Με το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και το 25% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) να διέρχονται καθημερινά από το στενό πέρασμα, οι χώρες του Κόλπου επιταχύνουν πλέον την εφαρμογή εναλλακτικών σχεδίων για να σπάσουν την ομηρία τους από τις γεωπολιτικές απειλές του Ιράν.

Κάθε μήνα, περίπου 3.000 πλοία περνούσαν από τα Στενά του Ορμούζ, μεταφέροντας πετρέλαιο κυρίως από χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, προς τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Μόνο το 2025 εκτιμάται ότι ημερησίως περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου περνούσαν από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα, σε ενεργειακό εμπόριο αξίας σχεδόν 600 δισ. δολαρίων ετησίως.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) τη χαρακτήρισε ως τη μεγαλύτερη διακοπή εφοδιασμού που έχει καταγραφεί ποτέ, μεγαλύτερη ακόμη και από τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 και τη διακοπή της παροχής φυσικού αερίου μέσω αγωγών από τη Ρωσία μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία, μαζί.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις εναλλακτικές διαδρομές που θα μπορούσαν να παρακάμψουν το Ορμούζ, χερσαίες δίοδοι που δεν είναι, όμως, ικανές να καλύψουν τις ανάγκες.

Επείγουσα ανάγκη

Για το Ριάντ και το Αμπου Ντάμπι, η παράκαμψη των Στενών δεν είναι πλέον ένα θεωρητικό σενάριο, αλλά επείγουσα ανάγκη υποδομών. Η Σαουδική Αραβία ποντάρει στον εμβληματικό αγωγό East-West (Petroline). Με μήκος 1.200 χιλιομέτρων, ο αγωγός αυτός επιτρέπει τη μεταφορά αργού πετρελαίου από τα πλούσια ανατολικά κοιτάσματα απευθείας στο λιμάνι Γιάνμπου της Ερυθράς Θάλασσας.

Αν και η τρέχουσα χωρητικότητά του ανέρχεται σε περίπου πέντε εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, το Βασίλειο εξετάζει σχέδια επέκτασης για να αυξήσει τη ροή στα επτά εκατομμύρια βαρέλια, ελαχιστοποιώντας την εξάρτηση από τα δεξαμενόπλοια που διασχίζουν τον Περσικό Κόλπο.

Σε ό,τι αφορά τη θαλάσσια δίοδο, από το λιμάνι Γιανμπού τα φορτία μπορούν να μεταφερθούν προς την Ευρώπη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ ή νότια μέσω του στενού Μπαμπ ελ Μαντέμπ για να φτάσουν στην Ασία, διαδρομή που ενέχει κινδύνους ασφαλείας λόγω των μαχητών Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι έχουν επιτεθεί σε δεξαμενόπλοια κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα.

Αντίστοιχα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ήδη θέσει σε λειτουργία τον αγωγό ADCOP (Abu Dhabi Crude Oil Pipeline). Ο αγωγός αυτός συνδέει τα κοιτάσματα του Χαμπσάν με το λιμάνι της Φουτζέιρα, το οποίο βρίσκεται στον Κόλπο του Ομάν, εκτός των Στενών του Ορμούζ, αν και έχει δεχτεί πλήγματα με drones. Η Φουτζέιρα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους κόμβους αποθήκευσης και ανεφοδιασμού παγκοσμίως, προσφέροντας άμεση διέξοδο προς την Αραβική Θάλασσα και τις αγορές της Ασίας. 

Το Ιράκ

Ωστόσο, η κατάσταση είναι πολύ πιο σύνθετη για άλλους παίκτες της περιοχής. Το Ιράκ, αν και διαθέτει τεράστια αποθέματα, παραμένει επικίνδυνα εξαρτημένο από τις νότιες τερματικές εγκαταστάσεις του στον Κόλπο. Η Βαγδάτη εξετάζει την αναβίωση παλαιών αγωγών μέσω της Τουρκίας ή την κατασκευή νέου αγωγού Ιράκ – Ιορδανίας, δυναμικότητας 1 εκατομμυρίου βαρελιών την ημέρα για τη μεταφορά αργού πετρελαίου από τη Βασόρα στο λιμάνι της Ακάμπα της Ιορδανίας στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.

«Αγκάθι» το φυσικό αέριο

Το μεγαλύτερο «αγκάθι» παραμένει το φυσικό αέριο. Ενώ το πετρέλαιο μπορεί, έστω και εν μέρει, να μεταφερθεί μέσω αγωγών, το LNG που εξάγεται από το Κατάρ -τον μεγαλύτερο εξαγωγέα στον κόσμο- δεν διαθέτει εναλλακτική διαδρομή. Οι υποδομές υγροποίησης είναι σταθερές και η μεταφορά απαιτεί αποκλειστικά ειδικά δεξαμενόπλοια. Το έργο, το οποίο προτάθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1980 και εγκρίθηκε το 2022, παραμένει σε στάση λόγω οικονομικών, ασφαλιστικών και πολιτικών εμποδίων.

 Καλύπτεται μόνο ένα μέρος της ζημιάς 

Παρά τις προσπάθειες, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι υπάρχοντες αγωγοί παράκαμψης μπορούν να απορροφήσουν μόνο ένα κλάσμα των συνολικών ποσοτήτων που διακινούνται μέσω των Στενών. Από τα 20 εκατομμύρια βαρέλια που διέρχονται καθημερινά, οι εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να καλύψουν το πολύ 7-8 εκατομμύρια.

Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής μετατοπίζεται πλέον προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Ομάν. Ομως, όσο οι εναλλακτικές παραμένουν περιορισμένες, τα Στενά του Ορμούζ θα παραμένουν η «αχίλλειος πτέρνα» της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας, αναγκάζοντας τις χώρες του Κόλπου να ισορροπούν ανάμεσα στην εξοπλιστική ετοιμότητα και τη διπλωματική κατευναστική πολιτική.

Ακόμη και με τη χρήση όλων των διαθέσιμων εναλλακτικών, η παγκόσμια αγορά ενέργειας θα δεχόταν ισχυρό πλήγμα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το Reuters, η πλήρης παράκαμψη των Στενών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της παγκόσμιας προσφοράς κατά 8 έως 10 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Οι εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να περιορίσουν μέρος της ζημιάς, αλλά δεν είναι αρκετές για να αντικαταστήσουν πλήρως έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς κόμβους του κόσμου.