεργική δραστηριότητα στο νευρικό σύστημα, μπορεί να εμφανιστεί λόγω αύξησης της δόσης κάποιου φαρμάκου που ανεβάζει τις τιμές της ορμόνης ή από παράλληλη λήψη άλλων φαρμάκων ή συμπληρωμάτων διατροφής με την ίδια επίδραση.

Η υπερσυσσώρευση σεροτονίνης μπορεί να εκδηλωθεί με συμπτώματα που κυμαίνονται από ήπια έως πολύ σοβαρά. Τα πιο κοινά εξ αυτών είναι:

• Ρίγος
• Εντονη εφίδρωση
• Πονοκέφαλος
• Σύγχυση ή ανησυχία
• Μυϊκές συσπάσεις
• Διάρροια
• Υψηλός πυρετός
• Υψηλή αρτηριακή πίεση
• Αρρυθμίες ή ταχυκαρδία
• Επιληπτικές κρίσεις
• Λιποθυμία
• Αϋπνία

Θεραπεία της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής

Θεραπεία της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής είναι η λεγόμενη φωτοθεραπεία. Το άτομο εκτίθεται συνήθως σε υψηλά επίπεδα τεχνητού φωτός, που κυμαίνεται από 2.500 lux για διάστημα δύο ωρών μέχρι 10.000 lux για μισή ώρα κάθε μέρα από μία έως τρεις εβδομάδες. Η έκθεση στο φως γίνεται σταδιακά κατά τη διάρκεια του πρωινού, έτσι ώστε το άτομο να επανέλθει στον κατάλληλο ρυθμό ημέρας-νύχτας σε σχέση με την απελευθέρωση μελατονίν

Ειδήσεις Σήμερα

«Beat My Guest»: Είδαμε πρώτοι το νέο game show του ΣΚΑΪ – Αξίζει να το δεις;