Αν έρχονταν εξωγήινοι στη Γη, τι θα έτρωγαν;

Αν και δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη για την ύπαρξη ή την επίσκεψη εξωγήινων στον πλανήτη μας, παρά την πρόσφατη δημοσιοποίηση νέων ντοκουμέντων από το αμερικανικό Πεντάγωνο, η βιολογία και η επιστήμη της διατροφής δίνουν στους επιστήμονες τα εργαλεία για να κάνουν μερικές βάσιμες και συναρπαστικές υποθέσεις γύρω από τις ενεργειακές ανάγκες που θα είχε ένας τέτοιος επισκέπτης.

Η NASA δηλώνει ότι δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν τον ισχυρισμό ότι τα μη αναγνωρισμένα ανώμαλα φαινόμενα (UAPs) -UFO όπως τα λέγαμε μέχρι πρότινος- είναι εξωγήινη τεχνολογία, και τουπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ δεν έχει βρει επίσης επαληθεύσιμα στοιχεία για εξωγήινη τεχνολογία ή δραστηριότητα.

Όμως, η κυριολεκτική σημασία της λέξης «εξωγήινος» είναι απλώς «από την περιοχή εκτός της Γης». Υπό αυτή την ευρεία έννοια, οι μόνοι εξωγήινοι των οποίων τη διατροφή γνωρίζουμε είναι, παραδόξως, οι άνθρωποι – και συγκεκριμένα οι αστροναύτες που περνούν εβδομάδες ή μήνες στο διάστημα. Αν και οι εμπειρίες τους δεν μας λένε τι θα έτρωγε ένας εξωγήινος, μάς δείχνουν ότι η απομάκρυνση από τη Γη αλλάζει τον τρόπο που τρεφόμαστε.

Σε συνθήκες μικροβαρύτητας, η όρεξη, η αντίληψη της γεύσης, η μυϊκή μάζα, η υγεία των οστών, η ενυδάτωση και η ενεργειακή δαπάνη αλλάζουν. Ακόμη και για το δικό μας είδος, η διατροφή εκτός πλανήτη σημαίνει προσαρμογή του διαιτολογίου, των θρεπτικών συστατικών, της υφής, της συντήρησης των τροφίμων και του μεταβολικού ελέγχου.

Ο Χοσέ Μιγκέλ Σοριάνο ντελ Καστίγιο, καθηγητής Διατροφής και Επιστήμης Τροφίμων στο Τμήμα Προληπτικής Ιατρικής και Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Βαλένθια, έκανε μία υποθετική άσκηση και δημοσίευσε τα αποτελέσματά της στο The Conversation. Όπως λέει, η βιολογία μάς επιτρέπει να θέτουμε λογικά ερωτήματα, ακόμη και για φανταστικούς οργανισμούς. Πόσο ζυγίζουν; Κινούνται πολύ; Διατηρούν σταθερή θερμοκρασία σώματος; Αναπνέουν οξυγόνο; Έχουν μεγάλο εγκέφαλο; Ζουν σε βαρύτητα παρόμοια με αυτή της Γης; Ακόμη και με αυτές τις πληροφορίες, είναι δύσκολο οι επιστήμονες να μαντέψουν από τι αποτελείται η διατροφή των εξωγήινων, αλλά μπορούν να υπολογίσουν τις ελάχιστες ενεργειακές ανάγκες ενός υποθετικού ζωντανού όντος.

UFO και θερμίδες

Η λέξη «εξωγήινος» δεν αποτελεί βιολογική κατηγορία. Στην ποπ κουλτούρα, κυμαίνονται από «πράσινα ανθρωπάκια» μέχρι ερπετοειδή όντα, ψηλά ανθρωποειδή, φωτεινά πλάσματα και μηχανική, μη οργανική νοημοσύνη. Αλλά αυτές οι ταξινομήσεις ανήκουν στη λαογραφία των UFO και στη φαντασία, όχι στη ζωολογία.

Η επιστήμη διαθέτει, ωστόσο, εργαλεία για την εκτίμηση του μεταβολισμού ενός πλάσματος. Στα χερσαία ζώα, ένας κανόνας είναι ότι η βασική ενεργειακή δαπάνη (η ελάχιστη ενέργεια που χρειάζεται ένας οργανισμός σε κατάσταση ηρεμίας για να διατηρήσει τις ζωτικές του λειτουργίες) αυξάνεται με τη μάζα του σώματος, αν και όχι αναλογικά.

