Μετά από ένα ευρύ διάστημα ενός μήνα, στον οποίο ο λόγος δόθηκε στους πολίτες και διεξήχθη ενδελεχής συζήτηση, το νομοσχέδιο που θα αλλάξει ριζικά όλο το πλαίσιο γύρω από τις κληρονομιές και τις διαθήκες, ετοιμάζεται πλέον να ακολουθήσει τη διαδρομή του προς το ελληνικό Κοινοβούλιο, για να ψηφιστεί από τη λαϊκή αντιπροσωπεία και να αποτελέσει έτσι νόμο του Κράτους, πιθανότατα από το νέο δικαστικό έτος.

Μένει να φανεί εάν κάποιες από τις δεκάδες παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στη δημόσια διαβούλευση, ή κάποιες από τις τοποθετήσεις των αρμόδιων φορέων (εκπροσώπων δικαστών, δικηγόρων, συμβολαιογράφων κ.ο.κ) κριθούν γόνιμες και προωθητικές και άρα προκαλέσουν αλλαγές στις διατάξεις που θα έρθουν στη Βουλή, ή εάν το νομοσχέδιο θα τεθεί ως έχει στην κρίση των βουλευτών. Η δημόσια διαβούλευση, πάντως, κλείνει τη Δευτέρα 20 Απριλίου, στις 9.00 το πρωί.

Οι αλλαγές για τα χρέη και για τους συντρόφους είναι που έχουν συγκεντρώσει και τις περισσότερες παρατηρήσεις στη διαβούλευση που έχει προηγηθεί, με πλήθος παρατηρήσεων από νομικούς και απλούς πολίτες.

Απ’ ό,τι φαίνεται, η διάταξη που καταργεί την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη, είναι η αλλαγή που έχει συγκεντρώσει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ίσως εύλογα, αφού προκαλεί κομβικές αλλαγές στην οικονομία συνολικά και όχι μόνο εντός της ίδιας οικογένειας: Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, εφόσον ψηφιστεί όπως έχει προταθεί από την αρμόδια Επιτροπή, προβλέπει ότι οι κληρονόμοι δεν θα έχουν καμία ευθύνη για τα χρέη του αποβιώσαντος, σε αντίθεση από ό,τι συνέβαινε μέχρι σήμερα.

Κάτι που σημαίνει ότι οι δανειστές θα ικανοποιούνται μόνο από το ενεργητικό της κληρονομιάς και όταν αυτό δεν αρκεί για να πληρωθούν όλα τα χρωστούμενα, τότε θα εξοφλούνται αναλογικά. Το ποσό που θα παίρνει ο καθένας θα το καθορίζει δικαστικός εκκαθαριστής, μια νέα διαδικασία στην οποία θα διορίζονται ειδικά εκπαιδευμένοι δικηγόροι.

Ο εκκαθαριστής θα μπορεί, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, να πουλά ορισμένα ή όλα τα αντικείμενα της κληρονομιάς για να ικανοποιηθούν οι δανειστές, ακόμα και να βγάλει ακίνητο σε πλειστηριασμό. Αν το ποσό που θα μαζευτεί δεν επαρκεί για την ικανοποίηση των δανειστών, ο εκκαθαριστής θα συντάσσει πίνακα κατάταξης, ώστε να ικανοποιηθούν αυτοί σύμμετρα, όσο αυτό είναι δυνατόν. Εφόσον απομείνει κληρονομική περιουσία, θα την αποδίδει στους κληρονόμους ανάλογα με τα μερίδιά τους.

ΕΠΕΚΤΑΣΗ

Η νέα ρύθμιση για τα χρέη έχει οδηγήσει σε πλήθος σχολίων στη δημόσια διαβούλευση, κυρίως από πολίτες που ζητούν να επεκταθεί η ρύθμιση και πριν την ψήφιση του νόμου:
«Μέριμνα μέσω μεταβατικών διατάξεων να προστατευτούν πολίτες που κληρονόμησαν χρέη χωρίς να έχουν καμία ανάμιξη τα προηγούμενα έτη και έκαναν εκπρόθεσμες αποποιήσεις, πάντα στα πλαίσια της ίσης μεταχείρισης» ζητά ένας πολίτης, με έναν άλλον να αναφέρει ότι «είναι απολύτως αναγκαίο να προστεθεί ρητή πρόβλεψη, ώστε η νέα ρύθμιση περί μη ευθύνης του κληρονόμου με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας να καταλαμβάνει, τουλάχιστον, όσους κατά την έναρξη ισχύος του νέου νόμου βρίσκονται ακόμη εντός της νόμιμης προθεσμίας αποποίησης. Η λύση αυτή αποτελεί την ελάχιστη αναγκαία εγγύηση δικαιοσύνης, ασφάλειας δικαίου και ίσης μεταχείρισης».

