Η σεισμική ρήξη μεταξύ Παλατιού και Καραμανλή - Τα γεγονότα του '63 που προκάλεσαν ραγδαίες εξελίξεις

Θέμα της συζήτησης είναι η προγραμματισμένη επίσημη επίσκεψη του βασιλικού ζεύγους στο Λονδίνο στις 9 Ιουλίου για συνάντηση με τη βρετανική βασιλική οικογένεια. Ο πρωθυπουργός ζητά από τον βασιλιά την αναβολή του ταξιδιού, επικαλούμενος όσα συνέβησαν μόλις δύο μήνες νωρίτερα, στις 6 Απριλίου 1963.

Τότε, παρά τις αντίθετες παραινέσεις του πρωθυπουργού, η βασίλισσα Φρειδερίκη και η πριγκίπισσα Ειρήνη φτάνουν ανεπίσημα στο Λονδίνο εν όψει του γάμου της πριγκίπισσας Αλεξάνδρας του Κεντ. Στο ξενοδοχείο όπου διαμένουν τις περιμένουν Ελληνες και Κύπριοι διαδηλωτές που, με επικεφαλής τη σύζυγο του στελέχους του ΚΚΕ Αντώνη Αμπατιέλου, ζητούν την απελευθέρωση του τελευταίου και των υπόλοιπων πολιτικών κρατουμένων στην Ελλάδα.

Οταν η Φρειδερίκη και η Ειρήνη βγαίνουν από το ξενοδοχείο έχοντας μόνο έναν αστυνομικό να τις συνοδεύει, βρίσκονται πρόσωπο με πρόσωπο με τους διαδηλωτές. Τα όσα τραγελαφικά επακολουθούν περιγράφονται επί ημέρες από τον βρετανικό Τύπο. Η Ελληνίδα βασίλισσα και η πριγκίπισσα προσπαθούν να διαφύγουν τρέχοντας και καταλήγουν σε αδιέξοδο. Εκεί χτυπούν το πρώτο κουδούνι που βρίσκουν μπροστά τους, με τη Φρειδερίκη να φωνάζει: «Ανοίξτε μου, είμαι η βασίλισσα της Ελλάδας».

Πολιτική θύελλα

Πράγματι, η πόρτα ανοίγει και η Αμερικανίδα ηθοποιός που κατοικεί εκεί καθησυχάζει τις δύο γυναίκες μέχρι να φτάσει η αστυνομία. Στην Ελλάδα επακολουθεί πολιτική θύελλα, με τη Φρειδερίκη να καταγγέλλει ότι χαστουκίστηκε από την Μπέτυ Αμπατιέλου, κάτι που η τελευταία διαψεύδει μέχρι το τέλος της ζωής της. Εχοντας νωπό αυτό το περιστατικό, ο Καραμανλής έχει κάθε λόγο να δυσπιστεί για τη σκοπιμότητα της βασιλικής επίσκεψης.

Παρότι η βασιλική οικογένεια δεν ξεχνά να του υπενθυμίζει ότι σε αυτήν οφείλει την απρόσμενη εντολή σχηματισμού κυβέρνησης που του δόθηκε στις 5 Οκτωβρίου 1955, εκείνος δεν επιθυμεί να λειτουργεί ως φερέφωνο των ανακτόρων. Αντιθέτως, επιδιώκει να χαράξει αυτόνομη πολιτική πορεία.

Οι προστριβές με το Στέμμα οξύνονται με την υπέρογκη προίκα που απαιτείται και τελικά δίνεται στην πριγκίπισσα Σοφία για τον γάμο της με τον πρίγκιπα Χουάν Κάρλος της Ισπανίας. Το γυαλί, ωστόσο, ραγίζει οριστικά όταν ο Καραμανλής, ισχυροποιημένος από την πολυετή διακυβέρνησή του και την υπογραφή της Συμφωνίας Σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ, φέρνει τον Φεβρουάριο του 1963 στη Βουλή πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος.

Σύμφωνα με αυτήν, σημαντικό μέρος των εξουσιών του Παλατιού μεταφέρεται στην εκάστοτε κυβέρνηση. Η αντίδραση των ανακτόρων είναι έντονη και πλέον η σύγκρουση εξελίσσεται σε ανοιχτή αναμέτρηση. Ο Καραμανλής ζητά ακρόαση από τον Παύλο, κάτι που γίνεται όλο και δυσκολότερο. Ο βασιλιάς άλλοτε έχει προγραμματισμένες υποχρεώσεις και άλλοτε εισάγεται εσπευσμένα, στις 8 Μαΐου, στον «Ευαγγελισμό» με οξεία σκωληκοειδίτιδα.

Λέγεται μάλιστα ότι έξω από την πόρτα του θαλάμου του ασθενούς ο πρωθυπουργός είχε έντονη λεκτική -και σίγουρα εκτός πρωτοκόλλου- αντιπαράθεση με τη Φρειδερίκη. Εκείνη, για αντιπερισπασμό, σύμφωνα με τους επικριτές της, ζητά την αναβολή της επίσκεψης του προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, στρατηγού Σαρλ ντε Γκολ, η οποία είχε προγραμματιστεί για τις 16 Μαΐου.

Σαφείς αιχμές

Σαν να μη φτάνουν όλα αυτά, στις 22 Μαΐου ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης δέχεται δολοφονική επίθεση από παρακρατικούς στη Θεσσαλονίκη και καταλήγει λίγες ημέρες αργότερα. Ο πρωθυπουργός φέρεται τότε να αναφωνεί το περίφημο «Ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο;», αφήνοντας σαφείς αιχμές για τη λειτουργία του παρακράτους και τους μηχανισμούς εξουσίας που δρουν ανεξέλεγκτα.

