Η τελετή ανέδειξε τη συστηματική προσήλωση των δύο χωρών στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων και πολιτιστικών αγαθών.

Όπως αναφέρει η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, πρόκειται για ένα μαρμάρινο ακέφαλο άγαλμα του Ασκληπιού, εξαιρετικής ποιότητας, και είκοσι πέντε αρχαία νομίσματα, τα οποία κατασχέθηκαν από τις αμερικανικές αρχές κατά την είσοδό τους στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς δεν διέθεταν τα αναγκαία νόμιμα παραστατικά διακίνησης. Οι αρχαιότητες επαναπατρίζονται στο πλαίσιο εφαρμογής του Μνημονίου Κατανόησης Ελλάδας-ΗΠΑ.

Κατά την τελετή παράδοσης-παραλαβής, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Νιώθω ιδιαίτερη χαρά που βρίσκομαι ανάμεσα σε συμμάχους, συνοδοιπόρους και αφοσιωμένους φίλους στον ελληνικό πολιτισμό που συμβάλλουν αποφασιστικά στον αγώνα της πατρίδας μου για την αντιμετώπιση της αρχαιοκαπηλίας, που συνιστά έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της. Αποτελεί μία ουσιαστική δικαίωση των προσπαθειών του υπουργείου Πολιτισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας στην καταπολέμηση των εγκλημάτων της παράνομης διακίνησης των πολιτιστικών αγαθών. Σήμερα, χάρη στο Μνημόνιο Κατανόησης ανάμεσα στην Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, παραλαμβάνουμε σημαντικές αρχαιότητες που επαναπατρίζονται, επειδή το θεσμικό κείμενο αποτελεί ένα αποτελεσματικό εργαλείο στη διμερή μας συνεργασία. Η συμβολή των αμερικανικών αρχών υπήρξε καθοριστική. Μέσω της εφαρμογής του μνημονίου, κατέστη δυνατός ο εντοπισμός, η κατάσχεση και η επιστροφή των αρχαιοτήτων στη χώρα προέλευσής τους. Η Ελλάδα παραμένει σταθερά προσηλωμένη, με συνεχή έρευνα, συνέπεια και μέθοδο, στην προστασία και τον επαναπατρισμό του πολιτιστικού της αποθέματος, αξιοποιώντας κάθε πρόσφορο μέσο. Αποδίδουμε ιδιαίτερη σημασία στις διεθνείς συνεργασίες μας, ιδιαίτερα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που αποτελούν μια τεράστια αγορά τέχνης. Εργαζόμαστε, από κοινού, για την ανανέωση και την περαιτέρω ενίσχυση του μνημονίου, ώστε να συνεχιστεί και να διευρυνθεί η συνεργασία μας. Επιστρέφουμε στην πατρίδα έχοντας στις αποσκευές μας φορτίο βαρύ. Ένα φορτίο που δεν μετριέται με ζυγαριά, αλλά με μνήμη και ιστορία. Η Ελλάδα θα εξακολουθήσει να εργάζεται με πίστη, αφοσίωση, μεθοδικότητα και υπευθυνότητα, ως θεματοφύλακας της πολιτιστικής της κληρονομιάς, η οποία δεν αφορά μόνο στους Έλληνες αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα».

Ο πρέσβης της Ελληνικής Δημοκρατίας, στην Ουάσινγκτον, Αντώνης Αλεξανδρίδης, δήλωσε: «Αυτός ο επαναπατρισμός αποτελεί μια διακριτική αλλά ισχυρή νίκη του δικαίου, της επιστημονικής έρευνας και της ηθικής σαφήνειας, έναντι των δυνάμεων που επιδιώκουν να κατακερματίσουν το παρελθόν. Είναι το αποτέλεσμα της υποδειγματικής συνεργασίας μεταξύ της Ελλάδας και των Ηνωμένων Πολιτειών -δύο εθνών που συνδέονται όχι μόνο με συμμαχία, αλλά και με έναν κοινό σεβασμό για την ιστορία, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου».

