Με αφορμή το νέο βιβλίο της, «Ποιος αξίζει το άγχος μου; – 45 τρόποι να σταματήσεις να ζεις για τους άλλους», το οποίο κυκλοφορεί την Τρίτη 5 Μαΐου («Key Books»), η ψυχολόγος Ελενα Σολταρίδου παραχώρησε συνέντευξη στον «Ε.Τ.», μέσω της οποίας χαρτογραφεί τις διαστάσεις της σύγχρονης ψυχικής κόπωσης και προτείνει πρακτικούς τρόπους αλλαγής.

Στο βιβλίο σας, θέτετε ένα κρίσιμο ερώτημα: «Ποιος αξίζει το άγχος μου;» κι εκεί περιγράφετε το άγχος ως την «κορυφή του παγόβουνου». Τι υπάρχει, αλήθεια, κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, που εμείς δεν βλέπουμε;

Το άγχος είναι, πράγματι, η «κορυφή του παγόβουνου». Κάτω από την επιφάνεια βρίσκονται οι βαθύτερες πεποιθήσεις μας, ο φόβος της απόρριψης, η ανάγκη για έλεγχο, οι εμπειρίες από παλαιότερες σχέσεις, ρόλοι που έχουμε μάθει να αναλαμβάνουμε, οι προσδοκίες των άλλων, άρρητα «συμβόλαια» που διέπουν τις σχέσεις μας, αλλά και συναισθήματα που έμειναν ανείπωτα…

Συχνά, το άγχος δεν αφορά μόνο αυτό που συμβαίνει στο «τώρα», αλλά αυτό που φοβόμαστε ότι μπορεί να συμβεί ή αυτό που έχουμε μάθει να περιμένουμε. Η κατανόηση, λοιπόν, του «τι υπάρχει από κάτω» είναι το πρώτο βήμα για να διαχωρίσουμε τι πραγματικά αξίζει την προσοχή μας και την ψυχική μας επένδυση και τι όχι.

Οι λέξεις «όχι» και «όρια» πόσο δύσκολες είναι, τελικά, στην πράξη; Πώς, δηλαδή, μπορεί κάποιος να μάθει να μην κάνει συνεχώς πίσω, για να κρατήσει λειτουργική μια σχέση ή συνεργασία;
Το «όχι» και τα όρια δεν είναι απλώς λέξεις, είναι δεξιότητες που χτίζονται, μάχες που κερδίζονται καθημερινά. Η δυσκολία να ειπωθούν συνδέεται με τον φόβο ότι θα δυσαρεστήσουμε ή θα χάσουμε ανθρώπους από τη ζωή μας. Τελικά, όμως, καταλήγουμε να χάνουμε εμάς τους ίδιους και να εμφανίζουμε σωματοποίηση άγχους.

Οταν ένας άνθρωπος αρχίζει να λέει «όχι», δεν αλλάζει μόνο ο ίδιος, αλλάζει και η ισορροπία των σχέσεών του. Γι’ αυτό συχνά συναντά αντίσταση. Οι άλλοι μπορεί να αντιδράσουν όχι επειδή «δεν τον θέλουν», αλλά επειδή καλούνται να προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα. Τα όρια δεν καταστρέφουν τις σχέσεις, αλλά τις επαναδιοργανώνουν… Το «όχι» χρειάζεται να ιδωθεί ως μια πρόσκληση αναδιαπραγμάτευσης των σχέσεων, που ανοίγει τον δρόμο για πιο λειτουργικούς και υγιείς τρόπους σύνδεσης.

Δεν χρειάζεται επιθετικότητα, αλλά σαφήνεια και συνέπεια. Οταν κάποιος σταματήσει να κάνει συνεχώς πίσω, συχνά νιώθει αρχικά ενοχή, αλλά μακροπρόθεσμα κερδίζει αυτοσεβασμό.

