Βέβαια, παρά τις πιέσεις που ασκεί σε βιομηχανίες και αλυσίδες του λιανεμπορίου τροφίμων το αυξημένο κόστος ενέργειας και μεταφορικών, στις περισσότερες κατηγορίες προϊόντων ευρείας κατανάλωσης παρατηρείται μια σταθερότητα, η οποία δύσκολα θα διατηρηθεί αν η γεωπολιτική κρίση έχει μακρά διάρκεια. «Ακόμα και οι προμηθευτικές εταιρίες, που από τις αρχές του έτους είχαν στείλει αυξημένους τιμοκαταλόγους με έναρξη ισχύος από τον Μάρτιο, λόγω της κρίσης, τις έχουν παγώσει και τηρούν στάση αναμονής για να δουν τι μέλλει γενέσθαι. Ομως σύντομα θα υπάρχουν αυξήσεις, καθώς οι τιμές των καυσίμων αυξάνονται καθημερινά, επιβαρύνοντας το μεταφορικό κόστος», επισημαίνει κορυφαίο στέλεχος του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων στον «Ε.Τ.».

Προστασία

Ηδη, πάντως, η κυβέρνηση έχει λάβει κάποια μέτρα για την προστασία των καταναλωτών, όπως το πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους, προκειμένου να αποτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας.

Σύμφωνα με έρευνα του «Ε.Τ.», λαμβάνοντας τιμές από την πλατφόρμα e-katanalotis, τη μεγαλύτερη αύξηση (9,6%) μέσα σε διάστημα ενός μήνα παρουσιάζει το αλεύρι για όλες τις χρήσεις, από τα 1,25 στα 1,37 ευρώ το κιλό, και ακολουθούν οι φακές με αύξηση 5,4% και τα φασόλια με 1,7%, επιβεβαιώνοντας ότι τα είδη πρώτης ανάγκης δέχονται πρώτα τις πιέσεις.

«Οι αυξήσεις αυτές δεν είναι τυχαίες. Αφορούν προϊόντα με χαμηλά περιθώρια κέρδους, όπου ακόμη και μικρές αυξήσεις στο κόστος μεταφέρονται πιο άμεσα στον καταναλωτή», σημειώνει στέλεχος μεγάλης αλυσίδας σούπερ μάρκετ, προσθέτοντας ωστόσο ότι η επιβάρυνση αυτή σχετίζεται κυρίως με τις προωθητικές ενέργειες.

Λιγότερες προσφορές 

Άλλωστε, μια από τις… παράπλευρες απώλειες του πλαφόν είναι και ο περιορισμός των προσφορών το επόμενο διάστημα. «Το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους δεν “φρενάρει” μόνο τις αδικαιολόγητες αυξήσεις, αλλά στενεύει και τα περιθώρια για προωθητικές ενέργειες, καθώς αυτές χρηματοδοτούνται ουσιαστικά από το περιθώριο κέρδους των προμηθευτών και των λιανεμπόρων», υπογραμμίζει κορυφαίο στέλεχος της αγοράς.

Η ίδια πηγή προσθέτει στον «Ε.Τ.» ότι «ήδη βλέπουμε πιο στοχευμένες προσφορές και όχι την ένταση που υπήρχε τα προηγούμενα χρόνια, κυρίως μετά την εφαρμογή του νέου Κώδικα Δεοντολογίας».

Σταθερότητα 

Την ίδια ώρα, σημαντικό μέρος του «καλαθιού» παραμένει αμετάβλητο. Τιμές σε προϊόντα όπως το μοσχαρίσιο κρέας και ο ελληνικός καφές, που σέρνουν την κούρσα του πληθωρισμού των τροφίμων, είναι σταθερές, ενώ και το ελαιόλαδο, το κοτόπουλο και τα ζυμαρικά δεν εμφανίζουν μεταβολές, ένδειξη ότι η αγορά δεν έχει περάσει σε φάση γενικευμένων ανατιμήσεων.

«Υπάρχει ακόμη απορρόφηση κόστους από τις επιχειρήσεις. Δεν έχουν περάσει όλες οι πιέσεις στις τελικές τιμές. Τηρούμε ακόμα στάση αναμονής. Αν, ωστόσο, συνεχιστεί η σύρραξη στη Μέση Ανατολή, οι ανατιμήσεις θα είναι αναπόφευκτες», αναφέρει ανώτατο στέλεχος της βιομηχανίας τροφίμων στον «Ε.Τ.».

Ηδη, πάντως, το κόστος της ενέργειας και των μεταφορών είναι αυξημένο, καθώς η διεθνής τιμή του φυσικού αερίου έχει ανέβει κατά 66% τον τελευταίο μήνα και του πετρελαίου κατά περίπου 50%. Το πετρέλαιο κίνησης, που χρησιμοποιούν τα επαγγελματικά οχήματα, έχει αυξηθεί κατά περίπου 40 λεπτά το λίτρο από τα τέλη Φεβρουαρίου, πιέζοντας τις επιχειρήσεις και αυξάνοντας τις πιθανότητες για περαιτέρω ανατιμήσεις το επόμενο διάστημα.

«Η διεθνής αγορά προεξοφλεί αυξήσεις στα καύσιμα και στα ναύλα. Αυτό αρχίζει να περνά σταδιακά στις τιμές, κυρίως σε προϊόντα που εξαρτώνται από εισαγόμενες πρώτες ύλες, όπως ρύζι, καφές, μπαχαρικά και άλλα τρόφιμα», σημειώνει στον «Ε.Τ.» στέλεχος της αγοράς.

