Καμηλομαχίες στην Αθήνα: Το βάρβαρο θέαμα που διακόπηκε

Αυτό όμως που ετοιμαζόταν να παρουσιαστεί στα τέλη Φεβρουαρίου ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό: μια επίδειξη βίας και βαρβαρότητας, ξένη όχι μόνο προς την αθλητική ιδέα αλλά και προς μια παράδοση που αντιμετώπιζε τα ζώα ως μέρος της καθημερινής ζωής και όχι ως πρωταγωνιστές μιας αιματηρής διασκέδασης.

Επτά καμήλες έφτασαν στα μέσα του μήνα από τη Σμύρνη στον Πειραιά, όχι για να μεταφέρουν επιβάτες, όπως χιουμοριστικά υπαινίχθηκε μια εφημερίδα, αλλά για να προσφέρουν στην Αθήνα ένα αιματηρό θέαμα που ελάχιστοι είχαν φανταστεί: καμηλομαχίες. Η ιδέα παρουσιαζόταν στη διαφήμιση ως πρωτοφανές και «γραφικώτατον» θέαμα, όμως πίσω από τη γραφικότητα κρυβόταν ένας σκληρός αγώνας, με δαγκώματα, αίμα και εξάντληση των ζώων.

Και αυτή ακριβώς ήταν η αντίφαση: μια εκδήλωση που κάποιοι επιχειρηματίες ήθελαν να εισαγάγουν στην Αθήνα ως εξωτικό αξιοθέατο ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με την αντίληψη ότι η διασκέδαση δεν μπορεί να στηρίζεται στον βασανισμό ενός ζώου.

Οι επτά καμπουροφόροι «αθλητές» που έφτασαν στον Πειραιά με το τουρκικό ατμόπλοιο «Ισμίρ», γυμνασμένοι, όπως διαβεβαίωναν οι εφημερίδες, σίγουρα δεν μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητοι. Ακόμη και η εμφάνισή τους στο λιμάνι έγινε είδηση στον Τύπο. Ο Τούρκος επιχειρηματίας είχε ήδη φροντίσει να νοικιάσει το γήπεδο του Παναθηναϊκού και να ζητήσει την απαιτούμενη άδεια για τους αγώνες. Η αστυνομία, πάντως, δεν ενθουσιάστηκε με την ιδέα της περιφοράς των καμήλων στους δρόμους της πόλης και απαγόρευσε την προγραμματισμένη παρέλασή τους.

Ακόμη κι έτσι, κάποιοι Αθηναίοι πρόλαβαν να δουν τις καμήλες, σημαιοστολισμένες με ελληνικές και τουρκικές σημαίες στις ράχες τους, να περιφέρονται στην πρωτεύουσα και να προκαλούν την περιέργεια των περαστικών. Ο συμβολισμός ήταν μάλλον ευφυής για την εποχή: δύο χώρες που λίγα χρόνια νωρίτερα είχαν περάσει από πολέμους και καταστροφές εμφανίζονταν τώρα, τουλάχιστον πάνω στις καμπούρες των ζώων, συμφιλιωμένες.

Οι καμηλομαχίες, πάντως, δεν ήταν ελληνική πατέντα. Ήταν γνωστές στην Ανατολή και ιδιαίτερα στη Μικρά Ασία. Σε πόλεις όπως η Σμύρνη και το Αϊβαλί, μάλιστα, είχαν κάποτε αποκτήσει ακόμη και εθνική διάσταση: η μία καμήλα μπορούσε να συμβολίζει την Ελλάδα και η άλλη την Τουρκία, μεταφέροντας στην αρένα τις αντιπαραθέσεις των ανθρώπων.

Ο τρόπος με τον οποίο οργανωνόταν η «μάχη» ήταν ακόμη πιο σκληρός. Στον στίβο έμπαιναν δύο αρσενικές καμήλες και μία θηλυκή, η οποία αποτελούσε το «μήλον της έριδος». Οι δύο αρσενικές πλησίαζαν τη θηλυκή, διεγείρονταν και, όταν η ένταση κορυφωνόταν, οι άνθρωποι απομάκρυναν τη «νύφη» και άφηναν τους δύο μεγαλόσωμους «μονομάχους» να συγκρουστούν.

Οι περιγραφές των εφημερίδων δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για ρομαντισμούς. Οι καμήλες χτυπούσαν με τα πόδια, μπλέκονταν με τους μακριούς λαιμούς τους, δάγκωναν η μία την άλλη και προσπαθούσαν να ρίξουν την αντίπαλό τους στο έδαφος. Νικήτρια θεωρούνταν εκείνη που θα ανάγκαζε την άλλη να γονατίσει ή να εγκαταλείψει τη μάχη.

Ο επιχειρηματίας υποστήριζε ότι οι καμήλες του είχαν εκπαιδευτεί επί τρία ολόκληρα χρόνια για την πάλη και ότι το κοινό θα απολάμβανε ένα μοναδικό στο είδος του θέαμα. Αξίζει να τονιστεί ότι, παρά τις αντιλήψεις της εποχής, σχεδόν όλες οι εφημερίδες ήταν κάθετα αντίθετες με όσα επρόκειτο να συμβούν. Οι πιο ήπιες αντιδράσεις αναρωτιούνταν αν η Αθήνα χρειαζόταν πράγματι ακόμη μία «άγρια διασκέδαση», μετά τα πρώτα έκτροπα των γηπέδων και τις άλλες εισαγόμενες μορφές ψυχαγωγίας.