Η αναπληρώτρια υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για Θέματα Παιδείας και Πολιτισμού Sherry Keneson Hall, δήλωσε: «Οι αρχαιότητες αυτές δεν επιστρέφουν τυχαία στην πατρίδα τους. Η ανάκτησή τους αποδεικνύει τη δύναμη της διεθνούς συνεργασίας στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων. Καθοριστικής σημασίας υπήρξαν αφενός το Μνημόνιο Κατανόησης ΗΠΑ-Ελλάδας για τα πολιτιστικά αγαθά και αφετέρου η συνθήκη αμοιβαίας νομικής συνδρομής, που έθεσαν το πλαίσιο της κοινής μας επιτυχούς προσπάθειας. Η συνεργασία μας στέλνει σαφές μήνυμα στα διακρατικά εγκληματικά δίκτυα: Τα σύνορά μας είναι κλειστά στο παράνομο εμπόριο πολιτιστικής κληρονομιάς. Η ιστορία της Ελλάδας συνεχίζει να εμπνέει τον κόσμο. Η διαρκής συστηματική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες τιμά τις δύο χώρες μας».

Ο αναπληρωτής διευθυντής της ICE Charles Wall, δήλωσε: «Ως κάποιος που έχει μάθει την ιστορία της αρχαίας Ελλάδας από μικρό παιδί στο σχολείο, αυτός ο επαναπατρισμός σημαίνει πολλά για μένα. Ως αναπληρωτής διευθυντής της ICE -Υπηρεσία Επιβολής Τελωνείων και Μετανάστευσης των ΗΠΑ, ευχαριστώ όλους τους διαυπηρεσιακούς εταίρους μας στην Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων, στο υπουργείο Δικαιοσύνης και στο FBI, που συνεργάστηκαν για να διασφαλίσουν αυτά τα αρχαιολογικά ευρήματα. Σήμερα επιστρέφονται στην πατρίδα τους, προστατεύοντας το μέλλον τους».

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, ιδιαίτερη σημασία έχει ο επαναπατρισμός ενός ακέφαλου μαρμάρινου αγάλματος του Ασκληπιού, τύπου Επιδαύρου, καθώς και είκοσι τριών αρχαίων ελληνικών νομισμάτων, μεταξύ των οποίων αργυρά νομίσματα της Ρόδου. Τα αντικείμενα αυτά κατασχέθηκαν από την Homeland Security Investigations, στο πλαίσιο του μνημονίου, καθώς δεν συνοδεύονταν από τα απαιτούμενα έγγραφα νόμιμης εξαγωγής. Ξεχωρίζουν, ακόμη, δύο σπάνια νομίσματα του 4ου αι. π.Χ., ένα χάλκινο νόμισμα της Μακεδονίας, με κεφαλή Περσεφόνης και παράσταση ύδρας, καθώς και ένας χρυσός στατήρας της Λαμψάκου της Μυσίας, με κεφαλή Ηρακλή και ημίτομο Πηγάσου. Τα δύο νομίσματα συνδέονται με υπόθεση διεθνούς κυκλώματος αρχαιοκαπηλίας και επαναπατρίστηκαν κατόπιν συνεργασίας των ελληνικών και αμερικανικών αρχών, με τη συνδρομή της Interpol.

Κατά τη διάρκεια της τελετής, η Λίνα Μενδώνη παρέλαβε, επίσης, δώδεκα αρχαία αντικείμενα ελληνικής προέλευσης, τα οποία επαναπατρίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, κατόπιν οικειοθελών παραδόσεων, από ιδιώτες. Τα αντικείμενα περιλαμβάνουν πήλινα ειδώλια, αγγεία της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου, καθώς και λίθινα θραύσματα.

