Παναγιώτης Ροϊλός στον ΕΤ: «Η ΑΙ μπορεί να ιδωθεί ως ένα σύγχρονο μαντείο»

Γι’ άλλη μία φορά, οι Δελφοί έγιναν παγκόσμιο πνευματικό κέντρο θέτοντας επί τάπητος ένα πολύ σημαντικό θέμα, όπως «Το μέλλον της ανθρωπότητας».

Με αφορμή αυτήν την πολύ σημαντική διοργάνωση μίλησε στον «Ε.Τ.» ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, καθηγητής Συγκριτικής Κριτικής Σκέψης και Γραμματολογίας και κάτοχος της έδρας «Γιώργος Σεφέρης» στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, Παναγιώτης Ροϊλός:

«Οι Δελφικοί Διάλογοι φέτος έγιναν, μεταξύ άλλων, και ένας είδος εισαγωγής στη θεματική ενός νέου, διεθνούς βεληνεκούς, θεσμού, που ονομάζεται “Delphic Oracle Project: The Future of Humanity” (Το Σύγχρονο Μαντείο των Δελφών: Το Μέλλον της Ανθρωπότητας), στο πλαίσιο του οποίου επιδραστικοί συνάδελφοι από τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες συνδιαλέγονται με πρωτοπόρους ερευνητές από τις λεγόμενες θετικές επιστήμες και διερευνούν τους τρόπους με τους οποίους εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη, στην τεχνολογία εν γένει και την επιστήμη διαμορφώνουν τις κοινωνίες μας και το μέλλον της ανθρωπότητας.

Δεν θα ήθελα να πω αν το μέλλον αυτό φαντάζει δυσοίωνο ή ευοίωνο, διότι αποφεύγω απόλυτες κρίσεις, οι οποίες άλλωστε, εν πολλοίς, εξαρτώνται από την οπτική και το σημείο εστίασης που επιλέγει κάποιος. Θα είναι, ωστόσο, δραματικά διαφορετικό σε βαθμό που, όπως έχω γράψει σε πολλά κείμενά μου ήδη από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, πριν δηλαδή την έξαρση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η ίδια η έννοια και οι διαστάσεις της ανθρωπινότητας, της ουσίας του ανθρώπου ως βιολογικού είδους, ενδέχεται να επαναπροσδιορισθεί. Είναι, πρέπει να είναι, στο χέρι των ανθρώπων να καθορίσουν αν το μέλλον τους θα είναι ευοίωνο ή δυσοίωνο. Είναι πολιτικά, ηθικά και διανοητικά όχι μόνο αφελές αλλά και άκρως επικίνδυνο και ανεύθυνο να διατείνεται κανείς ότι τα πράγματα έχουν πάρει τον δρόμο τους και κανείς έλεγχος εκ μέρους, κυρίως, αυτών που παίρνουν τις σχετικές αποφάσεις δεν μπορεί να ασκηθεί στις εξελίξεις».

Ειδικότερα, μιλήσατε για την πολιτική του Διαστήματος και το μέλλον της ανθρωπότητας. Πώς το Διάστημα θα παίξει ρόλο στο μέλλον της ανθρωπότητας;

Ηδη από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, αλλά, κυρίως, από τα μέσα του, οι μεγάλες δυνάμεις άρχισαν να επενδύουν συστηματικά στον αγώνα δρόμου κατάκτησης του Διαστήματος. Σήμερα οι προσπάθειες αυτές έχουν φτάσει στο απόγειό τους. Η αναζήτηση πολύτιμων «γαιών», ο έλεγχος μέσω δορυφόρων τόσο της Γης όσο και του Διαστήματος, σε ελάχιστα χρόνια από τώρα θα μεταθέσουν ή μάλλον θα αντανακλούν τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις στο Διάστημα. Η διαστημοπολιτική, διατείνομαι, θα αναπαράγει στοιχεία της γεωπολιτικής σε πολύ μεγαλύτερη, βεβαίως, κλίμακα και ίσως με πολύ μεγαλύτερο βαθμό αβεβαιότητας και προβλεψιμότητας. Ευχής έργον θα ήταν ένας παγκόσμιος φορέας να απέτρεπε την εξαγωγή έντονων αντιπαραθέσεων σε εξωγήινες «επικράτειες». Το μεγάλο ερώτημα ή μάλλον πρόβλημα, που τίθεται πλέον, είναι σε ποιον/ποιους ανήκει, θα ανήκει το Διάστημα. Οι μεγάλες δυνάμεις, κυρίως οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα, έχουν έτοιμη την απάντηση και αυτή είναι, βεβαίως, αυτοαναφορική, εφόσον αυτές έχουν την τεχνολογική ισχύ να κατακτήσουν τις όποιες κατακτήσιμες εξωγήινες «γαίες».

Το δελφικό παράγγελμα του «γνώθι σαυτόν» πόσο καθοριστικό μπορεί να είναι στις επιλογές της ανθρωπότητας για το μέλλον της;

Tο συγκεκριμένο παράγγελμα είναι πιο επίκαιρο παρά ποτέ για τον συλλογικό ανθρώπινο εαυτό, εφόσον στις ημέρες μας και στο άμεσο μέλλον ο άνθρωπος θα αναμετρηθεί με την ανθρωπινότητά του, όπως αυτή εννοείτο μέχρι τώρα, και θα πρέπει να καθορίσει την τελεολογία (δηλαδή τους απώτερους στόχους) της ραγδαίας τεχνολογικής εξέλιξης.

Πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη λειτουργεί ως σύγχρονο μαντείο; Πώς μπορεί να συμβιώσει μαζί της η ανθρώπινη υπόσταση;

Στον βαθμό που μπορεί να συγκεντρώνει και να αναλύει έναν πρωτοφανή αριθμό δεδομένων, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να ιδωθεί ως ένα σύγχρονο μαντείο. Σε καμία περίπτωση, ωστόσο, δεν υποκαθιστά την ανθρώπινη νοημοσύνη, δεν πρέπει να αφεθεί να την υποκαταστήσει ή να καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι την υποκαθιστά. Ο άνθρωπος παραμένει η μόνη οντότητα που μπορεί να θέτει καινούργια, θεμελιώδη ερωτήματα και να προβάλλει στο μέλλον φαντασιακές επανερμηνείες και ανασυνθέσεις της πραγματικότητας.

Πόσο το όραμά σας για την ενίσχυση και την ανάδειξη του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (ΕΠΚεΔ) ως σύγχρονου διεθνούς επίκεντρου, νέου «ομφαλού» διακίνησης και παραγωγής, πολιτισμού και στοχασμού έχει προχωρήσει και επιτύχει από τότε που αναλάβατε;

Οι Δελφοί, χάρη στις πρωτοβουλίες αυτές, έχουν πραγματικά ξαναγίνει ένας σημαντικός «ομφαλός» του παγκόσμιου στοχασμού. Να σας αναφέρω μόνο ότι, όπως πληροφορούμαι, πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι έχουν μέχρι τώρα παρακολουθήσει τις διαδικτυακές εκδοχές των τριών πρώτων Δελφικών Διαλόγων. Εδώ δεν υπάρχει χώρος να αναφερθώ στους άλλους σχετικούς διεθνείς θεσμούς του ΕΠΚεΔ, όπως η Δελφική Ακαδημία Ευρωπαϊκών Σπουδών, η Διεθνής Νέα Δελφική Αμφικτυονία κ.ά. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να επαναπαυόμαστε. Τα οράματα υπάρχουν για να επαναπροσδιορίζονται και να ανανεώνονται, και οι επιτυχίες για να εμπνέουν καινούργια οράματα.