Μία βόλτα στη νέα στέγη του Θεατρικού Μουσείου

Η γέννηση του Φεστιβάλ Επιδαύρου. Το αρχαίο δράμα που ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο και μετατράπηκε στο πολιτιστικό «διαβατήριο» της σύγχρονης Ελλάδας. Από τον «Κύκλωπα» του Βασίλη Ρώτα το 1930 έως τους «Ορνιθες» του Καρόλου Κουν στο Ηρώδειο το 1959, η αρχαία κωμωδία και το σατυρικό δράμα δείχνουν τον δρόμο για ό,τι πιο μοντέρνο στη σύγχρονη σκηνική αναβίωση του αρχαίου δράματος.

Αυτές είναι μερικές από τις συναρπαστικές ιστορίες που θα αφηγείται ο εκθεσιακός χώρος που θα λειτουργεί συμπληρωματικά με τη Βιβλιοθήκη και το Αρχείο του Θεατρικού Μουσείου στο νεοκλασικό κτίριο της ιστορικής οικίας του Αλεξάνδρου Σούτσου, στη Σταδίου 47. Εως το τέλος του έτους, σε αυτό το ιστορικό κτίριο αναμένεται να ξεκινήσουν οι εργασίες αποκατάστασης, ώστε να στεγάσει μέρος των πολύτιμων συλλογών του μουσείου. Μία ακόμη έκθεση θα λειτουργεί σε χώρο της Πειραιώς 260, όπου θα παρουσιάζεται η ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου.

Ανάδειξη

«Κοιτάζοντας» αυτές τις ημέρες το εμβληματικό οίκημα των τελών του 19ου αιώνα, που συνδέθηκε με τον εθνικό ευεργέτη Αλέξανδρο Σούτσο, ο «Ε.Τ.» στρέφει το βλέμμα στο μέλλον. Πίσω από τις σκαλωσιές που καλύπτουν το ιστορικό νεοκλασικό κτίριο της Σταδίου 47, σχεδιάζεται η δημιουργία μιας μόνιμης έκθεσης, η οποία θα λειτουργεί συμπληρωματικά με τη Βιβλιοθήκη και το Αρχείο, σύμφωνα με την εγκριθείσα μελέτη χρήσης χώρων και εξοπλισμού από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων.

Αυτός ο διττός προσανατολισμός, ο αρχειακός και ο εκθεσιακός, αποτελεί διαχρονικά τον σταθερό άξονα της φυσιογνωμίας του Θεατρικού Μουσείου. Ωστόσο, όπως είναι γνωστό, επί χρόνια οι πολύτιμες συλλογές, τα αρχεία και τα μοναδικά τεκμήρια του Θεατρικού Μουσείου βρέθηκαν αντιμέτωπα με την αβεβαιότητα. Σήμερα, όμως, η διάσωση και η ανάδειξή τους έχουν ήδη δρομολογηθεί χάρη στις πρωτοβουλίες της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού.

Η κεντρική θέση του κτιρίου στην Αθήνα, και μάλιστα σε μια περιοχή συνδεδεμένη ιστορικά με τη θεατρική ζωή, καθιστά την έκθεση εύκολα προσβάσιμη. Στο υπόγειο θα φυλάσσονται αφίσες, φωτογραφίες και έντυπα μεγάλων διαστάσεων, ενώ στο ισόγειο θα λειτουργεί η εισαγωγική έκθεση του μουσείου, η οποία θα αποτελεί τον προπομπό της έκθεσης στην Πειραιώς 260. Στον πρώτο όροφο του νεοκλασικού κτιρίου θα αναδεικνύεται η εκπαιδευτική λειτουργία του μουσείου με ανοιχτές, επισκέψιμες αποθήκες, ενώ ο δεύτερος όροφος θα φιλοξενεί το αναγνωστήριο, τους χώρους εξυπηρέτησης των ερευνητών και τα γραφεία του προσωπικού.

Επιστρέφοντας νοητά στο ισόγειο θα λειτουργεί η μόνιμη έκθεση «Οψεις της αναβίωσης του αρχαίου δράματος στη σύγχρονη Ελλάδα», την οποία θα συγκροτούν σπάνιες φωτογραφίες, αφίσες, θεατρικά προγράμματα, μακέτες, μάσκες και αυθεντικά κοστούμια, τη διαχρονική πορεία του αρχαίου δράματος στη νεότερη Ελλάδα. Τα εκθέματα αναδεικνύουν τις διαφορετικές αισθητικές, ιδεολογικές και σκηνοθετικές προσεγγίσεις που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη πρόσληψή του. Η περιήγηση θα ξεκινά με δύο εισαγωγικές ενότητες: Η πρώτη είναι αφιερωμένη στον Αλέξανδρο Σούτσο και την ιστορία του διατηρητέου κτιρίου και η δεύτερη στους πρωτεργάτες που έχτισαν και στήριξαν το Θεατρικό Μουσείο από το 1938 έως την παύση της λειτουργίας του, το 2011.

