Στις βορειοδυτικές υπώρειες του λόφου Κομμένο Λιθάρι ιδρύθηκε το Ιερό της Αρτέμιδος, που άκμασε από τις αρχές του 6ου έως και τα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., ένα από τα σημαντικότερα Ιερά της Αττικής, θρησκευτικό κέντρο του Δήμου των Φιλαϊδών.

Στο ιερό λατρευόταν η Αρτεμις ως θεά της φύσης, των γυναικών, ως κουροτρόφος, προστάτιδα δηλαδή των παιδιών και εφήβων, αλλά και των μικρών ζώων. Από το χώμα της αναδύθηκαν αγαλμάτια μικρών κοριτσιών και αγοριών τα οποία αφιέρωναν οι γονείς προκειμένου να θέσουν τα παιδιά τους υπό την προστασία της θεάς, πήλινα χάλκινα ακόμα και ξύλινα ειδώλια, πολυάριθμα αναθήματα και άλλα αντικείμενα, κοσμήματα, παιχνίδια, στήλες με ανάγλυφες παραστάσεις. Ευρήματα και μνημεία για τη φύση, τον πολιτισμό, την Ιστορία και το Περιβάλλον. Αυτή ακριβώς την πτυχή αναδεικνύει και η επίσκεψη του «Ε.Τ» σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Αττικής, άρρηκτα συνδεδεμένο με τον υγροβιότοπο της Βραυρώνας, μόλις 45 λεπτά από την Αθήνα.

Αφορμή για το αφιέρωμά αποτελεί η σημερινή 18η Απριλίου, Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων και προσφέρει μια ιδανική ευκαιρία για να επισκεφτείτε, με ελεύθερη είσοδο, αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία που ανήκουν στο Δημόσιο και διαχειρίζεται το υπουργείο Πολιτισμού.

«Η Βραυρώνα είναι ακόμη ένα παράδειγμα της αντίληψης των αρχαίων Ελλήνων να επιλέγουν για τα ιερά τους τόπους που ταιριάζουν με τη λατρευόμενη θεότητα και να εκφράζουν την ευλάβειά τους οικοδομώντας κτίρια που όχι μόνο εντάσσονται στο περιβάλλον, αλλά αναδεικνύουν τα χαρακτηριστικά του τοπίου» υπογραμμίζει στον «Ε.Τ.» η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής, Ανδρίκου Ελένη.

Σύμφωνα με τις πηγές η περιοχή κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς χρόνους, από τα τέλη της Νεολιθικής έως και τη Μυκηναϊκή εποχή (3500 – 1200 π.Χ.). Οπως μας αποκαλύπτει η κ. Ανδρίκου, ένας από τους λόγους που το ιερό της Βραυρωνίας Αρτέμιδας εγκαταλείφθηκε σταδιακά τον 3ο αιώνα π.Χ. ήταν ότι ο Ερασίνος πλημμύριζε, παρακωλύοντας τη λειτουργία του. Η Βραυρώνα βρίσκεται σε φυσική λεκάνη απορροής, γεγονός που εξηγεί τη διαχρονία του προβλήματος, αλλά και τη σημερινή επιδείνωση μετά από έντονες βροχοπτώσεις. Παρά τα ενισχυμένα αντιπλημμυρικά έργα εντός του αρχαιολογικού χώρου, σύμφωνα με την κ. Ανδρίκου απαιτείται ευρύτερο υδραυλικό έργο στην περιοχή, καθώς ο χώρος δέχεται νερά από όλα τα Μεσόγεια.

1. Από το μονοπάτι…

Με τη βοήθεια του Gps φτάνουμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας. Μόλις περάσουμε την πύλη εισόδου, το Μουσείο, στα αριστερά μας, αν και βρίσκεται στην αρχή της σύντομης πεζοπορικής διαδρομής, αξίζει να το επισκεφτείτε στο τέλος. Πρόκειται για ένα από τα ωραιότερα μουσεία της Αττικής. Το μονοπάτι γεμάτο χρώματα και ήχους της άνοιξης, μας οδηγεί στον αρχαιολογικό χώρο. Υπάρχουν πληροφοριακές πινακίδες ακόμη και σε γραφή Braille, τοποθετημένες από περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες αν και φέρουν σημάδια του χρόνου, αποκαλύπτουν τη βιοποικιλότητα του υγροβιότοπου. Αξίζει ωστόσο να σημειώσουμε ότι το εμβληματικό πρόγραμμα «ΒΙΑΣ Ι» («Βιοποικιλότητα στους Αρχαιολογικούς χώρους») του υπουργείου Πολιτισμού έχει καταγράψει στοιχεία για την πανίδα και χλωρίδα του υγροτόπου, καθώς αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό καταφύγιο, «στην περιοχή έχουν καταγραφεί πάνω από 220 είδη».

