Δήλος: Οδοιπορικό του ΕΤ στο ιερό νησί της αρχαιότητας

Ο συνδυασμός περιήγησης και μουσειακής εμπειρίας σε βοηθά να καταλάβεις πώς ζούσε το νησί πριν από χιλιάδες χρόνια», λέει στον «Ε.Τ.» ένα ζευγάρι από τις Ηνωμένες Πολιτείες λίγο πριν από την αναχώρηση του τελευταίου καραβιού για τη Μύκονο. Το ρολόι δείχνει 19:30, με τα χρώματα του δειλινού στα τέλη Ιουνίου να έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται στο Αιγαίο. Ο αρχαιολογικός χώρος παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO πρόκειται να κλείσει σε μισή ώρα και η «εστία νήσων» όπως ονομάζει τη Δήλο ο Καλλίμαχος (3ος αι. π.Χ.), άλλοτε πολύβουη και πυκνοκατοικημένη, θα ερημώσει μέχρι την επόμενη ημέρα…

Η Δήλος, μόλις 5 χλμ. μήκους και 1.300 μ. πλάτους, ήταν στην αρχαιότητα Ιερό νησί, επειδή εδώ γεννήθηκε ο Απόλλωνας και η Αρτεμις. Υπολογίζεται ότι στις αρχές του 1ου αι. π.Χ. σ’ αυτό το μικρό νησί, που δεν είναι παρά μια κουκίδα στον χάρτη της Μεσογείου, κατοικούσαν περίπου 30.000 άνθρωποι και ότι στα λιμάνια του ήταν δυνατόν να διακινηθούν κάθε χρόνο 750.000 τόνοι εμπορευμάτων. Σήμερα, πίσω από αυτήν τη συναρπαστική συνομιλία του χθες και του σήμερα με την κοσμοπολίτικη Μύκονο να στέκει απέναντί της, η Δήλος τα τελευταία χρόνια δέχεται τη φροντίδα και την επιστημονική γνώση των δραστήριων ανθρώπων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων του υπουργείου Πολιτισμού.

«Θέλω να επιστρέψω όταν θα έχει ολοκληρωθεί η αναστήλωση του ναού του Απόλλωνα» λέει μια Βρετανίδα επισκέπτρια ρωτώντας επίμονα για το έργο που βρίσκεται σε εξέλιξη. Οπως είχε γράψει ο «Ε.Τ.» πρόκειται για το πρόγραμμα «Δήλος – Ανοιχτό Μουσείο» στο πλαίσιο του οποίου γίνονται μεταξύ άλλων εργασίες ανάδειξης και προστασίας του ναού του Απόλλωνα και της Παλαίστρας του Γρανίτη, καθώς και της οικίας του Διαδουμένου. Είναι εντυπωσιακή η εικόνα που αντικρίζουν σήμερα οι επισκέπτες στον χώρο μπροστά από το Αρχαιολογικό Μουσείο, μάρμαρα από τη Νάξο περιμένουν τους μαρμαροτεχνίτες να τα λαξεύσουν για την αναστήλωση του Μεγάλου Ναού, του μεγαλύτερου ναού της Δήλου, αφιερωμένου στον Απόλλωνα.

Γνωστός και ως Ναός των Δηλίων, ήταν ο μόνος περίπτερος ναός του νησιού, με οκτώ δωρικούς κίονες στις στενές και δεκατρείς στις μακριές πλευρές του. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Ε.Τ.» σημεία του μνημείου θα συμπληρωθούν με σύγχρονο υλικό και στη συνέχεια θα τοποθετηθούν επάνω οι σωζόμενοι σπόνδυλοι των κιόνων. Η ανέγερσή του Ναού σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές άρχισε γύρω στο 476 π.Χ. με πόρους της Δηλιακής Συμμαχίας, όμως διακόπηκε όταν το ταμείο της μεταφέρθηκε στην Αθήνα, το 454 π.Χ. Οι εργασίες ξανάρχισαν μετά το 314 π.Χ., όταν η Δήλος ανέκτησε την ανεξαρτησία της, χωρίς όμως να ολοκληρωθούν ποτέ. Οι πεσμένοι, αράβδωτοι κίονες που αντικρίζει σήμερα ο επισκέπτης μαρτυρούν αυτή τη διακοπτόμενη ιστορία, ενώ στο εσωτερικό του ναού φυλασσόταν το λατρευτικό άγαλμα του Απόλλωνα μαζί με πολύτιμα αφιερώματα από ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο. Η αποκατάσταση των μνημείων προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί έως το 2027.

«Τα πρωινά η κίνηση είναι πολύ μεγαλύτερη. Καθημερινά επισκέπτονται τη Δήλο περίπου 800 έως 1.000 άτομα» αναφέρει στον «Ε.Τ.» υπάλληλος του εκδοτηρίου εισιτηρίων. Αρχαιολόγοι και φύλακες του χώρου απαντούν πρόθυμα σε ερωτήσεις επισκεπτών, σχετικά με τα μνημεία. Οι Ελληνες επισκέπτες είναι λιγοστοί σε σχέση με τους ξένους τουρίστες. Ωστόσο, παρά την τουριστική περίοδο, το πωλητήριο και το αναψυκτήριο παραμένουν κλειστά, προκαλώντας απορία σε αρκετούς επισκέπτες στον αρχαιολογικό χώρο. Ευτυχώς υπάρχουν δύο αυτόματοι πωλητές νερού, στην είσοδο και στο Μουσείο αντίστοιχα.