Μέσα σε αυτό το κλίμα πραγματοποιείται η συνάντηση της 8ης Ιουνίου. Ο Παύλος δεν φαίνεται να πείθεται από τα επιχειρήματα του Καραμανλή περί αναγκαιότητας ακύρωσης του ταξιδιού στο Λονδίνο. Παρ’ όλα αυτά, οι δύο άνδρες συμφωνούν να συναντηθούν εκ νέου δύο ημέρες αργότερα. Στη δεύτερη συνάντησή τους οι βασιλικές αντιρρήσεις φαίνεται να κάμπτονται. Ομως, στην τρίτη και καθοριστική συνάντηση της 11ης Ιουνίου, η κατάσταση ανατρέπεται.

Ο Παύλος αλλάζει στάση -κατ’ άλλους δεν αλλάζει γνώμη η Φρειδερίκη- και ο πρωθυπουργός, μπροστά στον έκπληκτο βασιλιά, υποβάλλει την παραίτησή του. Παράλληλα, προτείνει τον διορισμό υπηρεσιακής κυβέρνησης, τη διάλυση της Βουλής και τη διεξαγωγή εκλογών με το ισχύον εκλογικό σύστημα.

Αμετακίνητος

Ο βασιλιάς ζητά να μην επιμείνει στην απόφασή του. Οταν όμως ο Καραμανλής παραμένει αμετακίνητος, επιχειρεί να τον μεταπείσει, απονέμοντάς του τον Μεγαλόσταυρο του Σωτήρος. Ο πρωθυπουργός αρνείται και η ρήξη παίρνει πλέον οριστικό χαρακτήρα.

Στις 17 Ιουνίου γίνεται μία τελευταία προσπάθεια γεφύρωσης του χάσματος μεταξύ των δύο ανδρών, χωρίς αποτέλεσμα. Την επόμενη ημέρα ο Καραμανλής αναχωρεί για τη Ζυρίχη. Επιστρέφει στα τέλη Σεπτεμβρίου για να συμμετάσχει στον προεκλογικό αγώνα των εκλογών της 3ης Νοεμβρίου 1963, τις οποίες κερδίζει η Ενωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου. Λίγο αργότερα εγκαθίσταται στο Παρίσι, αρχίζοντας τη μακρά περίοδο της αυτοεξορίας του.

Το δριμύ «κατηγορώ» προς το Στέμμα

Οι οξυμένες σχέσεις κυβέρνησης και Στέμματος αποτελούν κοινό μυστικό, που δεν μπορεί να κρυφτεί ούτε κάτω από τον μανδύα της διπλωματικής γλώσσας. Τον Οκτώβριο του 1962, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στέλνει επιστολή στον βασιλιά Παύλο, στην οποία ασκεί αυστηρή κριτική με τρόπο που θυμίζει το γνωστό «σφάζω με το γάντι».

Ο πρωθυπουργός ξεκινά από το ζήτημα της εικόνας της μοναρχίας απέναντι στην κοινή γνώμη: «Φαίνεται να επικρατεί η πεπλανημένη αντίληψις ότι η μεγαλοπρέπεια ενισχύει τον Θρόνον. Συμβαίνει το αντίθετον. Η απλότης και η λιτότης εδραιώνουν τον θεσμόν. Αυτό δεν είναι μόνον αληθές, αλλά ανταποκρίνεται πλήρως και εις τον χαρακτήρα Σας. Τα συχνά ταξίδια εις το εξωτερικόν, όταν μάλιστα συνεπάγονται ταυτόχρονον απουσίαν Βασιλέως και Διαδόχου, προξενούν κακήν αντίδρασιν».

Σε άλλο σημείο αναφέρεται στα βασιλικά διαγγέλματα: «Τα κείμενα των Βασιλικών Λόγων δεν είναι ακίνδυνον να γίνονται εν αγνοία της Κυβερνήσεως. Γνωρίζω και σέβομαι την επιθυμίαν Σας να έχουν τα κείμενα τη σφραγίδα της προσωπικότητάς Σας. Αυτό, όμως, δύναται να γίνει εν συνδυασμώ με την υπεύθυνον τοποθέτησιν του πολιτικού περιεχομένου των λόγων Σας».

Αιχμές αφήνει και για τα οικονομικά του Στέμματος: «Η ικανοποίησις αναγκών του Στέμματος, όταν αύτη συνεπάγεται δαπάνας του Δημοσίου, θα πρέπει να αποφεύγεται, εφ’ όσον δεν είναι αυστηρώς αναγκαία. Ο λαός είναι αυστηρός έναντι των αρχόντων του και αρνείται εις αυτούς όχι μόνον την πολυτέλειαν, αλλά ακόμη και την άνεσιν, την οποίαν εντούτοις επιτρέπει εις τον εαυτόν του. Εις τον τομέαν δε αυτόν διεπράχθησαν τον τελευταίον καιρόν αρκετά σφάλματα από όλους μας».

Τέλος, τονίζει την έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ κυβέρνησης και Παλατιού: «Η έλλειψις πολιτικού συμβούλου με κύρος, όστις να ενημερώνει τον Βασιλέα και να κρατεί εις διαρκήν επαφή την Κυβέρνησιν με το Στέμμα, είναι ουσιώδους σημασίας. Διότι πολλάκις γίνονται παραλείψεις και δημιουργούνται παρεξηγήσεις από έλλειψιν αμοιβαίας ενημερώσεως».