Αυτό σημαίνει ότι ένα ποντίκι καταναλώνει πολλή ενέργεια ανά γραμμάριο σωματικού βάρους, ενώ ένας ελέφαντας, παρά το γεγονός ότι δαπανά πολύ περισσότερη ενέργεια συνολικά, χρησιμοποιεί πολύ λιγότερη ανά γραμμάριο της μάζας του. Με άλλα λόγια, όσο μεγαλύτερος είναι ένας οργανισμός, τόσο περισσότερη ενέργεια χρειάζεται, αλλά κάθε κιλό του σώματός του είναι συνήθως «οικονομικότερο» όσον αφορά την κατανάλωση ενέργειας.

Εφαρμοσμένο σε ένα υποθετικό ζωντανό ον, αυτό επιτρέπει να γίνουν κάποιες πρόχειρες εκτιμήσεις. Αν φανταστούμε έναν θερμόαιμο, δραστήριο οργανισμό του οποίου η βασική λειτουργία είναι παρόμοια με εκείνη ενός θηλαστικού ή ενός πουλιού, ένα πλάσμα που ζυγίζει περίπου 30 κιλά μπορεί να χρειάζεται περίπου 900 θερμίδες την ημέρα μόνο για να συντηρηθεί σε κατάσταση ηρεμίας. Ένα πλάσμα που ζυγίζει 70 κιλά θα χρειαζόταν περίπου 1.700 θερμίδες την ημέρα, παρόμοια με έναν ενήλικα άνθρωπο σε βασικό μεταβολικό ρυθμό. Και ένας εξωγήινος που ζυγίζει 150 κιλά θα μπορούσε να χρειάζεται πάνω από 3.000 θερμίδες την ημέρα, ακόμη και χωρίς να κινείται πολύ.

Αυτά τα νούμερα δείχνουν μόνο την ελάχιστη ενέργεια που απαιτείται για τη διατήρηση των βασικών λειτουργιών, όπως αναπνοή, διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος, αποκατάσταση των ιστών, κυκλοφορία των υγρών και διατήρηση του νευρικού συστήματος σε λειτουργία. Δεν λαμβάνουν υπόψη την κίνηση, το στρες, την αναπαραγωγή, τη θερμορύθμιση, την πέψη, την εγκεφαλική δραστηριότητα και οποιαδήποτε άλλη συμπεριφορά στην οποία θα μπορούσε τυπικά να επιδοθεί ένας διαπλανητικός επισκέπτης.

Ένας εξωγήινος που περπατάει, τρέχει, σκάβει, πετάει ή ταξιδεύει στη μισή υφήλιο για να απαγάγει αγελάδες θα χρειαζόταν επομένως σημαντικά περισσότερη ενέργεια από τον βασικό μεταβολικό του ρυθμό. Σε αυτή την περίπτωση, το ερώτημα δεν θα ήταν πλέον απλώς πόσο ζυγίζει, αλλά τι κάνει, πώς κινείται και πόση ενέργεια χρειάζεται για να επιβιώσει στο περιβάλλον μας.

Φανταστική βιοενέργεια

Από αυτό το σημείο εκκίνησης, μπορούμε να εξετάσουμε τους μεταβολισμούς τριών κλασικών, φανταστικών μορφών εξωγήινης ζωής:

Το πράσινο ή γκρίζο ανθρωπάκι: Με το λεπτό του σώμα, το μεγάλο κεφάλι και την προφανώς ελάχιστη μυϊκή μάζα, αυτός ο εξωγήινος θα ζύγιζε μεταξύ 25 και 40 κιλών. Αν ήταν ένας θερμόαιμος, δραστήριος οργανισμός με μεγάλο εγκέφαλο, ο βασικός μεταβολικός του ρυθμός θα ήταν μεταξύ 800 και 1.100 θερμίδες την ημέρα. Ωστόσο, η λειτουργία ενός μεγάλου εγκεφάλου είναι δαπανηρή. Στους ανθρώπους, ο εγκέφαλος καταναλώνει περίπου το ένα πέμπτο της ενέργειας σε κατάσταση ηρεμίας. Αν αυτά τα γκρίζα ή πράσινα ανθρωποειδή είχαν υπερμεγέθη εγκέφαλο, η διατροφή τους θα έπρεπε να είναι υψηλή σε ενέργεια και σε συνεχή παροχή, εκτός αν είχαν εξελιχθεί ώστε να διαθέτουν εξαιρετικά αποδοτικούς βιολογικούς μηχανισμούς ή τεχνολογική υποστήριξη.

