Ενα αντίτυπο από το λογοτεχνικό σύγγραμμα «Ντέηβιντ Κόππερφιλντ» του Αγγλου μυθιστοριογράφου Τσαρλς Ντίκενς, τυπωμένο στο Παρίσι το 1897. Τρία βιβλία με χειρόγραφες αφιερώσεις που αποδίδονται στον Ερνεστ Χέμινγουεϊ. Σπάνιες εκδόσεις του 19ου αιώνα και παλαιότερα βιβλία, αλλά και τεκμήρια συνδεδεμένα με προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών.
Αυτά είναι μερικά από τα κειμήλια που περιλαμβάνει η συλλογή των 110.000 τόμων, η οποία δεν ανήκει σε κάποιο πανεπιστήμιο, ερευνητικό κέντρο ή μεγάλο πολιτιστικό ίδρυμα… Δημιουργήθηκε από ανθρώπους που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την αστεγία και την ανεργία και οι οποίοι, μέσα από τη συλλογή, την καταγραφή και τη διάσωση βιβλίων, κατάφεραν να κερδίσουν μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή τους.
Περνώντας το κατώφλι της οδού Αστυδάμαντος 11 στο Παγκράτι, ο επισκέπτης συναντά ένα μέρος της συλλογής του Παλαιοβιβλιοπωλείου των Αστέγων. Ωστόσο, μεγάλο τμήμα της παραμένει στις αποθήκες, καθώς η συλλογή βρίσκεται σε ένα νέο, κρίσιμο σταυροδρόμι.
Υψηλό διακύβευμα
«Μέχρι σήμερα έχουμε συγκεντρώσει περισσότερα από 110.000 ελληνικά και ξενόγλωσσα βιβλία. Ανάμεσά τους υπάρχουν περίπου 11.000 έντυπα και χειρόγραφα τεκμήρια, καθώς και 12.000 σπάνιες εκδόσεις από το 1790 έως το 1930», λέει στον «Ε.Τ.» ο Λεωνίδας Κουρσούμης, εμπνευστής και ιδρυτής του Παλαιοβιβλιοπωλείου των Αστέγων, μιας πρωτοβουλίας που ξεκίνησε μαζί με άλλους δύο ανθρώπους πριν από επτά χρόνια, καθώς τα ράφια του δεν σταματούν να γεμίζουν.
«Η έλλειψη κατάλληλων χώρων φύλαξης και ανάδειξης θέτει σε κίνδυνο ένα υλικό που συγκεντρώθηκε με κόπο επτά χρόνων και αποτελεί ένα πολύτιμο κομμάτι της ιστορίας των βιβλίων», μας εξηγεί ο κ. Κουρσούμης. Για τους ανθρώπους που εργάζονται σήμερα στο Παλαιοβιβλιοπωλείο, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η διάσωση και η πώληση των βιβλίων, αλλά η διαφύλαξη μιας προσπάθειας που χτίστηκε επί χρόνια.
Πολύ σύντομα η συζήτησή μας μεταφέρεται στους χώρους αποθήκευσης, όπου φυλάσσεται ένα σημαντικό μέρος της συλλογής. Εκεί εντοπίζεται και η πρόκληση, αφού χιλιάδες βιβλία πρέπει να μεταφερθούν και να εξασφαλιστεί χώρος για τη συντήρησή τους, «διαφορετικά, κινδυνεύουν να χαθούν. Αν δεν βρεθεί χώρος για να στεγαστούν με ασφάλεια, υπάρχει ο κίνδυνος να καταλήξουν στην ανακύκλωση», τονίζει ο κ. Κουρσούμης.
Στόχος -όπως μας λέει αλλάζοντας τον τόνο της φωνής του- είναι η συλλογή «να παραμείνει προσβάσιμη στο κοινό». Οπως αναφέρει, η επιθυμία του είναι να δωριστεί σε έναν δημόσιο φορέα ή σε μία δημοτική βιβλιοθήκη, ώστε να δημιουργηθεί ένας χώρος μελέτης, φιλαναγνωσίας και ανάδειξης σπάνιων εκδόσεων. «Ολα όσα έγιναν στο Παλαιοβιβλιοπωλείο των Αστέγων ξεκίνησαν από την ανάγκη να επιβιώσουμε. Στην πορεία, όμως, καταλάβαμε ότι διασώζουμε κάτι πολύ μεγαλύτερο από εμάς», λέει ο κ. Κουρσούμης.
«Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κρατική μέριμνα για αυτήν την προσπάθεια. Υπάρχει ένας δήμος που δείχνει ενδιαφέρον και ελπίζουμε ότι θα προχωρήσει η δημιουργία ενός χώρου όπου αυτά τα βιβλία θα μπορούν να αξιοποιηθούν», σημειώνει ο κ. Κουρσούμης χωρίς να θέλει να αποκαλύψει τη δημοτική Αρχή που έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον και πιθανόν θα αξιοποιήσει μέρος της συλλογής.
Σχέδιο αξιοποίησης
Οι άνθρωποι του Παλαιοβιβλιοπωλείου των Αστέγων έχουν ήδη επεξεργαστεί ένα πρώτο σχέδιο αξιοποίησης των σπάνιων εκδόσεων. «Μεταξύ άλλων, προτείνουμε τη δωρεά του συνόλου της συλλογής, μαζί με αρχειακό υλικό, έντυπα τεκμήρια και έργα τέχνης, εφόσον εξασφαλιστεί κατάλληλος χώρος φιλοξενίας και ανάδειξης, τη διοργάνωση έκθεσης περίπου 200 σπάνιων τόμων που δεν διατίθενται προς πώληση, τη δημιουργία ενός μόνιμου κύκλου συναντήσεων συγγραφέων και αναγνωστών, καθώς και τη συγκρότηση ενός χώρου αφιερωμένου στα σπάνια βιβλία των Ελλήνων συγγραφέων», μας λέει ο κ. Κουρσούμης.
Οπως υποστηρίζει, αντίστοιχα παραδείγματα λειτουργούν ήδη σε ευρωπαϊκές πόλεις, όπως στη Βιέννη της Αυστρίας και το Δουβλίνο της Ιρλανδίας, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν πρότυπο για μια ανάλογη πρωτοβουλία στην Ελλάδα.
Για τον κ. Κουρσούμη, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα χιλιάδες βιβλία που έχουν συγκεντρωθεί, αλλά και τους ανθρώπους που τα διασώζουν μέχρι σήμερα. «Αυτή η ανθρώπινη περιπέτεια έχει μεγάλη σημασία για εμάς. Επιμένω γιατί αισθάνομαι ευθύνη απέναντι σε όλους όσοι μας εμπιστεύθηκαν τις βιβλιοθήκες τους και μας προσέφεραν αυτά τα βιβλία. Ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι να μην καταστραφούν», καταλήγει ο κ. Κουρσούμης.
ΑΠΟ ΤΟ 2019
Προσπάθεια τριών πρώην αστέγων και ανέργων
Το Παλαιοβιβλιοπωλείο των Αστέγων ξεκίνησε το 2019 από τρεις ανθρώπους που είχαν βιώσει την αστεγία. Σήμερα, έπειτα από επτά χρόνια λειτουργίας, αποτελεί μια ξεχωριστή προσπάθεια διάσωσης, αξιοποίησης βιβλίων και αρχειακού υλικού.
Η αστική μη κερδοσκοπική εταιρία «Ανέστιος» ανέλαβε την οργάνωση και την ανάπτυξη του εγχειρήματος με στόχο τη συλλογή, τη διάσωση, τη συντήρηση και την καταγραφή των βιβλίων, καθώς και τη δημιουργία μίας μόνιμης βιβλιοθήκης σπάνιων εκδόσεων, όπως και ενός αναγνωστηρίου ανοιχτού προς το κοινό.
Μέχρι σήμερα, όπως τονίζει ο Λεωνίδας Κουρσούμης, η προσπάθεια, που δεν έχει χρηματοδοτηθεί από κάποιον δημόσιο φορέα, στηρίζεται αποκλειστικά στα έσοδα από τις πωλήσεις βιβλίων που καλύπτουν τις λειτουργικές ανάγκες των χώρων, αλλά και το ημερομίσθιο των τριών εργαζομένων, του Λεωνίδα, της Μαρίνας και του Φάντη, πρώην άστεγων και άνεργων πολιτών…
Ροή Ειδήσεων 
