Ένα πανέμορφο Μητροπολιτικό Πάρκο 350 στρεμμάτων αλλάζει τη ζωή στη δυτική Θεσσαλονίκη

Πρόκειται για την παράδοση έκτασης 350 στρεμμάτων, η οποία μεταμορφώθηκε ριζικά με τη φύτευση 10.000 νέων δέντρων και θάμνων, προσφέροντας πλέον στους πολίτες και τους επισκέπτες της συμπρωτεύουσας έναν ανεκτίμητο πνεύμονα πρασίνου, αναψυχής και πολιτισμού.

Η επιτυχής ολοκλήρωση αυτού του επιβλητικού πρότζεκτ φέρει φαρδιά πλατιά τη σφραγίδα της κυβέρνησης, καθώς αποτέλεσε ένα προσωπικό στοίχημα και όραμα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο ίδιος είχε αναδείξει τη στρατηγική σημασία του έργου με ειδική, αναλυτική αναφορά κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου στο πλαίσιο του Thessaloniki Forum 2020. Από την ανάληψη της διακυβέρνησης το 2019, με προσωπική του παρέμβαση και καθοδήγηση, οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες κινήθηκαν με πρωτοφανείς ταχύτητες, ξεπερνώντας τις δυσκίνητες γραφειοκρατικές διαδικασίες δεκαετιών.

Η κυβερνητική βούληση εξασφάλισε ότι το ανενεργό στρατόπεδο δεν θα παρέμενε μια εγκαταλελειμμένη εστία μόλυνσης, αλλά θα μετατρεπόταν με γοργά βήματα σε ένα σύγχρονο Μητροπολιτικό Πάρκο ευρωπαϊκών προδιαγραφών. Η προσωπική συμβολή του Κυριάκου Μητσοτάκη υπήρξε καταλυτική, καθώς εγγυήθηκε τη ροή των απαραίτητων χρηματοδοτήσεων και τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων, αποδεικνύοντας έμπρακτα το ενδιαφέρον της Πολιτείας για τη συνολική αναβάθμιση και την άρση της διαχρονικής απομόνωσης της δυτικής Θεσσαλονίκης.

Ο σχεδιασμός του έργου είχε ως πρωταρχικό στόχο τη δημιουργία ενός πολυδιάστατου δημόσιου χώρου για περίπατο, ανάπαυση, αθλητισμό και κοινωνικοποίηση, προσφέροντας μια ιδανική διέξοδο από τη δύσκολη καθημερινότητα του αστικού ιστού. Το αρχιτεκτονικό γραφείο των Πρόδρομου Νικηφορίδη και Bernard Cuomo ανέλαβε τη μελέτη διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου, δίνοντας έμφαση στην ταυτότητα της ελληνικής φύσης. Το πλέγμα διαδρομών και στάσεων περιλαμβάνει πεζοδρόμους, ποδηλατοδρόμους, πέργκολες και καθιστικά, ενώ διατηρήθηκαν οι υφιστάμενοι πευκώνες και αναπτύχθηκαν νέοι ελαιώνες και οπωρώνες. Στον νεοσύστατο δενδρόκηπο φυτεύτηκαν χιλιάδες δέντρα, όπως ελιές, δαμασκηνιές, καρυδιές, κερασιές, μουσμουλιές, αμυγδαλιές, συκιές και κυδωνιές, ενώ προηγήθηκε εκτεταμένος καθαρισμός με απομάκρυνση των ξερών και επικίνδυνων δέντρων.

Με αφορμή την επίσημη παράδοση, η δημοτική αρχή έχει σχεδιάσει ένα πλούσιο τριήμερο πανηγυρικών εκδηλώσεων στις 12, 13 και 14 Ιουνίου. Το Σάββατο 13 Ιουνίου το πρόγραμμα περιλαμβάνει αγώνα δρόμου, πανόραμα αθλημάτων με τοπικά σωματεία, παιδικές δραστηριότητες και χορευτικά δρώμενα από πολιτιστικούς συλλόγους, με τις δύο πρώτες ημέρες να κλείνουν με μεγάλες συναυλίες. Την Κυριακή 14 Ιουνίου το πάρκο θα μετατραπεί σε έναν απέραντο χώρο για πικ νικ για όλη την οικογένεια, ενώ μαθητές θα θάψουν μια «χρονοκάψουλα» με μηνύματα και εικόνες για τις επόμενες γενιές.