Το «ερπετοειδές»: Αυτό είναι πιο δύσκολο να υπολογιστεί. Αν ήταν πραγματικά ερπετοειδές με τη φυσιολογική έννοια, θα ήταν εξώθερμο (ή ψυχρόαιμο), που σημαίνει ότι δεν θα ξόδευε πολλή ενέργεια για τη διατήρηση σταθερής εσωτερικής θερμοκρασίας. Σε αυτή την περίπτωση, ένα πλάσμα 100 κιλών θα μπορούσε να απαιτεί λιγότερη τροφή ημερησίως από ένα θηλαστικό του ίδιου μεγέθους, υπό την προϋπόθεση ότι ζούσε κάπου αρκετά ζεστά. Ωστόσο, αν ήταν ένας έξυπνος, δίποδος, μυώδης και δραστήριος θηρευτής, η ενεργειακή του δαπάνη θα μπορούσε να αυξηθεί σε επίπεδα συγκρίσιμα ή και υψηλότερα από εκείνα των ανθρώπων. Ένα ενδόθερμο ερπετοειδές 150 κιλών μπορεί να χρειαζόταν 3.000 kcal την ημέρα σε κατάσταση ηρεμίας, και σημαντικά περισσότερες αν επιδιδόταν σε σωματική δραστηριότητα.

Το ψηλό ανθρωποειδές: Με βάρος μεταξύ 80 και 100 κιλών, αυτό θα ήταν το πιο εύκολο σενάριο για να φανταστεί κανείς. Αν η φυσιολογία του ήταν παρόμοια με εκείνη των ανθρώπων, θα απαιτούσε μεταξύ 1.900 και 2.300 kcal την ημέρα σε κατάσταση ηρεμίας, και μεταξύ 2.500 και 4.000 kcal κατά τη διάρκεια δραστηριότητας. Σε μια διαστημική αποστολή, θα έπρεπε επίσης να λάβουμε υπόψη τις διαστημικές στολές, τα διαστημόπλοια, τη διαφορετική βαρύτητα, το μικροβίωμα, την ενυδάτωση και την προσαρμογή στο στρες.

Μια τέταρτη πιθανότητα είναι η μετα-βιολογική οντότητα: Τεχνητή νοημοσύνη, ένας υβριδικός οργανισμός ή ένα συνθετικό σώμα. Σε αυτή την περίπτωση, η «τροφή» δεν θα αποτελούνταν πλέον από πρωτεΐνες, λίπη ή υδατάνθρακες, αλλά από ηλεκτρισμό, θερμότητα, χημικά καύσιμα ή πυρηνική ενέργεια. Ένα εξωγήινο ρομπότ δεν θα έτρωγε ρύζι ή μακαρόνια, θα χρειαζόταν απλώς να επαναφορτίσει τις μπαταρίες του.

Εξωγήινη τροφή στη Γη

Αν ένας εξωγήινος επισκέπτης βασιζόταν στον άνθρακα, το νερό και σε μια χημεία παρόμοια με αυτή που συναντάται στη Γη, ο πλανήτης μας θα του πρόσφερε έναν κάπως ριψοκίνδυνο μπουφέ. Υπάρχει υγρό νερό, καθώς και άλατα, οργανικός άνθρακας, σάκχαρα, λίπη, αμινοξέα και μέταλλα – αλλά και πιθανές τοξίνες, παθογόνα, αλλεργιογόνα και άλλα ασύμβατα μόρια.

Η τροφή της Γης δεν θα ήταν απαραίτητα εδώδιμη για αυτούς. Η γήινη πρωτεΐνη μπορεί να μην είχε καμία χρησιμότητα αν το πεπτικό τους σύστημα χρησιμοποιούσε διαφορετικά αμινοξέα. Τα σάκχαρά μας θα μπορούσαν να αποδειχθούν άχρηστα αν ο μεταβολισμός τους δεν μπορούσε να τα διαχειριστεί. Τα βακτήριά μας μπορεί να κατέστρεφαν την εξωγήινη ζωή – ή μπορεί να μην την μόλυναν καθόλου.

