Άγαλμα της Ελευθερίας: Η ιστορία πίσω από το διάσημο σύμβολο των ΗΠΑ, που... δεν είναι αμερικάνικο

Το Άγαλμα της Ελευθερίας έγινε σύμβολο ελευθερίας και ευκαιριών για τους μετανάστες που περνούσαν από το Έλις Άιλαντ στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Όμως πόσοι γνωρίζουν ότι ουσιαστικά και το ίδιο το άγαλμα, «μετανάστευσε» στις Ηνωμένες Πολιτείες;

Η Γαλλία χάρισε το κολοσσιαίο αυτό μνημείο, το οποίο σχεδίασε ο δημιουργός του Πύργου του Άιφελ, στις Ηνωμένες Πολιτείες ως ένδειξη διεθνούς φιλίας, αλλά και ως επέτειο για το τέλος της δουλείας και την εκατονταετηρίδα της Αμερικής. Τώρα, η Γαλλία σχεδιάζει ένα περίτεχνο σόου φωτισμού στο Liberty Island για την 4η Ιουλίου, «σφραγίζοντας» μια συμμαχία αιώνων.

Το γαλλικό προξενείο ανακοίνωσε σχέδια για μια «μνημειώδη καλλιτεχνική δημιουργία» με επίκεντρο την Κυρία της Ελευθερίας (Lady Liberty), όπως μεταδίδει το Γαλλικό Πρακτορείο, η οποία θα προβληθεί από το ABC στο πλαίσιο του εορταστικού προγράμματός του για την 250ή επέτειο της Αμερικής.

Όπως αναφέρει το Euronews, το project χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από ιδιώτες χορηγούς. Πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Υπηρεσία Εθνικών Πάρκων, η οποία έδωσε την έγκρισή της για το σόου μετά από μήνες διαπραγματεύσεων.

«Το Άγαλμα της Ελευθερίας θα αποκαλυφθεί στο κοινό όπως ποτέ άλλοτε, σε μια παραγωγή που έχει σχεδιαστεί για να ενισχύσει τη συμβολική και συναισθηματική του δύναμη», αναφέρει το προξενείο, σύμφωνα με το AFP.

Η ιστορία πίσω από το απόλυτο αμερικανικό σύμβολο

Προτού γίνει ένα παγκοσμίως γνωστό έμβλημα της δημοκρατίας, το Άγαλμα της Ελευθερίας ήταν μια ιδέα που συνέλαβε ο Εντουάρ ντε Λαμπουλέ το 1865. Οι ΗΠΑ είχαν μόλις τερματίσει τον Εμφύλιο Πόλεμο και καταργήσει τη δουλεία, και ο Γάλλος πολιτικός στοχαστής και υπέρμαχος της κατάργησης της δουλείας εμπνεύστηκε να προτείνει ένα έργο που θα επιβεβαίωνε τον δεσμό μεταξύ των δύο εθνών και θα λειτουργούσε ως ένα παντοτινό σύμβολο ελευθερίας.

Η αποστολή αυτή βρήκε ανταπόκριση στον Γάλλο γλύπτη Φρεντερίκ-Ογκίστ Μπαρτολντί, ο οποίος ανέλαβε ως ο κύριος σχεδιαστής. Ήταν υπεύθυνος για τη δημιουργία της εικονογραφίας για την οποία είναι γνωστό το άγαλμα σήμερα, όπως το στέμμα της που παραπέμπει σε ακτίνες φωτός που λάμπουν σε όλο τον κόσμο, ο αναμμένος πυρσός στο χέρι της, τα σπασμένα δεσμά γύρω από το πόδι της και η πλάκα που αναγράφει «4 Ιουλίου 1776» σε ρωμαϊκούς αριθμούς.

Ο Μπαρτολντί ήταν επίσης το άτομο που επέλεξε την τοποθεσία του μνημείου. Σύμφωνα με το Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και Εμπορικών Σημάτων των ΗΠΑ, ένα άρθρο του 1886 στο The Columbian περιέγραφε τον καλλιτέχνη να εισέρχεται στο λιμάνι της Νέας Υόρκης επιβαίνοντας σε ένα επιβατηγό πλοίο και να συγκλονίζεται από το όραμα της «μεγαλοπρεπούς φιγούρας της Ελευθερίας που ορθώνεται με τον πυρσό της» και «φωτίζει το πολυσύχναστο λιμάνι, με τους παραποτάμους του και τις απέραντες, σκοτεινές πόλεις στα όριά τους, την ίδια την εικόνα ενός πολυπληθούς κόσμου σε μικρογραφία».

Προτού κατασκευάσει τον ομώνυμο πύργο του, ο Γκυστάβ Άιφελ υπηρέτησε ως μηχανικός του έργου, σχεδιάζοντας τον σιδερένιο σκελετό που θα στήριζε το χάλκινο εξωτερικό της φιγούρας.

