Μελέτη 20 ετών σε περισσότερα από 1.000 θαλασσοπούλια έδειξε ότι το εσωτερικό τους ρολόι μπορεί να αποσυντονιστεί και να τα βγάλει από την πορεία τους.
Η νέα μελέτη με επικεφαλής ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, εξέτασε τους μύχους του Μαν, ένα θαλασσοπούλι που πραγματοποιεί εντυπωσιακά ταξίδια πάνω από τον Ατλαντικό. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα GPS 20 ετών από 1.045 πουλιά και 3.688 ταξίδια αναζήτησης τροφής.
Ο ήλιος είναι η πυξίδα τους
Πολλά πουλιά χρησιμοποιούν τον ήλιο για να προσανατολιστούν. Επειδή όμως η θέση του αλλάζει συνεχώς στον ουρανό, χρειάζονται ένα ακριβές εσωτερικό ρολόι ώστε να μπορούν να «διαβάζουν» σωστά τη θέση του. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα πουλιά συγχρονίζουν το εσωτερικό τους ρολόι χρησιμοποιώντας ως σημείο αναφοράς την ανατολή του ήλιου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ταξιδεύουν γρήγορα προς τα ανατολικά ή τα δυτικά. Τότε μπορεί να μετακινηθούν τόσο γρήγορα, ώστε το βιολογικό τους ρολόι να μη συμβαδίζει προσωρινά με την τοπική ηλιακή ώρα. Κάτι, δηλαδή, που θυμίζει έντονα το jet lag που βιώνουν οι άνθρωποι όταν ταξιδεύουν γρήγορα ανάμεσα σε διαφορετικές ζώνες ώρας.
Έφευγαν έως και 15 μοίρες από την πορεία τους
Οι μύχοι του Μαν αναπαράγονται σε νησιά στα δυτικά παράλια της Βρετανίας και της Ιρλανδίας και μπορούν να ταξιδεύουν εκατοντάδες χιλιόμετρα για να αναζητήσουν τροφή, φτάνοντας ακόμη και περίπου 1.000 χιλιόμετρα δυτικά από τις αποικίες τους. Όταν επέστρεφαν γρήγορα προς τα ανατολικά, το εσωτερικό τους ρολόι μπορούσε να βρίσκεται έως και περίπου μία ώρα πίσω από την τοπική ηλιακή ώρα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τότε τα πουλιά παρουσίαζαν συστηματικές αποκλίσεις στην κατεύθυνση της πτήσης τους, ακριβώς όπως προέβλεπαν τα μοντέλα για ένα πουλί που χρησιμοποιεί τον ήλιο ως πυξίδα με ένα αποσυντονισμένο εσωτερικό ρολόι. Τα λάθη προσανατολισμού έφταναν περίπου τις 15 μοίρες.
Ακόμη και όταν έβλεπαν τη στεριά
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι οι αποκλίσεις παρέμεναν ακόμη και όταν τα πουλιά πετούσαν κατά μήκος ακτογραμμών που μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν ως οπτικό οδηγό. Όταν το αναμενόμενο λάθος της «ηλιακής πυξίδας» τα έστρεφε προς τη στεριά, πετούσαν πιο κοντά στην ακτή. Όταν τα έστρεφε προς την αντίθετη κατεύθυνση, απομακρύνονταν περισσότερο προς τη θάλασσα. Αυτό δείχνει ότι συνέχιζαν να συμβουλεύονται την εσωτερική τους πυξίδα που βασίζεται στον ήλιο ακόμη και όταν είχαν διαθέσιμα άλλα σημάδια προσανατολισμού.
Καταφέρνουν τελικά να βρουν τον δρόμο
Για τους μύχους που μελετήθηκαν, τα λάθη ήταν σχετικά μικρά και δεν τους εμπόδιζαν να επιστρέψουν στις αποικίες τους. Οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι ένα πουλί που επιστρέφει από απόσταση 1.000 χιλιομέτρων, έχοντας μέσο σφάλμα προσανατολισμού επτά μοιρών και διορθώνοντας συνεχώς την πορεία του, θα διένυε μόλις περίπου πέντε επιπλέον χιλιόμετρα. Το επόμενο ερώτημα είναι εάν αυτό το «jet lag» επηρεάζει και άλλες λειτουργίες των πουλιών, όπως την ώρα που τρέφονται ή ξεκουράζονται, και αν έχει επιπτώσεις στη φυσιολογία και την υγεία τους. Αυτά, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, παραμένουν προς διερεύνηση.