Ωστόσο, η παράδοση του έργου συνοδεύτηκε και από έντονο δημόσιο διάλογο, με τον διακεκριμένο αρχιτέκτονα του έργου, Πρόδρομο Νικηφορίδη, να προβαίνει σε μια αναλυτική παρέμβαση-απάντηση προς όσους ασκούν κριτική χωρίς να γνωρίζουν τα πραγματικά δεδομένα και το σύνθετο ιστορικό του χώρου. Ο κ. Νικηφορίδης υπενθύμισε τις μακροχρόνιες προσπάθειες που απαιτήθηκαν μέχρι την παραχώρηση του στρατοπέδου στον Δήμο τον Οκτώβριο του 2017, αποκαλύπτοντας τις παρασκηνιακές αντιδράσεις της τότε στρατιωτικής ηγεσίας του ΤΕΘΑ και του Γ’ Σώματος Στρατού, που θεωρούσαν την έκταση ως «προίκα» τους. Επιπλέον, αναφέρθηκε στη μακροχρόνια εγκατάλειψη που είχε μετατρέψει τα δύο μοναδικής αρχιτεκτονικής 120 ετών κτίρια στρατωνισμού σε ερείπια, τα οποία ευτυχώς κηρύχθηκαν διατηρητέα από το υπουργείο Πολιτισμού.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο γνωστός αρχιτέκτονας στις οικονομικές παραμέτρους, εξηγώντας ότι το ποσό των δέκα εκατομμυρίων ευρώ (πλέον ΦΠΑ) που εξασφαλίστηκε τότε από το ΕΣΠΑ αφορούσε αποκλειστικά εργασίες πρασίνου και «Απόδοσης σε κοινή χρήση». Όπως επεσήμανε, το ποσό αυτό ήταν το ελάχιστο δυνατό για ένα πάρκο 350 στρεμμάτων, αν αναλογιστεί κανείς ότι η Νέα Παραλία κόστισε 40 εκατομμύρια για τη μισή έκταση, η πλατεία Ελευθερίας έξι εκατομμύρια και η Αριστοτέλους 25 εκατομμύρια. Για μια ολοκληρωμένη ανάπλαση μαζί με τα κτίρια, θα απαιτούνταν μελέτη κατασκευής ύψους τουλάχιστον 120 εκατομμυρίων ευρώ, δηλαδή δωδεκαπλάσιο ποσό.

Απαντώντας στις επικρίσεις για την εικόνα των νεοφυτεμένων δέντρων και των υλικών, ο κ. Νικηφορίδης ανέπτυξε τη βαθιά φιλοσοφία του σχεδιασμού: «Όσοι γνωρίζουν από πάρκα γνωρίζουν πολύ καλά ότι δεν είναι κτίρια, δεν είναι τούβλα και γυψοσανίδες, αλλά ζώντες οργανισμοί που γεννιούνται και μεγαλώνουν, δεν εγκαινιάζονται όπως τα κτίρια, ουσιαστικά εγκαινιάζεται η γέννηση τους. Αυτό που μας απασχόλησε από την πρώτη στιγμή ήταν η “θεμελίωση” του πάρκου, όπως θεμελιώνουμε ένα κτίριο έτσι πρέπει να θεμελιώνεται ένα πάρκο. Τα θεμέλια του όποιου πάρκου είναι τα δέντρα, είναι το πράσινο που θα πρέπει να φυτευτεί για να μεγαλώσει αρμονικά με το περιβάλλον και να δώσει 10 και 15 χρόνια μετά όλα όσα δίνουν σήμερα τα δέντρα και τα πάρκα της Νέας Παραλίας».