Ο «Ε.Τ.» επικοινώνησε με τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων, αρμόδιο φορέα για το ζήτημα και μας διαβεβαίωσαν ότι η καθυστέρηση οφείλεται σε διαδικαστικές εκκρεμότητες και ότι οι δύο χώροι αναμένεται να ανοίξουν τις επόμενες ημέρες.

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΔΗΛΟΥ 

Δήλος: Τρεις θεματικές διαδρομές στον χώρο

Για την περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο έχουν σχεδιαστεί τρεις θεματικές διαδρομές, ανάλογα με τον χρόνο που θέλει ο καθένας να αφιερώσει. Η σύντομη διαδρομή διαρκεί περίπου μιάμιση ώρα, η δεύτερη περίπου τρεις ώρες και η πληρέστερη πέντε, ενώ σε όλες προβλέπεται χρόνος για επίσκεψη στο ανακαινισμένο Αρχαιολογικό Μουσείο, που αποδόθηκε πριν από δύο χρόνια. Ευρήματα της δηλιακής ιστορίας, που αποκαλύφθηκαν στις έρευνες της Γαλλικής Σχολής Αθηνών και της Ελληνικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, παρουσιάζονται στις αίθουσες του Μουσείο, το οποίο παραδόθηκε από το ΥΠΠΟ ανακαινισμένο το 2024. Μία από τις πιο καθηλωτικές εμπειρίες της μουσειολογικής εμπειρίας είναι η αίθουσα με τους Λέοντες.

Μια πρωτότυπη εγκατάσταση τα «Ηχοτοπία» επιχειρεί να ανασυνθέσει τους ήχους της αρχαίας Δήλου. Περνώντας μπροστά από τους εμβληματικούς Λέοντες, «ζωντανεύουν» οι ήχοι μέσα από ένα ηχητικό τοπίο που αναπαριστά μια ημέρα μεγάλης γιορτής στο ιερό, όπως θα συνέβαινε ύστερα από περισσότερες από δύο χιλιετίες. Οι περίφημοι Λέοντες της Δήλου, που αρχικά υπολογίζεται ότι ήταν από εννέα έως δεκαέξι, στέκονταν ως άγρυπνοι φρουροί του τεμένους της Λητούς, της Ιερής Λίμνης και της βόρειας εισόδου στο ιερό των Δηλίων θεών.

Οι παλιότεροι κάτοικοι της Δήλου έκτισαν γύρω στο 2.500 π.Χ τις καλύβες τους στην κορυφή του Κύνθου, από όπου, μπορούσαν να εποπτεύουν και να ελέγχουν την περιοχή. Οι Μυκηναίοι, που ήλθαν γύρω στα τέλη του 15ου αιώνα π.Χ., έχοντας ήδη εδραιώσει την κυριαρχία του τους στο Αιγαίο, εγκαταστάθηκαν πλάι στη θάλασσα.

Η πόλη, που σήμερα αντικρίζει ο επισκέπτης, αναπτύχθηκε μέσα σε λίγες δεκαετίες μετά το 166 π.Χ., όταν οι Ρωμαίοι, που ρύθμιζαν πλέον τις τύχες του Αιγαίου, κήρυξαν ατέλεια για το λιμάνι της Δήλου. Πλούσιοι έμποροι, τραπεζίτες και εφοπλιστές απ’ όλο τον τότε γνωστό κόσμο εγκαταστάθηκαν στο νησί και έκτισαν γι’ αυτούς πολυτελείς κατοικίες, διακοσμημένες με τοιχογραφίες, ψηφιδωτά δάπεδα και αγάλματα. Ο πλούτος που συγκεντρώθηκε στο νησί και οι φιλικές σχέσεις των Δηλίων με τη Ρώμη ήταν η κύρια αιτία της καταστροφής. Η Δήλος καταστράφηκε και λεηλατήθηκε δύο φορές: το 88 π.Χ. από τον βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη, και το 69 π.Χ. από τους πειρατές του Αθηνόδωρου.

«ΚΛΙΜΑΤΙΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ»

Στη Δήλο λειτουργεί εδώ και δύο χρόνια το «Κλιματικό Παρατηρητήριο», καρπός της συνεργασίας της Ακαδημίας Αθηνών, του Εθνικού Αστεροσκοπείου και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Οι μετρήσεις του προγράμματος κατέγραψαν, μεταξύ άλλων, τη συνδυασμένη επίδραση της βύθισης του νησιού και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, με αποτέλεσμα η Δήλος να υποχωρεί κατά σχεδόν ένα εκατοστό ετησίως. Παράλληλα, μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος Argus, που πήρε το όνομά του από τον μυθικό Αργο Πανόπτη με τα εκατό μάτια, εφαρμόζονται στη Δήλο τεχνολογίες αιχμής για τη συνεχή εξ αποστάσεως παρακολούθηση και προστασία του αρχαιολογικού χώρου.