Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου: Σήμα κατατεθέν της Πάτμου

Το 1088 ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ Κομνηνός παραχώρησε το νησί της Πάτμου στον μοναχό Χριστόδουλο τον Λατρηνό. Ο Οσιος Χριστόδουλος αρχικά ασκήτευε στην περιοχή του όρους Λάτρος ή Λάτμος κοντά στη Μίλητο. Οι συνεχείς επιθέσεις όμως των Σελτζούκων Τούρκων στην περιοχή τον έκαναν να καταφύγει στην παραλιακή πόλη Στροβύλιο. Εκεί γνώρισε ένα άλλον ασκητή, τον Αρσένιο Σκηνούρη, ο οποίος τον προέτρεψε να ιδρύσει μοναστήρι στην Κω. Και οι δύο πήγαν και ίδρυσαν μοναστήρι στην Κω με την επωνυμία Μονή Θεοτόκου των Καστριανών ή του Πυλίου. Ομως ο συγχρωτισμός με την πολύβουη πρωτεύουσα του νησιού ώθησε τον Χριστόδουλο να πάει στην Κωνσταντινούπολη και να ζητήσει από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α’ Κομνηνό να του παραχωρήσει την Πάτμο ως πιο κατάλληλη για μοναστική διαβίωση.

Ο Αλέξιος τον έστειλε όμως στη Θεσσαλία με σκοπό να οργανώσει τα εκεί μοναστήρια. Ομως συνάντησε αντιδράσεις και τελικά με προτροπή της μητέρας του αυτοκράτορα, Αννας Δαλασηνής, η οποία διακρινόταν για την έντονη θρησκευτικότητά της, και επιθυμώντας ο ίδιος ο αυτοκράτορας να ενισχύσει μια παραμεθόρια περιοχή της αυτοκρατορίας διά του επανεποικισμού της και της συγκέντρωσης της τοπικής αγροτικής παραγωγής, τον έστειλε στην Πάτμο.

Η παραχώρηση του νησιού έγινε μετά την καταγραφή της κατάστασης από τον βασιλικό νοτάριο Νικόλαο Τζάνζη και τη διαπίστωση ότι ήταν έρημο μετά από πειρατικές επιδρομές. Εν συνεχεία εκδόθηκε αυτοκρατορικό χρυσόβουλο που σώζεται σήμερα στη Μονή. Με το χρυσόβουλο καθιερωνόταν η ανεξαρτησία της Μονής και καθορίζονταν φορολογικές και άλλες διευκολύνσεις. Στα 1092 η Μονή εγκαταλείφθηκε προσωρινά και η αδελφότητα πήγε στην Εύβοια.

Στα 1095 επέστρεψαν στο νησί και συνέχισαν την ανέγερση. Ο Χριστόδουλος είχε στο μεταξύ πεθάνει στην Εύβοια και το σώμα του μεταφέρθηκε και θάφτηκε στον νάρθηκα του καθολικού. Η μονή έλαβε διάφορες χορηγίες από τους αυτοκράτορες Αλέξιο Κομνηνό, Ιωάννη Κομνηνό, Μανουήλ Κομνηνό.

Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας

Κατά την υποταγή της Πάτμου στους Τούρκους ηγούμενος ήταν ο μητροπολίτης Μύρων Ματθαίος. Εκπρόσωποι της μονής επισκέφθηκαν τον Μωάμεθ στην Αδριανούπολη μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης όπου εκεί πιθανώς δήλωσαν υποταγή με ευνοϊκούς όρους. Ετσι εκδόθηκε φιρμάνι μεταξύ 25 Αυγούστου και 3 Σεπτεμβρίου με το οποίο ο ηγούμενος Ματθαίος παραδίδει τους φόρους του νησιού, 40 φλουριά, στον δούλο του σουλτάνου, Αλή. Στα 1457 ο πατριάρχης της Βενετίας Ludovicus Scarampa διέταξε να μην πληγεί η Πάτμος από τους στρατιώτες που ήταν επικεφαλής κατά την εκστρατεία του κατά των Τούρκων. Η Μονή έστειλε έκκληση στον Πάπα Πίο Β’ για να προστατευθεί η Μονή από τυχόν αυθαιρεσίες και ο Πάπας κάλεσε τους αρχιεπισκόπους Κρήτης και Ρόδου να τη σεβαστούν. Στα τέλη του 15ου αιώνα. απαλλασσόταν από την καταβολή της δεκάτης για την κυριότητα του μετοχίου της στην Κρήτη. Η Μονή απέσπασε προνομιακά έγγραφα από του Ιππότες της Μάλτας και τον Πάπα Παύλο Ε’ για την προστασία του στόλου της Μονής.

