Το γλυπτό τοποθετήθηκε στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, μπροστά από την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και την Onassis Mandra, απέναντι από την πύλη του Αδριανού και αποτελεί ένα νέο τοπόσημο της πόλης που σηματοδοτεί μια ακόμα επιστροφή του Καβάφη στην Αθήνα, μετά τα εγκαίνια του Αρχείου Καβάφη τον Νοέμβριο του 2023 από το Ιδρυμα Ωνάση.

Το καταπληκτικό γλυπτό που απεικονίζει τον Καβάφη καθισμένο σε παγκάκι, αποδίδει με τόση ευαισθησία και πιστότητα τη μορφή και την ψυχή του ποιητή, δημιουργεί οικειότητα στον περιπατητή της Αθήνας, που θέλει να πάει να καθίσει δίπλα του, να στοχαστεί και να «κουβεντιάσει» μαζί του, να αποκοπεί από τη δική του καθημερινότητα. Πολύ εύστοχο το γεγονός ότι το Ιδρυμα Ωνάση είχε θέσει κάποιες προδιαγραφές για το πώς θα πρέπει να είναι το γλυπτό, όπως μας λέει ο δημιουργός του Πραξιτέλης Τζανουλίνος: «Το Ιδρυμα είχε δώσει κατευθύνσεις, όπως να μην είναι σε πολύ μεγάλη ηλικία ο ποιητής, να είναι σε ένα κάθισμα που να μπορεί να κάθεται κάποιος δίπλα του, να είναι ένα έργο που να είναι μέσα στον κόσμο και όχι επί βάθρου, όπως συνηθίζεται, και να φοράει τα γυαλιά του».

Διακρίνουμε το καπέλο που κρατάει στο ένα του χέρι ο ποιητής: «Οχι το καπέλο δεν ήταν μέσα στις κατευθύνσεις», μας λέει ο κ. Τζανουλίνος και συνεχίζει: «Αυτά είναι περιγραφικά στοιχεία. Την ποίηση του Καβάφη όλοι την έχουμε διαβάσει, αλλά για να δημιουργήσω το άγαλμα, έπρεπε να εμβαθύνω στο έργο του. Κάθε λέξη, κάθε στίχος έχει άλλο νόημα, σε κάνει να σκέφτεσαι πώς θα το περάσω πάνω στη μορφή του. Κάθε ποίημά του είναι και ένας άλλος κόσμος. Εκφράζει μια βαθιά φιλοσοφική άποψη για τη ζωή, για το ταξίδι, τον χρόνο… Ηταν για μένα μεγάλη πρόκληση να μπορέσω να ενσκήψω μέσα στο έργο του, ώστε να αποδώσω τη μορφή του».

Σε ποιο ποίημά του σταθήκατε ιδιαίτερα; «Ολα τα ποιήματά του τα αγαπώ. Ομως στάθηκα στη φράση του που εμπεριέχεται στο ποίημά του «Οταν διεγείρονται», που λέει: «Προσπάθησε να τα φυλάξεις ποιητή,/ όσο και αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται». Αυτή η φράση μου έδωσε το έναυσμα. Με έκανε να σκεφτώ τι μπορείς να σταματήσεις στην αιωνιότητα από έναν τέτοιο μεγάλο ποιητή, μέσα από τη γλυπτική. Οχι με φωτογραφικό τρόπο. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια αιώνια ακινησία, αιώνια στάση, αιώνια έκφραση. Είναι πολύ δύσκολο να εκφράσει και να σταματήσει κανείς αυτά που σταματιούνται στον χρόνο…».

Η μορφή ολοκληρώθηκε στο μυαλό του γλύπτη με την ωραία εικόνα του Αγγλου μυθιστοριογράφου Εντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ, που υπήρξε στενός φίλος του Καβάφη και έκανε γνωστό το έργο του στον αγγλόφωνο κόσμο, ο οποίος μίλησε για τον «Ελληνα κύριο με καπέλο που στέκει απολύτως ακίνητος, ελαφρώς λοξά προς το σύμπαν», που διατύπωσε τον Απρίλιο του 1919. Το φωτογραφικό υλικό με τη μορφή του Καβάφη ήταν μια ακόμα πηγή.