2. …στον Αρχαιολογικό χώρο

Από τα πρώτα βήματα εντός του αρχαιολογικού χώρου, το τοπίο συγκεντρώνει όλα όσα αντιπροσώπευε η θεά Αρτεμις: φύση και ζωή. Σύμφωνα με τον μύθο, τη λατρεία της Αρτέμιδος έφεραν στη Βραυρώνα ο Ορέστης και η Ιφιγένεια, που έκλεψαν από τη γη των Ταύρων το ξόανο της Αρτέμιδος και με υπόδειξη της θεάς Αθηνάς κατέφθασαν στην Αττική, για να ιδρύσουν ένα ιερό και να το στεγάσουν. Κατά τον Ευριπίδη, η Ιφιγένεια παρέμεινε για το υπόλοιπο της ζωής της στη Βραυρώνα ως ιέρεια της Αρτέμιδος. Οι ενημερωτικές πινακίδες, με αναφορές στις ανασκαφές (1949-1963) και στα ευρήματα κάθε σημείου, λειτουργούν σαν μικρές πύλες στον χρόνο, μεταφέροντας τον επισκέπτη στο άλλοτε ακμαίο κέντρο του Δήμου των Φιλαϊδών, φημισμένο για τη λατρεία της Βραυρωνίας Αρτεμις. Εκτός από την Αρτέμιδα, στη Βραυρώνα λατρευόταν η Ιφιγένεια ως χθόνια ηρωίδα, η Λητώ, ο Απόλλων και ο Διόνυσος.

Τα πρωιμότερα ίχνη λατρείας στον χώρο τοποθετούνται γύρω στον 9ο αιώνα π.Χ., ενώ από το 700 π.Χ. το ιερό εισέρχεται σε μια πρώτη περίοδο άνθησης. Στον 6ο αιώνα π.Χ. ιδρύονται λατρευτικά κτίρια, ενώ από τον 5ο έως 3ο αιώνας π.Χ. αποκτά την πλήρη εικόνα του με την κατασκευή των βασικών οικοδομημάτων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο ναός της Αρτέμιδος, οι αναστηλωμένοι κίονες της δωρικής στοάς, η «ζωντανή» πηγή και η λίθινη γέφυρα που κατασκευάστηκε στο τέλος της οδού που οδηγούσε από το άστυ των Αθηνών στο ιερό της Αρτέμιδος και στην περιοχή όπου συγκεντρώνονταν τα νερά του ποταμού Ερασίνου. Ο μεταλλικός διάδρομος περιήγησης που διατρέχει τον χώρο εξυπηρετεί ταυτόχρονα μια πρακτική ανάγκη, καθώς λειτουργεί και ως σύστημα αποστράγγισης υδάτων. Η περιήγηση οδηγεί στους μεταβυζαντινούς χρόνους, στον ναό του Αγίου Γεωργίου (15ος αιώνας).

3. …και στο Αρχαιολογικό Μουσείο

Το πολυαισθητηριακό ταξίδι ολοκληρώνεται επάξια στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας με τρόπο σύγχρονο και φιλικό προς κάθε επισκέπτη. Φιλοξενεί ευρήματα από την 3η χιλιετία π.Χ. έως τον 4ο αι. μ.Χ., αναδεικνύοντας τη λειτουργία ενός από τα σημαντικότερα ιερά της Αττικής και την ιστορία της Μεσογαίας. Μέσα από σύγχρονες μουσειολογικές πρακτικές, παρουσιάζονται η εξέλιξη των οικισμών, τα μνημεία του ιερού και οι παραδόσεις γύρω από την ίδρυσή του, καθώς και η λατρεία της Βραυρωνίας Αρτέμιδος, της Λητούς, του Απόλλωνα και του Διόνυσου.

Σε μαρμάρινα αναθηματικά ανάγλυφα και πήλινους πίνακες η Αρτεμις συνοδεύεται από ελάφι, σκύλο, ή αίγες. Πήλινα ομοιώματα ζώων, και αστράγαλοι αιγοπροβάτων αποτελούσαν, μεταξύ άλλων, παιδικά παιχνίδια και αναθήματα στη θεά. Αγγεία, ειδώλια, κάτοπτρα και αντικείμενα μικροτεχνίας, τα οποία χρονολογούνται από τον 8ο έως τον 5ο αιώνα π.Χ. συμπληρώνουν την εικόνα. Από το Ιερό της Βραυρώνας προέρχεται κι ένας οστέινος αυλός, καθώς και ένα σημαντικότατο σύνολο αρχαίων ξύλινων αντικειμένων που διατηρήθηκαν λόγω των εδαφολογικών συνθηκών της περιοχής. Ανάμεσά τους, και δύο περίτεχνα διακοσμημένα καττύματα (σόλες) υποδημάτων που αποκαλύφθηκαν το 2011, συντηρήθηκαν και θα βρουν τη θέση τους στην έκθεση.

Info

Βραυρώνα Μεσογαίας, Μαρκόπουλο Αττικής
Τηλέφωνο: 22990 27020. Τιμές εισιτηρίων: 5€ Αρχαιολογικό Μουσείο, 5€ Αρχαιολογικός Χώρος Βραυρώνας (μειωμένο 3€)