 Αφιερώνετε ένα ολόκληρο κεφάλαιο στο σύνδρομο του «people pleaser». Πώς, στην εποχή που όλοι ψάχνουμε «επιβεβαίωση», μπορεί κάποιος να θέσει όρια χωρίς να τον κατακλύζουν τύψεις και φόβος απόρριψης;

Στην εποχή της διαρκούς έκθεσης και σύγκρισης, η ανάγκη για επιβεβαίωση έχει ενισχυθεί. Ο «people pleaser» είναι ο ενήλικας που ως παιδί έμαθε ότι η αγάπη περνά μέσα από το να «είναι το καλό που ικανοποιεί τα θέλω των άλλων». Η αποδοχή συνδέθηκε με την προσαρμογή. Το «κλειδί», όμως, είναι να κατανοήσει ότι η αξία του δεν εξαρτάται από τη συνεχή αποδοχή των άλλων. Η θέσπιση ορίων δεν σημαίνει ότι παύει να είναι «καλός άνθρωπος», σημαίνει ότι γίνεται ειλικρινής, ότι αρχίζει να μαθαίνει τον εαυτό του, χωρίς να αγγίζει τα όρια των αντοχών και των ανοχών του. Οι τύψεις και ο φόβος απόρριψης μειώνονται όσο ενισχύονται η εσωτερική μας ασφάλεια, η αυτοεικόνα μας και η αυτοπεποίθησή μας. Αυτό επιτυγχάνεται με αυτοπαρατήρηση, σταδιακή αλλαγή συμπεριφορών και συμφιλίωση με το γεγονός ότι δεν μπορούμε να είμαστε αρεστοί σε όλους, όπως δεν είναι και όλοι σ’ εμάς…

Μέσα από την πολύ επιτυχημένη μεταφορά που κάνετε στο βιβλίο σας στην «ιστορία ενός μπαλονιού» μιλάτε για τη συσσωρευμένη πίεση και τη σημασία της σταδιακής απελευθέρωσής της πριν η «καρφίτσα» προκαλέσει την έκρηξη. Υπάρχουν απλές, καθημερινές κινήσεις που βοηθούν να εκτονωθεί το άγχος;

Η πίεση συσσωρεύεται καθημερινά μέσα μας και, αν δεν εκτονωθεί σταδιακά, οδηγεί σε «έκρηξη». Ενα περιβάλλον με υψηλές απαιτήσεις, έλλειψη επικοινωνίας ή συναισθηματική απόσταση «γεμίζει» το μπαλόνι πιο γρήγορα.

Μικρές, απλές κινήσεις μπορούν να λειτουργήσουν αποσυμπιεστικά: λίγα λεπτά συνειδητής παύσης μέσα στην ημέρα, σωματική κίνηση, επαφή με τη φύση, ακόμα και μια συζήτηση με έναν άνθρωπο που νιώθουμε άνετα μαζί του. Η εκτόνωση αυτής της πίεσης δεν αφορά μόνο ατομικές πρακτικές, αλλά και μικρές αλλαγές στις σχέσεις: να ειπωθεί κάτι που αποφεύγαμε, να ζητηθεί βοήθεια, να επαναπροσδιοριστούν προσδοκίες. Σημαντικό είναι, επίσης, να εκφράζουμε όσα νιώθουμε, αντί να τα καταπιέζουμε. Η εκτόνωση δεν χρειάζεται να είναι θεαματική, χρειάζεται να είναι καθημερινή, με μικρά βήματα εξέλιξης.

Η εργασιακή εξουθένωση γίνεται σχεδόν κανονικότητα. Ο σύγχρονος τρόπος δουλειάς μάς σπρώχνει μόνιμα πέρα από τα όριά μας; 

Ο σύγχρονος τρόπος εργασίας χαρακτηρίζεται από ταχύτητα, διαρκή συνδεσιμότητα και θολά όρια μεταξύ προσωπικού και επαγγελματικού χρόνου. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ότι πρέπει να είναι συνεχώς διαθέσιμοι και παραγωγικοί, μέσα σε πλαίσια με υψηλές απαιτήσεις και περιορισμένη υποστήριξη.

