Αλλά αυτή η διατύπωση υποτιμά την πραγματικότητα… Η εκστρατεία της Ουκρανίας για την αφαίρεση των σοβιετικών και ρωσικών αυτοκρατορικών τοπωνυμίων από τις πόλεις και τις κωμοπόλεις της χώρας δεν αποτελεί τόσο αντίδραση στον τρέχοντα πόλεμο όσο το αιχμηρό σημείο μιας απόρριψης της χαρτογραφίας της Μόσχας σε ολόκληρη την περιοχή. Από τον Καύκασο μέχρι την Κεντρική Ασία, τα πρώην σοβιετικά κράτη αποβάλλουν τα ονόματα και τα σύμβολα που τους έχουν επιβληθεί, καθώς επιδιώκουν να διεκδικήσουν τις δικές τους εθνικές ταυτότητες.
Εδώ και δεκαετίες
Οι προσπάθειες αποκομμουνιστικοποίησης και απορωσοποίησης της Ουκρανίας ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν από δρόμους σε όλη τη χώρα αφαιρέθηκαν σοβιετικά ονόματα. Αυτό συνοδεύτηκε από την απομάκρυνση πολλών, αλλά όχι όλων των κομμουνιστικών μνημείων. Το δεύτερο μεγάλο κύμα ξεκίνησε μετά την «Επανάσταση της Αξιοπρέπειας», το 2014. Δύο χρόνια αργότερα, η πόλη Ντνιπροπετρόφσκ έγινε Nτνίπρο εγκαταλείποντας ένα όνομα που τιμούσε τον μπολσεβίκο αξιωματούχο Γκριγκόρι Πετρόφσκι, ο οποίος συνδεόταν με τον μηχανισμό της σοβιετικής κυριαρχίας κατά τη διάρκεια του τεχνητού λιμού που σκότωσε εκατομμύρια Ουκρανούς στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Το κοντινό Ντνιπροντζερζίνσκ επανήλθε στο ιστορικό του Καμιάνσκε, σβήνοντας το όνομα του Φέλιξ Ντζερζίνσκι, ιδρυτή της σοβιετικής μυστικής Αστυνομίας. Το Ορτζονικίτζε έγινε Πόκροφ, παραλείποντας εντελώς το όνομα ενός Σοβιετικού επαναστάτη.
Μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας το 2022, οι προσπάθειες αποαποικιοποίησης της Ουκρανίας ξεπέρασαν τα τοπωνύμια που συνδέονταν με τη Σοβιετική Ενωση και στράφηκαν απευθείας στο στόχαστρο της ρωσικής αυτοκρατορικής ταυτότητας. Το 2024, το Νοβομοσκόφσκ (Νέα Μόσχα) μετονομάστηκε σε Σαμάρ αποσύροντας ένα από τα πιο θρασεία αποικιακά ονόματα στον ουκρανικό χάρτη. Επιπλέον, το Κίεβο αφαίρεσε ρωσικά και σοβιετικά ονόματα από περίπου εκατό δρόμους μονομιάς.
Σημαντικές αλλαγές
Παράλληλα με τα βήματα αυτά, η Ουκρανία απηύθυνε έκκληση στη διεθνή κοινότητα να εγκαταλείψει τα ρωσοποιημένα τοπωνύμια και να υιοθετήσει ορθογραφίες που βασίζονται στην ουκρανική γλώσσα. Αυτό έχει οδηγήσει σε μικρές αλλά συμβολικά σημαντικές αλλαγές στη διεθνή χρήση, όπως η ευρέως υιοθετημένη αλλαγή του ονόματος της πρωτεύουσας από «Κίεβο» σε «Κιέβο».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η ουκρανική περίπτωση είναι η πιο ηχηρή, αλλά δεν είναι η μοναδική. Τα ονόματα Ρώσων και Σοβιετικών αξιωματούχων δίδονταν συστηματικά σε τοποθεσίες σε όλη την επικράτεια της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Στη Γεωργία, η πόλη Στεφαντσμίντα (Αγιος Στέφανος) είχε μετονομαστεί σε Καζμπέγκι κατά τη σοβιετική εποχή, σε μια προσπάθεια να εξαλειφθεί η θρησκευτική χροιά, ενώ το 2006 η Τιφλίδα επανήλθε στο αρχικό όνομά της.