Αμέσως μετά, ο επισκέπτης ξεκινά μια διαδρομή στη θεατρική ζωή αλλοτινών χρόνων… Πρώτος σταθμός τα «Ορεστειακά», που αφηγούνται τα αιματηρά γεγονότα που συνέβησαν με αφορμή την περίφημη παράσταση της «Ορέστειας», που ανέβηκε, τον Νοέμβριο του 1903, στο Βασιλικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία Θωμά Οικονόμου. Η θεματική λειτουργεί ως εισαγωγή για τον επισκέπτη και ως ιστορική απόδειξη της διαχρονικής σημασίας που δόθηκε στην αναβίωση του αρχαίου δράματος στη σύγχρονη Ελλάδα.

Η παράσταση της «Ορέστειας», που ανέβηκε σε δημοτικίζουσα μετάφραση-απόδοση του Γεωργίου Σωτηριάδη, αποτελούσε, έτσι κι αλλιώς, ένα θεατρικό γεγονός: Πριν από την παράσταση, η Μαρίκα Κοτοπούλη διάβασε ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά γραμμένο ειδικά για την περίσταση και αφιερωμένο στην ίδια. Ομως, το ανέβασμα στη δημοτική γλώσσα προκάλεσε διαδηλώσεις και ταραχές στην Αθήνα από τις 6 έως τις 9 Νοεμβρίου 1903 ανάμεσα σε δυνάμεις της τάξης και σε όσους υποστήριζαν τη σκηνική αναβίωση του δράματος στην αυθεντική αρχαία γλώσσα. Ο κύριος όγκος των διαδηλωτών αποτελείτο από φοιτητές του πανεπιστημίου, που είχαν υποκινηθεί από τον αρχαιολάτρη καθηγητή Γλωσσολογίας Γεώργιο Μιστριώτη. Δυστυχώς, ο απολογισμός ήταν δύο νεκροί διαδηλωτές και αρκετοί άλλοι τραυματίες…

Στη συνέχεια, ο επισκέπτης, μεταξύ άλλων, θα συναντήσει τις «Δελφικές Εορτές» του 1927 και του 1930, το φιλόδοξο όραμα του Αγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ. Μέσα από φωτογραφίες, μάσκες και τεκμήρια από την παράσταση του «Προμηθέα Δεσμώτη», αναδεικνύεται η προσπάθεια σύνδεσης της αρχαίας ελληνικής παράδοσης με τον σύγχρονο λαϊκό πολιτισμό και η επιδίωξη να καταστούν οι Δελφοί ένα διεθνές πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο.

Κεντρική θέση κατέχει, επίσης, η ενότητα για τη δημιουργία του Φεστιβάλ Επιδαύρου. Μέσα από αρχειακό υλικό και το χαρακτηριστικό τρισδιάστατο έκθεμα, τη μακέτα του σκηνικού της θεατρικής παράστασης της «Εκάβης» (19 Ιουνίου 1955), παρουσιάζεται η επίσημη έναρξη του Φεστιβάλ Επιδαύρου. Η παράσταση ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή και σηματοδότησε την έναρξη των Επιδαυρίων. Η αφήγηση συνεχίζεται με τις διεθνείς περιοδείες ελληνικών θιάσων, οι οποίες συνέβαλαν στη διάδοση του αρχαίου δράματος σε ολόκληρο τον κόσμο.

Σύνθεση

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ενότητα «Εικαστικοί καλλιτέχνες και αρχαίο δράμα». Από τον Διαμαντή Διαμαντόπουλο στον Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα, από τον Βασίλη Βασιλειάδη και τον Γιώργο Βακαλό στον Διονύση Φωτόπουλο, οι εικαστικοί καλλιτέχνες κατέθεσαν στην κατά τον Αριστοτέλη «όψιν» της σύγχρονης παράστασης των αρχαίων δραμάτων τη δική τους καλλιτεχνική ματιά, δικαιώνοντας την άποψη ότι το θέατρο αποτελεί τη σύνθεση όλων των τεχνών.

Παράλληλα, οι ενότητες «Οιδίποδες» και «Σατυρικό δράμα και κωμωδία» φωτίζουν διαφορετικές όψεις της σκηνικής παράδοσης. Στο κέντρο της έκθεσης παρουσιάζονται επιλεγμένα θεατρικά κοστούμια από ιστορικές παραστάσεις, τα οποία λειτουργούν ως κορύφωση της μουσειακής εμπειρίας. Η έκθεση ολοκληρώνεται με την παρουσίαση διαφορετικών μεταφραστικών, κλασικιστικών, μοντερνιστικών και μεταμοντέρνων προσεγγίσεων των αρχαίων κειμένων, αναδεικνύοντας τον διαρκή διάλογο ανάμεσα στην αρχαία ελληνική δραματουργία και τη σύγχρονη θεατρική δημιουργία.