Σε σύγκριση με προηγούμενες δεκαετίες, υπάρχει μεγαλύτερη πίεση για απόδοση, αλλά λιγότερος χρόνος για αποκατάσταση, για ουσιαστική ανακούφιση και αγχόλυση. Αυτό οδηγεί σε χρόνια κόπωση και ψυχική εξάντληση. Το «αντίδοτο» δεν είναι μόνο ατομικό, όπως η καλύτερη διαχείριση χρόνου ή η θέσπιση ορίων, αλλά και συλλογικό. Και ίσως ένα από τα απαραίτητα βήματα για όλα αυτά είναι να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει επιτυχία, αποτυχία και παραγωγικότητα.

Ολο και περισσότεροι περιγράφουν αυτό που λέμε «brain fog», δηλαδή δυσκολία συγκέντρωσης, θολή σκέψη. Πολλοί, μάλιστα, σπεύδουν να το αποκαλέσουν -με μία δόση χιούμορ- «Αλτσχάιμερ». Είναι απλώς κούραση ή σημάδι ότι το μυαλό μας κάποιες στιγμές φτάνει στα όριά του;

Το «brain fog» είναι μια συνθήκη που βιώνουν πολλοί άνθρωποι. Συχνά πρόκειται για αποτέλεσμα γνωστικής και συναισθηματικής υπερφόρτωσης. Η συνεχής έκθεση σε μεγάλο όγκο πληροφοριών, τα υψηλά επίπεδα του άγχους, το multitasking και η έλλειψη ξεκούρασης επιβαρύνουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Το «brain fog», όπως και όλα τα ψυχοσωματικά συμπτώματα, μας καλεί να ακούσουμε το σώμα μας, να επιβραδύνουμε, να ξεκουραστούμε. Οταν αγνοούμε ένα σύμπτωμα, γίνεται πιο έντονο. Οταν το ακούμε, μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά… Θα λέγαμε πως είναι ένας τρόπος του οργανισμού να βάλει ένα όριο όταν δεν το βάζουμε εμείς οι ίδιοι, να μας αναγκάσει δηλαδή να φροντίσουμε τον εαυτό μας.

Ζούμε σε μια διαρκή βιασύνη. Πόσο, τελικά, αυτή η συνεχής πίεση χρόνου τροφοδοτεί το άγχος και επηρεάζει την ψυχική αντοχή μας;

Η βιασύνη δεν είναι απλώς προσωπική επιλογή, αλλά χαρακτηριστικό της εποχής στην οποία ζούμε. Η κοινωνία, η εργασία, ακόμα και οι σχέσεις λειτουργούν με ρυθμούς επιτάχυνσης, δημιουργώντας ένα συλλογικό βίωμα πίεσης, όπου το «αρκετό» μοιάζει πάντα λίγο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η παύση συχνά βιώνεται ενοχικά, σαν τεμπελιά ή σαν κάτι που «χάνουμε», αντί ως μια αναγκαία διαδικασία αποκατάστασης.

Η επιβράδυνση, η ανακούφιση, η αυτοφροντίδα δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη. Ακόμα και μικρές στιγμές συνειδητής παύσης μέσα στην ημέρα μπορούν να κάνουν διαφορά. Δεν μπορούμε πάντα να αλλάξουμε τις απαιτήσεις της ζωής, αλλά μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντί τους.

Info

«ΠΟΙΟΣ ΑΞΙΖΕΙ ΤΟ ΑΓΧΟΣ ΜΟΥ;»*

ΕΛΕΝΑ ΣΟΛΤΑΡΙΔΟΥ**

ΕΚΔΟΣΕΙΣ: «KEY BOOKS»

ΣΕΛ.: 184

* Το βιβλίο «Ποιος αξίζει το άγχος μου; – 45 τρόποι να σταματήσεις να ζεις για τους άλλους», κυκλοφορεί στις 5 Μαΐου.

** Η Ελενα Σολταρίδου είναι ψυχολόγος με εξειδίκευση στη γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση και σημαντική εμπειρία τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην εκπαίδευση. Εχει ήδη διαμορφώσει ένα δυνατό κοινό, ενώ τα προηγούμενα βιβλία της έχουν ξεχωρίσει και βραβευτεί.