Το αλεύρι αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς επηρεάζεται τόσο από τις διεθνείς τιμές σιτηρών όσο και από το κόστος μεταφοράς. Αντίστοιχα, τα όσπρια, αν και σε μεγάλο βαθμό εγχώριας παραγωγής, δεν μένουν ανεπηρέαστα από το συνολικό κόστος στην αλυσίδα εφοδιασμού.

Ωστόσο, η μέχρι στιγμής εικόνα δεν παραπέμπει σε εκτεταμένο κύμα ανατιμήσεων. «Η αγορά κινείται προσεκτικά. Υπάρχει αβεβαιότητα και κανείς δεν θέλει να χάσει μερίδιο αγοράς», δηλώνει στον «Ε.Τ.» στέλεχος προμηθευτικής εταιρίας.

Παράλληλα, καταγράφονται και περιορισμένες μειώσεις τιμών σε προϊόντα οικιακής χρήσης, όπως η χλωρίνη (-1,6%) και τα απορρυπαντικά (-2,3%), εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως σε προωθητικές ενέργειες και ανταγωνισμό μεταξύ των αλυσίδων.

Παραδείγματα για τιμές προϊόντων

Οι καταναλωτές, πάντως, έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους για συγκράτηση των τιμών στο πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους σε 64 κατηγορίες τροφίμων και προϊόντων ευρείας κατανάλωσης, που, σύμφωνα με στελέχη των σούπερ μάρκετ, αφορούν περισσότερους από 5.000 κωδικούς.

Το μέτρο περιορίζει τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να αυξήσουν τα περιθώρια κέρδους τους, επιτρέποντας μόνο ανατιμήσεις που δικαιολογούνται από πραγματική αύξηση κόστους. «Να ξεκαθαρίσουμε ότι το πλαφόν δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν ανατιμήσεις, αλλά αποτρέπει τις αδικαιολόγητες ανατιμήσεις. Δηλαδή δεν επιτρέπει στην εφοδιαστική αλυσίδα να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία για να ανεβάσει τις τιμές χωρίς λόγο», αναφέρει στέλεχος του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων.

Ο μηχανισμός 

Για παράδειγμα, το μοσχαρίσιο κρέας: ο κτηνοτρόφος το πωλούσε το 2025 6,5 ευρώ το κιλό και το κέρδος του ήταν 80 λεπτά, που σημαίνει ότι το περιθώριο κέρδους του ήταν 12%. Τώρα που το πουλά 8 ευρώ, το κέρδος του θα αυξηθεί μεν στα 96 λεπτά το κιλό, ωστόσο το περιθώριό του παραμένει σταθερό στο 12%.

Αντίστοιχα, στη χονδρική πέρυσι η τιμή ήταν 8 ευρώ και φέτος 9,6 ευρώ και, με βάση το πλαφόν, το κέρδος του από τα 1,2 ευρώ ανέβηκε στα 1,44 ευρώ το κιλό, ενώ το περιθώριο είναι στο 15%, όπως και την προηγούμενη χρονιά. Ανάλογη είναι η εικόνα και στα κρεοπωλεία, που πριν από ένα χρόνο το μοσχαρίσιο κρέας κόστιζε 15,5 ευρώ το κιλό. Φέτος, ενώ η τιμή του αυξήθηκε στα 19 ευρώ, το περιθώριο κέρδους του πρέπει να παραμείνει στο 29% και έτσι, σε απόλυτα νούμερα, από τα 4,5 θα φτάσει τα 5,5 ευρώ.

Βέβαια, τα σούπερ μάρκετ ενίστανται ως προς τον τρόπο εφαρμογής του πλαφόν, σημειώνοντας ότι ευνοεί αυτούς που κερδοσκοπούν. «Αν σε ένα σημείο πώλησης η φέτα πωλείται στα 15 ευρώ το κιλό και το περιθώριο κέρδους είναι 40% και σε άλλο σημείο πώλησης κοστίζει 11 ευρώ και το περιθώριο είναι 15%, ο πρώτος επιχειρηματίας θα μπορεί και φέτος να δουλεύει με περιθώριο 40% και ο δεύτερος με 15%. Πρόκειται για αθέμιτο ανταγωνισμό», εξηγεί στον «Ε.Τ.» υψηλόβαθμο στέλεχος των σούπερ μάρκετ.

«Οταν αυξάνεται το κόστος και δεν μπορείς να προσαρμόσεις πλήρως τις τιμές, πιέζονται τα περιθώρια σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα», σημειώνει εκπρόσωπος προμηθευτικής εταιρίας και προσθέτει ότι η πίεση αυτή ενδέχεται να μεταφερθεί στους παραγωγούς ή να οδηγήσει σε περιορισμό της διαθεσιμότητας ορισμένων προϊόντων, ιδιαίτερα αν οι διεθνείς τιμές συνεχίσουν να αυξάνονται.

«Υπάρχει ο κίνδυνος να δούμε λιγότερες προσφορές ή καθυστερήσεις σε νέες παραγγελίες, αν η κατάσταση παραταθεί», προειδοποιεί η ίδια πηγή.

Σε εγρήγορση

Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο για την πορεία των τιμών. Η εξέλιξη της γεωπολιτικής κρίσης και κυρίως των τιμών ενέργειας θα καθορίσει αν οι μέχρι στιγμής ήπιες αυξήσεις θα μετατραπούν σε πιο έντονη τάση. Προς το παρόν, πάντως, η αγορά δείχνει να ισορροπεί μεταξύ αυξημένου κόστους παραγωγής και ρυθμιστικών παρεμβάσεων.

Σύγκριση Φεβρουαρίου – Μαρτίου