Η Μονή μέσα από τα μάτια των περιηγητών

Ο Γάλλος Pierre Bellon, τον 16ο αι., ανέφερε πως οι καλόγεροι της Μονής τού έδειξαν το χέρι ενός νεκρού του οποίου τα νύχια μεγαλώνουν και είναι του Αγίου Ιωάννη, ενώ για τους Τούρκους ανήκει σε δικό τους προφήτη. Η ίδια πληροφορία επαναλαμβάνεται και από τον Αγγλο Aaron Hill στα 1709. Ομάδα τριών Γάλλων περιηγητών αναφέρει τη φιλοξενία των μοναχών. Περιηγητές-κυνηγοί χειρογράφων την περίοδο του ύστερου 18ου αι. επισκέπτονται τη βιβλιοθήκη της προς εύρεση χειρογράφων. Αλλοι, προτεστάντες στο θρήσκευμα, αμφισβητούν τη συγγραφή της Αποκάλυψης από τον Ιωάννη επισκεπτόμενοι το σπήλαιο μέσα στη Μονή.

Ο κόμης Σουαζέλ Γκουφιέ επισκέφθηκε τη Μονή στα 1776 προς αναζήτηση βιβλίων και συναντά έναν μοναχό που τον ρωτάει αν οι Βολταίρος και Ρουσσώ ζουν ακόμα. Οι ριζοσπαστικές ιδέες του Διαφωτισμού δεξιώνονται στο ιδιωτικό επίπεδο της μοναστικής απομόνωσης.

Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου: Σήμα κατατεθέν της Πάτμου

Οι θησαυροί

Ανυπολόγιστους θησαυρούς κρύβει η βιβλιοθήκη της Μονής. O αρχικός πυρήνας των βιβλίων της σημερινής βιβλιοθήκης αποτελούνταν από κώδικες που διέσωσε με προσωπικούς του αγώνες ο Οσιος Χριστόδουλος. Στον χώρο του σκευοφυλακίου φυλάγονται έργα αμύθητης αξίας, λειτουργικά αντικείμενα και σκεύη με καλλιτεχνική και παιδευτική αξία-σημασία, καθώς και αρχαιότητες κλασικών και παλαιοχριστιανικών χρόνων. Εκτίθενται εικόνες, ιερά σκεύη, άμφια, έγγραφα, χρυσόβουλα, μολυβδόβουλα, κώδικες, τουρκικά φιρμάνια. Τα περισσότερα από τα σπάνια αυτά κειμήλια είναι κυρίως δώρα Πατμίων μοναχών και κληρικών που έζησαν και έδρασαν εντός και εκτός Πάτμου. Είναι επίσης δωρεές μαθητών της Πατμιάδος Σχολής που ανέδειξε πάνω από 70 επισκόπους και 4 πατριάρχες.

Η συγκινητική λεπτομέρεια

Το Σπήλαιο της Αποκάλυψης βρίσκεται στο μέσον περίπου της διαδρομής από το λιμάνι της Σκάλας μέχρι τη Χώρα Πάτμου. Μέσα στη σπηλιά σχίστηκε ο βράχος και από εκεί, από τρεις μικρότερες σχισμές που συμβολίζουν την Αγία Τριάδα, ακουγόταν η φωνή του Θεού όταν υπαγόρευε το κείμενο της Αποκάλυψης στον αγαπημένο μαθητή του Χριστού, Ευαγγελιστή Ιωάννη, που βρισκόταν εξόριστος στο νησί με τον μαθητή του Πρόχωρο. Η σπηλιά διαμορφώθηκε σε λατρευτικό χώρο από τον Οσιο Χριστόδουλο. Από την είσοδο κατεβαίνει κανείς αρκετά σκαλοπάτια και πρώτα μπαίνει στον μικρό ναό που βρίσκεται ακριβώς δίπλα ενσωματωμένος στο σπήλαιο. Στα δεξιά του βλέπει τον επιβλητικό χώρο του σπηλαίου.

Extra Info

• Πώς θα μεταβείτε

Η απόσταση από το λιμάνι της Σκάλας είναι περίπου 4,5 χιλιόμετρα. Μπορείτε να σταθμεύσετε στους δημόσιους χώρους στάθμευσης στη Χώρα και να συνεχίσετε με τα πόδια. Εάν προτιμάτε την πεζοπορία, μπορείτε να ακολουθήσετε το παλιό, παραδοσιακό λιθόστρωτο μονοπάτι (ανηφορική διαδρομή περίπου 30-40 λεπτών) που ξεκινάει από τη Σκάλα.

• Επικοινωνία

Τηλ.: 2247020800

• Ωράριο εισόδου

Κυριακή, Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή      8:00 π.μ.-1:30 μ.μ.

Τρίτη, Πέμπτη, Σάββατο 8:00 π.μ.-1:30 μ.μ., 4:00-7:00 μ.μ.

• Πότε γιορτάζει

Η Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου γιορτάζει επίσημα δύο φορές τον χρόνο:

• Στις 8 Μαΐου: Η κύρια εορτή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου (ημέρα της «ευωδίας», καθώς η παράδοση αναφέρει ότι από τον τάφο του ανάβλυζε μύρο).
• Στις 26 Σεπτεμβρίου: Η ημέρα της μετάστασης του Αγίου Ιωάννη.