Η «εγκατάσταση» της Κυρίας της Ελευθερίας στη Νέα Υόρκη

Το 1876, ο Μπαρτολντί άρχισε να επιβλέπει Γάλλους τεχνίτες στην κατασκευή του αγάλματος. Το χέρι που κρατά τον πυρσό παρουσιάστηκε στην Εκατονταετή Έκθεση του 1876 στη Φιλαδέλφεια, σύμφωνα με την Υπηρεσία Εθνικών Πάρκων. Μόλις το άγαλμα έφτασε στο τελικό του ύψος, περίπου στα 46 μέτρα, τον Ιούλιο του 1884, έπρεπε να αποσυναρμολογηθεί και να αποσταλεί στις ΗΠΑ σε 350 κομμάτια που μπήκαν σε 214 κιβώτια και ταξίδεψαν με τη φρεγάτα Isère.

Το πλοίο έφτασε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης στις 17 Ιουνίου 1885. Ενώ περίμενε την κατασκευή του βάθρου του, το Άγαλμα παρέμεινε σε κομμάτια σε αυτό που τότε ονομαζόταν Νησί Μπέντλοου και σήμερα ονομάζεται Liberty Island. Το βάθρο ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 1886, το άγαλμα συναρμολογήθηκε και τελικά, στις 28 Οκτωβρίου 1886, η «Ελευθερία που Φωτίζει τον Κόσμο» έκανε το επίσημο ντεμπούτο της στη μόνιμη κατοικία της, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού από τη γενέτειρά της.

Ο Πρόεδρος Γκρόβερ Κλίβελαντ επέβλεψε τα εγκαίνια του Αγάλματος της Ελευθερίας μπροστά σε χιλιάδες θεατές.

«Αυτή η ένδειξη στοργής και εκτίμησης του λαού της Γαλλίας αποδεικνύει τη συγγένεια των δημοκρατιών και μας μεταφέρει τη διαβεβαίωση ότι στις προσπάθειές μας να εξάρουμε στην ανθρωπότητα την αριστεία μιας κυβέρνησης που στηρίζεται στη λαϊκή βούληση, έχουμε ακόμα πέρα από την αμερικανική ήπειρο, έναν σταθερό σύμμαχο» σημείωσε κατά την τελετή των εγκαινίων ο πρόεδρος Γκρόβερ Κλίβελαντ.

Σήμερα, η Κυρία της Ελευθερίας είναι ένα από τα πιο διάσημα σύμβολα των αμερικανικών ιδεωδών. Αυτό καθιστά εύκολο το να παραβλέψει κανείς την ξένη προέλευση του αγάλματος. Το γαλλικής παραγωγής σόου φωτισμού εκτιμάται πως θα λειτουργήσει ως φόρος τιμής στις διατλαντικές ρίζες του μνημείου και στη διεθνή συμμαχία που χρονολογείται από τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας.

Όπως δήλωσε στο AFP ο πρόξενος της Γαλλίας στη Νέα Υόρκη, Σεντρίκ Φουρισκό «η φιλία μας μετράει 250 χρόνια. Παραμένει πολύ ισχυρή, είναι βαθιά, και γι’ αυτό θέλαμε να κάνουμε κάτι αξιομνημόνευτο».

Σύμβολο ζωής, ελευθερίας κι επιδίωξης της ευτυχίας

Η ιστορία του Αγάλματος της Ελευθερίας και του νησιού της είναι μια ιστορία αλλαγών. Για αιώνες, το νησί ήταν μια σημαντική πηγή τροφής για τους ιθαγενείς Lenape και αργότερα για τους Ολλανδούς αποίκους. Το 1807, ο αμερικανικός στρατός θεώρησε το νησί στρατιωτικό φυλάκιο, κατασκευάζοντας ένα φρούριο 11 σημείων για να προστατεύσει το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Αργότερα μετονομάστηκε σε Φορτ Γουντ και η κατασκευή χρησιμεύει πλέον ως βάση για το βάθρο του Αγάλματος. Η σημασία και η σημασία του Αγάλματος έχουν επίσης εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου. Το 1903, μια πλάκα με χαραγμένη την επιγραφή «Ο Νέος Κολοσσός» τοποθετήθηκε στο βάθρο. Με αυτόν τον τρόπο, η σημασία της Κυρίας της Ελευθερίας αυξήθηκε ως πηγή έμπνευσης για τους μετανάστες που την προσπέρασαν καθ’ οδόν προς την Αμερική.

Σήμερα, το Άγαλμα της Ελευθερίας αντιπροσωπεύει κάτι περισσότερο από την εκπλήρωση του ονείρου ενός ανθρώπου και την ιστορία της φιλίας μεταξύ δύο εθνών. Αποτελεί επίσης την ενσάρκωση των ιδανικών που διατυπώνονται στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας: ζωή, ελευθερία και επιδίωξη της ευτυχίας. Ωστόσο, χωρίς την αποφασιστικότητα του δημιουργού του, μια εντατική εκστρατεία συγκέντρωσης χρημάτων και τη βοήθεια των μέτρων προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, ίσως να μην είχε ποτέ υψώσει το φως του δίπλα στη χρυσή πύλη.