Οι μελετητές πέτυχαν την πλήρη κατοχύρωση του πράσινου χαρακτήρα με μηδενικό συντελεστή δόμησης, αποτρέποντας την ανέγερση νέων κτισμάτων σε έναν χώρο όπου, υπό άλλες συνθήκες, θα μπορούσαν να είχαν ανεγερθεί περισσότερες από 2.000 πολυκατοικίες. Η επιλογή των 10.000 μικρών δέντρων, και ιδιαίτερα των οπωροφόρων, αποτελεί μια παγκόσμια καινοτομία που μετατρέπει το χώρο σε ένα «εργαστήρι της Φύσης» μέσα στον αστικό ιστό. Αναφορικά με τα έργα υποδομής, ο κ. Νικηφορίδης εξήγησε ότι αυτά συγκεντρώνονται υπογείως για να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του χώρου. Δημιουργήθηκε Κέντρο Νερού με γεωτρήσεις και μεγάλες δεξαμενές για την άρδευση και την πυρόσβεση, καθώς και Κέντρο Ρεύματος με φωτοβολταϊκά που εξασφαλίζουν ενεργειακή αυτονομία. Παράλληλα, υπεραμύνθηκε της επιλογής των χωμάτινων δαπέδων αντί της ασφάλτου, καθώς είναι φθηνά, επισκευάζονται εύκολα και είναι ανθεκτικά. Απάντησε μάλιστα με καυστικό τρόπο σε όσους σχολίασαν την έλλειψη πεζοδρομίων, τονίζοντας ότι τα πάρκα δεν έχουν πεζοδρόμια αλλά πεζοδρόμους, ενώ υπογράμμισε την ανάγκη περίφραξης, οριοθέτησης και ωραρίου λειτουργίας για την προστασία από τους καθημερινούς βανδαλισμούς.

Στο εσωτερικό κατασκευάστηκαν πέργκολες-στέγαστρα για τις ξαφνικές καταιγίδες, μεγάλες υπερυψωμένες κυκλικές επιφάνειες που προκαλούν τη δημιουργικότητα, καθώς και αυτόνομα καθιστικά για μοναχικούς περιπάτους ή κοινωνικές εκδηλώσεις. Προβλέποντας το μέλλον, οι αρχιτέκτονες έπεισαν τη δημοτική αρχή να προκηρύξει τρεις αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς για τις θεματικές περιοχές «Μνήμη» (ανάδειξη οθωμανικών κτιρίων), «Θέαμα» (πολιτιστικός πόλος) και «Περιπέτεια», με τον κ. Νικηφορίδη να εκφράζει την ελπίδα η σημερινή διοίκηση να αδράξει την ευκαιρία και να υλοποιήσει τα βραβεία, εστιάζοντας στη συνέχεια της εξέλιξης και στη συστηματική συντήρηση.

Κλείνοντας, έστειλε ένα ξεκάθαρο, αυστηρό μήνυμα προς τους επισκέπτες που αναζητούν μια στρεβλή εικόνα αστικής ανάπλασης, καλώντας τους να κατανοήσουν τη φύση των μεγάλων ευρωπαϊκών πάρκων: «Όσες και όσοι περιμένετε να δείτε ένα τελειωμένο πάρκο, με τεράστια νεοφυτεμένα δέντρα, με άσφαλτο και σκληρά δάπεδα, με γυαλιστερά φύλλα και πολλά ανθισμένα λουλούδια, με παιδικές χαρές με κάγκελα και συνθετικά δάπεδα και με ότι περιμένετε να δείτε, σας παρακαλούμε θερμά ή να μην πάτε, ή να αργήσετε πολύ να πάτε. Αν είστε αλλεργικοί στο χώμα και στη όμορφη άγρια φύση σκεφτείτε τι είδατε όταν πήγατε στα μεγάλα πάρκα του Λονδίνου, του Βερολίνου, της Βιέννης και του Παρισιού που τόσο θαυμάσατε! Τα δέντρα και το χώμα είναι τα κυρίαρχα συστατικά των πάρκων. Το πάρκο είναι η φύση μέσα στην πόλη, είναι ένας χώρος, ένας τόπος, μία περιοχή ελευθερίας. Το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά πρέπει να είναι μία νέα πόλη μέσα στην πόλη, μία πόλη διαφορετική, μία πόλη ελευθερίας! Ένας απέραντος τόπος όπου ο καθένας θα βρίσκει το δικό του τόπο».