Πρόκειται για χαράγματα πάνω σε σκληρό γρανίτη ή ασβεστόλιθο, συνήθως σε υπαίθριους βράχους και σπανιότερα σε σπήλαια, τα οποία συνιστούν ένα από τα παλαιότερα και λιγότερο μελετημένα πολιτισμικά ίχνη της περιοχής. Οι βραχογραφίες αυτές παρατηρήθηκαν και μελετήθηκαν για πρώτη φορά συστηματικότερα από τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Νικόλαο Μουτσόπουλο, κυρίως στο Νότιο και Νοτιοδυτικό Παγγαίο, από το 1966 και μετά.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί μια ολοκληρωμένη επιστημονική έρευνα, ούτε καν μια πλήρης καταγραφή των σημείων όπου σώζονται. Αυτό το βιβλιογραφικό κενό η Περιφέρεια ΑΜΘ/Π.Ε. Καβάλας με πρωτοβουλία του αντιπεριφερειάρχη, Θεόδωρου Μαρκόπουλου, εξέδωσε πρόσφατα μια επιστημονική καταγραφή των προϊστορικών και μεταγενέστερων χαραγμάτων σε απόκρημνες περιοχές του Παγγαίου και των βουνών της Λεκάνης σε επιμέλεια του Δρ. Λάζαρου Χατζηλαζαρίδη. Με αφορμή το λεύκωμα που πρόκειται να παρουσιαστεί στην Καβάλα τον επόμενο μήνα, ο «Ε.Τ.» ταξιδεύει στην εποχή της προϊστορίας, όπου οι άνθρωποι κατάφεραν να μπουν στις σπηλιές.

Και αλλού

Σύμφωνα με τους μελετητές οι βραχογραφίες δεν αποτελούν αποκλειστικότητα του Παγγαίου. Ανάλογα χαράγματα έχουν εντοπιστεί στη Νάξο, στην Κρήτη, αλλά και σε πολλές άλλες περιοχές της χώρας και του κόσμου. Στον Νομό Καβάλας, όμως, παρουσιάζουν ξεχωριστό ενδιαφέρον λόγω της πυκνότητάς τους και της γεωγραφικής διασποράς τους. Εκτός από το Παγγαίο, έχουν βρεθεί στη Φωλιά και σε διάφορα σημεία των βουνών της Λεκάνης, όπως στο Κρυονέρι, στον Ζυγό, στο Βουνοχώρι, στους Φιλίππους, στην Παλαιά Καβάλα και στο Χαλικερό. Στην Καβάλα και τη Θάσο έχουν καταγραφεί 1.000 πλέον παραστάσεις επάνω σε βράχους. Οπως μας περιγράφουν οι μορφές που απεικονίζονται είναι κυρίως ζώα, αλλά και ανθρώπινες μορφές συνδεδεμένες με το κυνήγι. Διατρέχοντας τις ιστορικές πηγές οι παραστάσεις επάνω στους βράχους, οι βραχογραφίες αποτελούν ίχνη ζωής και ταυτόχρονα ισχυρές μαρτυρίες ενός κόσμου που δεν άφησε πίσω του γραπτές αφηγήσεις.

Το κρίσιμο, ωστόσο, ζήτημα σήμερα δεν είναι μόνο η ερμηνεία τους, αλλά η προστασία τους. Οι βραχογραφίες του Παγγαίου, των Φιλίππων και των βουνών της Λεκάνης παραμένουν εκτεθειμένες τόσο στη φυσική φθορά όσο και στην ανθρώπινη παρέμβαση. Η ατμοσφαιρική ρύπανση, η κλιματική αλλαγή, η διάβρωση, αλλά και οι καταστροφές από ανθρώπινο χέρι συνθέτουν ένα ανησυχητικό σκηνικό για τη διατήρησή τους.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η πρωτοβουλία που έχει αναληφθεί από το Δήμο Καβάλας για τη διάσωση, την ανάδειξη και την προβολή των βραχογραφιών, όχι μόνο του Παγγαίου και των Φιλίππων, αλλά και ολόκληρης της χώρας. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Ε.Τ.» από τον Δήμο Καβάλας, ενδέχεται η ίδρυση του «Ελληνικού Κέντρου Βραχογραφίας», ενός φορέα που θα αναλάβει την προστασία, τη μελέτη και την προβολή των βραχογραφιών σε όλη τη χώρα, σε συνεργασία και με την υποστήριξη του υπουργείου Πολιτισμού. Πρόκειται για ένα σχέδιο που μετρά χρόνια και εφόσον προχωρήσει, θα δώσει στην περιοχή ένα νέο, ουσιαστικό ρόλο στον χάρτη της πολιτιστικής διαχείρισης και της επιστημονικής τεκμηρίωσης. Ηδη ο Δήμος Καβάλας έχει εκπονήσει μια σχετική προμελέτη για την οικοδόμηση ενός χώρου, πλησίον σε περιοχή με ξεχωριστές και σπάνιες βραχογραφίες.

Εάν οι πρωτοβουλίες αυτές πάρουν σάρκα και οστά, τότε η Καβάλα δεν θα φιλοξενεί απλώς ένα ακόμη πολιτιστικό έργο. Θα μπορούσε να καταστεί το επίκεντρο μιας εθνικής προσπάθειας για τη διάσωση ενός διάσπαρτου αλλά εξαιρετικά σημαντικού αποθέματος μνήμης, το οποίο μέχρι σήμερα παραμένει σχεδόν αθέατο. Γιατί οι βραχογραφίες δεν είναι κατάλοιπα του παρελθόντος, είναι τεκμήρια ανθρώπινης παρουσίας, πρώιμες εικόνες ζωής και μαρτυρίες πολιτισμού.