Στο Καζακστάν, μια χώρα με μακρά ρωσικά σύνορα, μεγάλο ρωσόφωνο πληθυσμό και εθνική γλώσσα που έχει αποδυναμωθεί από τη σοβιετική κυριαρχία, η ανάκτηση του χάρτη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάκτηση της εθνικής ταυτότητας. Μετά την πτώση της ΕΣΣΔ, ο χάρτης του Καζακστάν άρχισε να αλλάζει. Ετσι, το Ουστ-Καμενογκόρσκ έγινε Οσκεμέν και το Ουράλσκ έγινε Προλ. Επίσης, η πρωτεύουσα Αστάνα ήταν αρχικά γνωστή ως Ακμόλα (Λευκός Τάφος) προτού μετονομαστεί σε Τσελίνογκραντ (Πόλη της Παρθένας Γης) κατά τη σοβιετική εποχή, ένα όνομα που παρουσίαζε το Καζακστάν ως έρημη περιοχή που εποικίστηκε από Ρώσους. Μετά την ανεξαρτησία, αυτό άλλαξε σε Ακμόλα και στη συνέχεια σε Αστάνα, που στα καζακικά σημαίνει απλώς «πρωτεύουσα».
Ακόμη, το αμφισβητούμενο Ναγκόρνο-Καραμπάχ αντικατοπτρίζει την πολιτική σημασία των σοβιετικών τοπωνυμίων. Το «Καραμπάχ» είναι μια τουρκοπερσική σύνθετη λέξη, ενώ το ρωσικό πρόθεμα «Ναγκόρνο» (Ορεινό) εισήχθη στις αρχές της δεκαετίας του 1920, καθώς οι Σοβιετικοί σχεδιαστές αναδιοργάνωσαν τον Καύκασο.
Σκληρή ρητορική
Πάντως, η ρητορική του Κρεμλίνου απέναντι στο Καζακστάν ήταν ακόμη πιο σκληρή. Το 2014, ο Βλαντιμίρ Πούτιν είχε ισχυριστεί ότι «οι Καζάκοι δεν είχαν ποτέ κρατική υπόσταση» πριν από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης. Αργότερα, αποκάλεσε το Καζακστάν «ρωσόφωνη χώρα με την πλήρη έννοια της λέξης». Η απάντηση της Αστάνα ήταν ένας εθνικός εορτασμός για την 50ή επέτειο του καζακικού Χανάτου.
Η μετονομασία τοποθεσιών σε κράτη της πρώην ΕΣΣΔ αποκαλύπτει κάτι πιο θεμελιώδες από τη γεωπολιτική ευθυγράμμιση και αυτό είναι η αποφασιστική επιβεβαίωση της ανεξαρτησίας και της εθνικής ταυτότητάς τους. Γι’ αυτό και τα τοπωνύμια που χρησιμοποιούνται από τη διεθνή κοινότητα έχουν, επίσης, σημασία. Η χρήση των ονομάτων που επιλέγουν αυτές οι χώρες είναι η αναγνώριση του δικαιώματός τους για ανεξαρτησία.
ΛΕΚΤΙΚΑ ΠΥΡΑ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ
Η ιδεολογική προπαγάνδα του Πούτιν
Η εχθρική αντίδραση της Ρωσίας στη μετασοβιετική τάση αποαποικιοποίησης των τοπωνυμίων υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη σημασία της ιμπεριαλιστικά επιβαλλόμενης γεωγραφίας. Το Κρεμλίνο έχει καταδικάσει τις πρακτικές μετονομασίας στην ανεξάρτητη Ουκρανία ως «αναγκαστική απορωσοποίηση», κάνοντας λόγο για «προσπάθεια διάσπασης της ιστορικής ενότητας των δύο εθνών».
Αυτό το πλαίσιο είναι εμπνευσμένο απευθείας από το δοκίμιο του Βλαντιμίρ Πούτιν, τον Ιούλιο του 2021, σχετικά με τους ιστορικούς δεσμούς μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Ο Ρώσος πρόεδρος είχε υποστηρίξει ότι οι δύο γειτονικές χώρες είναι στην πραγματικότητα «ένας λαός» και παραπονέθηκε ότι οι προσπάθειες των μπολσεβίκων να ορίσουν τα σύνορα που χωρίζουν τους Ρώσους και τους Ουκρανούς σήμαιναν ότι «η Ρωσία είχε ληστευτεί». Αυτό έθεσε τα ιδεολογικά θεμέλια για την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας, η οποία ξεκίνησε λίγους μήνες αργότερα.
Ροή Ειδήσεων 