Επαφές στο State Department

Νωρίτερα, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη είχε συνάντηση εργασίας με την αναπληρώτρια υφυπουργό Εξωτερικών για Θέματα Παιδείας και Πολιτισμού Sherry Keneson Hall, στο State Department. Στο επίκεντρο της συζήτησης ήταν η ανανέωση του Μνημονίου Κατανόησης και του Σχεδίου Δράσης για την επιβολή των εισαγωγικών περιορισμών, σε κατηγορίες αρχαιολογικού και εθνολογικού υλικού της Ελληνικής Δημοκρατίας, που χρονολογούνται έως το 1830. Η υπογραφή του νέου πλαισίου έχει προγραμματιστεί για τον Σεπτέμβριο 2026, όταν θα έχουν ολοκληρωθεί οι εσωτερικές θεσμικές διαδικασίες και στις δύο χώρες. Παράλληλα, συζητήθηκαν οι ελληνικές πολιτιστικές δράσεις που θα ενταχθούν στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 250 χρόνια από την Ανεξαρτησία των ΗΠΑ. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται έκθεση για την αρχαία ελληνική δημοκρατία, στο Μουσείο του Παρθενώνα, στο Nashville του Tennessee και η έκθεση ενός Κούρου, στο Καπιτώλιο ή στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσινγκτον.

Κατά τη συζήτηση για την επικείμενη διοργάνωση στην Ελλάδα του 5ου σεμιναρίου «Cultural Heritage School», εντός του 2027, οι δύο πλευρές εξήραν την επιτυχία του συνολικού προγράμματος, που συνδιοργανώνεται από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού, το State Department, την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα και το ICOM, με αντικείμενο την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από την κλιματική αλλαγή και την παράνομη διακίνηση. Συμμετέχουν ειδικοί επιστήμονες, υψηλού επιπέδου από τις δύο χώρες, αλλά και από τις χώρες των Βαλκανίων και της Νοτιονατολικής Ευρώπης.

Η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε και στα επικείμενα εγκαίνια του μουσείου που είναι αφιερωμένο στην αρχαία Σπάρτη, τον Σεπτέμβριο, σε συνεργασία του υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας και του Πανεπιστήμιου του Κονέκτικατ. Ετοιμάζονται δυο ακόμη σημαντικές ελληνικές εκθέσεις: Η πρώτη, στην Ουάσινγκτον, στο Μουσείο της Βίβλου, τον προσεχή Νοέμβριο, με την έκθεση βυζαντινών εικόνων, από την Πάτμο και τη Θεσσαλονίκη. Η δεύτερη, στο Μουσείο Getty, του Λος Άντζελες, στο πλαίσιο των Ολυμπιακών Αγώνων, του 2028.

Μουσείο της Βίβλου

Τη Λίνα Μενδώνη υποδέχθηκε στο Μουσείο της Βίβλου, στην Ουάσινγκτον, ο γενικός διευθυντής του, Carlos Campo. Πρόκειται για έναν από τους πλέον σύγχρονους πολιτιστικούς οργανισμούς, αφιερωμένος στην ιστορία, τη διάδοση και την πολιτιστική επιρροή της Βίβλου, μέσα από διαδραστικές εκθέσεις και σύγχρονες μουσειολογικές πρακτικές.

Η υπουργός κατά τη συζήτηση με τον γενικό διευθυντή του μουσείου Carlos Campo, τον διευθυντή των Συλλογών Anthony Schmidt και τον επιμελητή Brian Hyland αναφέρθηκε διεξοδικά στην επικείμενη διοργάνωση της έκθεσης «Revealing the Hidden: Byzantine Icons from Thessaloniki and Patmos», η οποία τελεί υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου.

Κατά τη συζήτηση τέθηκε το θέμα της σταθερής συνεργασίας, μέσω θεσμοθέτησης μνημονίου συνεργασίας ανάμεσα στο Μουσείο της Βίβλου και τα Βυζαντινά Μουσεία της Ελλάδας, με στόχο τη διεθνή προβολή του Βυζαντίου και του Βυζαντινού Πολιτισμού.