Οι περισσότερες αναφορές στην επικείμενη εκδήλωση ήταν ιδιαίτερα σκληρές: «Επιβάλλεται η επέμβασις του Κράτους, απαγορευτικὴ θεαμάτων που υποβιβάζουν τας σημερινὰς Αθήνας εις επίπεδον κατώτερον του επί Τουρκοκρατίας». Σε άλλο δημοσίευμα διαβαζουμε: «Εν πάση περιπτώσει […] καλόν είναι να αμύνεται το κοινὸν εναντίον κάθε απόπειρας μεταφυτεύσεως εις την χώραν αυτὴν διαφόρων βαρβαρισμών —είτε ευρωπαϊκής, είτε αραβικής προελεύσεως». Ο σημαντικός πεζογράφος της εποχής Στρατής Μυριβήλης έγραφε θυμωμένα για την εκδήλωση: «Ο άνθρωπος που οργανώνει το θέαμα είναι ο πιο σιχαμερός κομπέρ που μπορεί να φανταστεί κανείς».

Έτσι, την Κυριακή 25 Φεβρουαρίου 1934, στο γήπεδο του Παναθηναϊκού συγκεντρώθηκαν περίπου χίλιοι θεατές. Στο κέντρο του στίβου δύο Άραβες έπαιζαν ταμπούρλο και κλαρίνο, ενώ οι καμήλες οδηγούνταν ανά δύο, μαζί με τη θηλυκή «νύφη». Το σκηνικό θύμιζε ανατολίτικο πανηγύρι, αλλά και μια παράσταση που δύσκολα θα πίστευε κανείς ότι μπορούσε να στηθεί σε αθηναϊκό αθλητικό γήπεδο.

Μόνο που η πρώτη καμήλα δεν είχε καμία διάθεση να συνεργαστεί. Παρά τις προσπάθειες των ανθρώπων της διοργάνωσης, δεν συγκινήθηκε από την παρουσία της «νύφης» και εγκατέλειψε τη μάχη. Τότε έφεραν άλλη. Εκείνη, αντίθετα, έσπευσε να πλησιάσει τη θηλυκή και άρχισε τις… φιλοφρονήσεις με το κεφάλι. Η αντίδραση του πρώτου αντιπάλου ήταν άμεση. Η «ερωτική» ιστορία μετατράπηκε σε άγρια σύγκρουση.

Οι δύο καμήλες πάλεψαν για περίπου μισή ώρα. Δάγκωναν η μία την άλλη, έπεφταν στο έδαφος και μπλέκονταν σε ένα τεράστιο σύμπλεγμα, που οι φύλακες προσπαθούσαν με δυσκολία να διαλύσουν. Η νικήτρια, όταν τελικά η αντίπαλός της εξαντλήθηκε και έπεσε, ήταν τόσο εξαγριωμένη ώστε επιχείρησε να τη θανατώσει. Οι άνθρωποι χρειάστηκαν μεγάλη προσπάθεια για να την απομακρύνουν. Για να την ηρεμήσουν, έφεραν δίπλα της τη «νύφη» και έτσι η θριαμβεύτρια αποχώρησε από τον στίβο.

Εκεί, όμως, τελείωσε και η παράσταση. Όχι επειδή το κοινό χόρτασε, αλλά επειδή η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ σκληρότερη από όσα υπόσχονταν οι αφίσες. Στο διάλειμμα, κτηνίατρος της Αστυνομίας των Πόλεων, συνοδευόμενος από αστυνομικούς, εξέτασε τις δύο καμήλες. Και στα δύο ζώα το στόμα ήταν γεμάτο αίμα. Τα σχοινιά με τα οποία είχαν δεθεί τόσο σφιχτά, ώστε να μην αλληλοσκοτωθούν ή επιτεθούν στους φύλακες, είχαν επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάστασή τους.

Ο κτηνίατρος έκρινε την εικόνα «πολύ βάρβαρη», επικαλέστηκε τον νόμο περί προστασίας των ζώων και ζήτησε να απαγορευθεί η συνέχιση της καμηλομαχίας. Οι αστυνομικοί έδωσαν αμέσως την εντολή διακοπής. Άλλωστε, ακόμη και οι περίπου χίλιοι θεατές δεν έδειχναν ιδιαίτερα ενθουσιασμένοι και αρκετοί είχαν ήδη αρχίσει να αποχωρούν.

Οι εφημερίδες της εποχής είχαν ήδη αντιληφθεί το παράδοξο. Μία από αυτές έγραψε ότι οι καμηλομαχίες έγιναν —ή, ακριβέστερα, «μισοέγιναν»— επειδή απαγορεύθηκε η συνέχειά τους. Άλλη, την επομένη, ζητούσε πλέον να απαγορευθεί οριστικά αυτή η «άθλια παράσταση». Οι καμήλες είχαν φτάσει από τη Σμύρνη ως πρωταγωνιστές ενός εξωτικού θεάματος· έφυγαν όμως από τον αθηναϊκό στίβο αφήνοντας πίσω τους αίμα, αποδοκιμασία και ένα ερώτημα για τα όρια της δημόσιας διασκέδασης.