Τον ρόλο τους έπαιζαν και οι άλλοι ποιητές που έχουν μιλήσει για τον Καβάφη: «Ο Καζαντζάκης έλεγε ότι «ο Καβάφης είναι ένα από τα τελευταία άνθη ενός μεγάλου πολιτισμού». Ο Βάρναλης επίσης ότι ο Καβάφης έχει ποιητική ουσία όσο κανένας άλλος από τους σύγχρονούς μας ποιητές. Συμφωνώ απόλυτα. Ολα αυτά τα έλαβα υπόψη μου ώστε να εκφράσω το είναι το ποιητικού του κόσμου», μας λέει ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος, με τη χαρακτηριστική του πραότητα.

Η τελετή παράδοσης

Στην εκδήλωση παράδοσης του γλυπτού παρέστησαν εκτός από τον ίδιον τον γλύπτη, εκπρόσωποι της πολιτικής, πολιτιστικής, ακαδημαϊκής και καλλιτεχνικής ζωής της χώρας, ενώ ομιλίες απηύθυναν ο Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, και ο αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού, Γιώργος Γιάνναρος, εκ μέρους του Χάρη Δούκα, δημάρχου Αθηναίων.

Ο Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, δήλωσε: «Για το Ιδρυμα Ωνάση όλα είναι πολιτισμός – και σίγουρα ο πολιτισμός δεν περιορίζεται στους θεσμικούς χώρους. Αντιθέτως, αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής στον δρόμο, στον αστικό ιστό, στον χώρο των κοινών εμπειριών. Με το πνεύμα αυτό παραδίδουμε στην ήδη αναπλασμένη Διονυσίου Αρεοπαγίτου το γλυπτό έργο του Πραξιτέλη Τζανουλίνου που απεικονίζει τον Κ. Π. Καβάφη. Θυμίζοντας τον πολιτισμό της καθημερινότητας και εντάσσοντας την ποίηση στις καθημερινές διαδρομές μας».

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, σημείωσε: «Η Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι ίσως ο πιο κοσμοπολίτικος δρόμος της Αθήνας, το ιδανικό σημείο για την τοποθέτηση του γλυπτού του Κωνσταντίνου Καβάφη. Εδώ συναντώνται συμβολικά η κλασική Αθήνα και η Ρώμη, ενώ καθημερινά περνούν άνθρωποι από όλο τον κόσμο. Ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος απέδωσε με εξαιρετική ευαισθησία τη μορφή του ποιητή. Και αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ο Καβάφης δεν παρουσιάζεται ως μια συμβατική προτομή ή ένας ανδριάντας, αλλά καθισμένος σε ένα παγκάκι, προσκαλώντας τον καθένα να καθίσει δίπλα του, να διαβάσει, να σκεφτεί και να συνομιλήσει μαζί του…».

Ο αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού, Γιώργος Γιάνναρος, μετέφερε τη δήλωση του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα: «Κάθε γωνιά της Αθήνας μπορεί να γίνει ένα σημείο αναφοράς. Αρκεί να υπάρχει σχέδιο και έμπνευση. Με το γλυπτό παγκάκι του Καβάφη και την ηπιοποίηση της οδού Αισχίνου, το εμβληματικό τοπόσημο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου αποκτά νέα ταυτότητα».

Οσο για τον ίδιο τον Καβάφη έγραφε το 1903 για την πόλη που επιστρέφει ξανά με διαφορετικό τρόπο: «Αγαπώ τόσω πολύ τας Αθήνας». Μια πόλη που πάντα τον γοήτευε. Εδώ αναζητούσε την αναγνώριση. Εδώ δοκιμαζόταν η γραφή του κι εδώ ήθελε να ακουστεί. Από σήμερα ακούγεται πιο δυνατά.