ΟΙ ΙΔΙΟΓΡΑΦΕΣ

Πλήθος σχολίων έχει παράξει και η νέα διάταξη για τις ιδιόγραφες διαθήκες, αυτές, δηλαδή, που ο κάθε πολίτης συντάσσει μόνος του και την φυλάει στο συρτάρι του, χωρίς να απαιτείται συμβολαιογραφικός τύπος. Παρά την αρχική σκέψη να καταργηθεί η ιδιόγραφη διαθήκη, σε μια προσπάθεια να παταχθεί η «μάστιγα» των πλαστών διαθηκών, τελικώς επικράτησε η λογική της μη κατάργησης και η εισαγωγή κάποιων σημαντικών περιορισμών, όπως η γενίκευση της γραφολογικής εξέτασης, όταν αυτός που εμφανίζει τη διαθήκη δεν είναι συγγενής παιδί ή σύζυγος του κληρονομούμενου.

Μεταξύ άλλων, πολίτες διατυπώνουν απορίες για το εάν η νέα ρύθμιση θα ισχύει για διαθήκες θανόντων που απεβίωσαν μετά την έναρξη ισχύος του νόμου ή για διαθήκες που θα δημοσιευτούν μετά την έναρξη ισχύος του νόμου, με αυτήν την τεχνική, αλλά σημαντική διαφορά να καθορίσει την «τύχη» αρκετών διαθηκών, που αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε μία εκκρεμή κατάσταση.

1.Εισάγονται για πρώτη φορά στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο οι κληρονομικές συμβάσεις. Δηλαδή θα επιτρέπεται, όσο ο ενδιαφερόμενος είναι ακόμα εν ζωή, να διαπραγματευτεί με τους κληρονόμους του τα κομμάτια της περιουσίας που θα λάβει ο καθένας κι εφόσον επέλθει συμφωνία θα υπογράφουν παρουσία συμβολαιογράφου.

2.Αλλάζουν τα ποσοστά που λαμβάνουν οι κληρονόμοι όταν δεν υπάρχει διαθήκη, τα παιδιά και οι σύζυγοι που μένουν εκτός διαθήκης θα έχουν δικαίωμα μόνο χρηματικής αποζημίωσης και όχι επί ποσοστού της κληρονομιάς.

3.Διατηρούνται με δικλίδες ασφαλείας (μάρτυρες, πραγματογνώμονες) οι ιδιόγραφες διαθήκες.

4.Αποκτά κληρονομικό δικαίωμα ο σύντροφος του θανόντος ακόμα και εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης.

5.Καμία ευθύνη για τα χρέη του εκλιπόντος στους κληρονόμους.

Προϋποθέσεις κληρονομικού δικαιώματος  σε συντρόφους

Σχόλια έχει προκαλέσει και η νέα διάταξη που αφορά στη θέσπιση κληρονομικού δικαιώματος στους συντρόφους εκτός γάμου: Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο θα ορίζει, αν δεν αλλάξει η προτεινόμενη ρύθμιση, πως εφόσον ο αποθανών δεν είχε άλλους συγγενείς μέχρι τετάρτου βαθμού, τότε η περιουσία του θα πηγαίνει στον σύντροφό του, ακόμα και αν δεν είχαν τελέσει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.

Προϋπόθεση για αυτό είναι να συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση για τουλάχιστον τρία χρόνια, ή χωρίς χρονικό περιορισμό εάν έχει αποκτήσει παιδιά με τον κληρονομούμενο. Ακόμη όμως και αν δεν καθίσταται κληρονόμος στην περιουσία, ο σύντροφος εκτός γάμου (πάντα με την προϋπόθεση ότι η προτεινόμενη ρύθμιση θα ψηφιστεί ως έχει) αποκτά δικαιώματα που δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα, όπως «την αποκλειστική χρήση του ακινήτου που χρησίμευε ως κύριος τόπος διαμονής του, χωρίς αντάλλαγμα, για χρονικό διάστημα ενός έτους από τον θάνατο του κληρονομούμενου», αλλά και «τα έπιπλα, σκεύη, ενδύματα και γενικώς οικιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούσαν από κοινού με τον κληρονομούμενο».

Σχόλια έχουν γίνει τόσο υπέρ όσο και κατά της προτεινόμενης διάταξης, με κάποιους πολίτες να ζητούν την επέκταση του μέτρου, ειδικά στις περιπτώσεις που το ακίνητο χρησιμεύει ως κύρια κατοικία.
«Θα παραμείνουμε για έναν χρόνο και μετά θα πάμε να μείνουμε πού;» αναρωτιέται σχετικά η κ. Ελένη, που όπως αναφέρει συζεί 25 χρόνια με τον σύντροφό της.