Η τελευταία από αυτές τις πιθανότητες εξερευνήθηκε από τον Χ. Τζ. Γουέλς στο μυθιστόρημά του «Ο Πόλεμος των Κόσμων» το 1898, στο οποίο οι Αρειανοί εισβολείς δεν χάνουν από τα ανθρώπινα όπλα, αλλά από γήινους μικροοργανισμούς ενάντια στους οποίους δεν έχουν εξελικτική άμυνα.

Στην βιοαστρονομία, θεωρείται γενικά ότι η ζωή απαιτεί τρία πράγματα: Μια πηγή ενέργειας, ένα υγρό μέσο και κατάλληλα χημικά στοιχεία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλα τα ζωντανά όντα στο σύμπαν μοιράζονται την ίδια διατροφή. Στη Γη, για παράδειγμα, ένα κοάλα εξαρτάται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τον ευκάλυπτο, ενώ μια αγελάδα χρειάζεται το ιδιαίτερο μικροβίωμά της για να χωνέψει την κυτταρίνη του χόρτου. Η διατροφή δεν αφορά μόνο την ενέργεια: αφορά τη βιοχημεία, το μικροβίωμα και την εξέλιξη.

Έτσι, αν έφταναν εξωγήινοι, μπορεί να μην έψαχναν για ανθρώπινη «τροφή» αλλά για πρώτες ύλες: νερό, άζωτο, φώσφορο, σίδηρο, άλατα, λιπίδια, μικροβιακή βιομάζα ή απλά οργανικά μόρια.

Διατροφή μακριά από τη Γη

Αυτή η άσκηση μάς υπενθυμίζει ότι η διατροφή δεν είναι απλώς μια λίστα τροφίμων, αλλά μια επιστήμη ανταλλαγής ενέργειας μεταξύ ενός οργανισμού και του περιβάλλοντός του. Το να τρέφεσαι σημαίνει να λύνεις μια σειρά από φυσικά προβλήματα: πώς να αποκτήσεις ενέργεια, να χτίσεις ιστούς, να αποβάλεις τα απόβλητα και να αποφύγεις τη δηλητηρίαση.

Μεταξύ των ανθρώπων, οι διαιτολόγοι και οι διατροφολόγοι παίζουν ζωτικό ρόλο επειδή μεταφράζουν αυτή την επιστήμη σε πρακτικές συμβουλές υγείας: προσαρμόζουν την πρόσληψη ενέργειας, τις πρωτεΐνες, τα μικροθρεπτικά συστατικά, την ενυδάτωση και τις συνήθειες του τρόπου ζωής στις ατομικές ανάγκες. Δεν καταναλώνουμε «θερμίδες» αφηρημένα – ο καθένας μας τρώει μέσα στο πλαίσιο της κουλτούρας του, του μικροβιώματος του εντέρου του, των ιατρικών του παθήσεων, της ηλικίας του, του προϋπολογισμού του και της ιστορίας της ζωής του.

Αν ποτέ ερχόμασταν σε επαφή με μη γήινα βιολογικά όντα, δεν θα χρειαζόμασταν μόνο διπλωμάτες, γλωσσολόγους ή μηχανικούς. Θα χρειαζόμασταν επίσης ειδικούς που θα μπορούσαν να καταλάβουν ποια μόρια ανέχονται αυτές οι μορφές ζωής, τι ενέργεια απαιτούν, τι τις δηλητηριάζει, ποιους μικροοργανισμούς φέρουν και ποιους πόρους θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν χωρίς να καταστρέψουν τα οικοσυστήματα του πλανήτη. Με άλλα λόγια, θα χρειαζόμασταν εξωγήινους διατροφολόγους.

Αν οι εξωγήινοι φτάσουν ποτέ στον πλανήτη μας, μπορεί να μην έρθουν για να κλέψουν πράγματα, να μας κατακτήσουν ή να αποκαλύψουν κοσμικά μυστικά. Ίσως απλώς να έρθουν για να φάνε καλύτερα, αλλά αν ήθελαν πραγματικά να καταλάβουν τη διατροφή μας, θα έπρεπε να πάρουν ένα τελευταίο γήινο μάθημα. Εδώ, το φαγητό δεν έχει να κάνει μόνο με την κατανάλωση ενέργειας – έχει να κάνει με το να περνάμε χρόνο μαζί.