Η Τεχνητή Νοημοσύνη «διαβάζει» Φιλόδημο Επικούρειο έπειτα από 2.000 χρόνια!
Μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών ανακοίνωσε προχθές διεθνής ομάδα ερευνητών, η οποία κατάφερε να διαβάσει για πρώτη φορά καμένους παπύρους που θάφτηκαν κάτω από τη στάχτη της έκρηξης του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. στο Ερκολάνο της νότιας Ιταλίας.
Οι πάπυροι προέρχονται από τη διάσημη «Βίλα των Παπύρων», τη μοναδική σωζόμενη βιβλιοθήκη της αρχαιότητας. Η τρομακτική θερμότητα της έκρηξης του ηφαιστείου τους μετέτρεψε σε εύθραυστα κυλινδρικά κομμάτια άνθρακα. Για περισσότερους από δύο αιώνες οι προσπάθειες ανοίγματός τους προκαλούσαν συχνά ανεπανόρθωτες καταστροφές, ενώ εκατοντάδες χειρόγραφα παρέμεναν σφραγισμένα.
Τεχνολογία
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε χάρη στον συνδυασμό ακτίνων «Χ» υψηλής ανάλυσης, προηγμένων αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης και τεχνικών ψηφιακής «αποτύλιξης». Οι επιστήμονες κατάφεραν να σαρώσουν το εσωτερικό των παπύρων χωρίς να τους ανοίξουν, αναγνωρίζοντας τις λεπτές διαφορές ανάμεσα στον ανθρακωμένο πάπυρο και το μελάνι. Στη συνέχεια ειδικό λογισμικό «ξεδίπλωσε» ψηφιακά τις στρώσεις του παπύρου, αποκαλύπτοντας το αρχαίο ελληνικό κείμενο.
Διαβάστε Επίσης
Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα βρίσκεται η πλήρης σχεδόν ανάγνωση ενός κυλίνδρου μήκους περίπου 1,5 μέτρου, καθώς και περισσότερες από 70 στήλες κειμένου από δεύτερο πάπυρο που φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη Bodleian του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Παράλληλα, οι ερευνητές αποκάλυψαν περίπου 140 στήλες κειμένου από ακόμη έναν πάπυρο, εξέλιξη που χαρακτηρίζεται πρωτοφανής για την παπυρολογία.
Το περιεχόμενο των κειμένων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορία της αρχαίας φιλοσοφίας. Οι ειδικοί ταυτοποίησαν ένα άγνωστο έως σήμερα βιβλίο του επικούρειου φιλοσόφου Φιλόδημου από τα Γάδαρα, το οποίο αποτελεί το όγδοο βιβλίο του έργου «Περί Θεών». Η ανακάλυψη αλλάζει την εικόνα που υπήρχε μέχρι σήμερα για τη δομή του συγκεκριμένου έργου και φωτίζει πτυχές της επικούρειας θεολογίας.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον προκαλεί η πιθανότητα ένας άλλος πάπυρος να περιέχει έργο του Χρύσιππου, του σημαντικότερου εκπροσώπου της Στωικής σχολής. Ελάχιστα αυθεντικά έργα του έχουν διασωθεί, γεγονός που καθιστά κάθε νέα μαρτυρία εξαιρετικά πολύτιμη. Στα αναγνωσμένα αποσπάσματα εμφανίζονται έννοιες όπως η «ὁρμή» και η «φρόνησις», βασικοί όροι της στωικής φιλοσοφίας, ενώ ένα χαρακτηριστικό χωρίο αναφέρει: «Θα αναζητήσουμε κάτι, αλλά δεν θα το κατανοήσουμε, αν απομακρυνθούμε από τον εαυτό μας και από τη φύση μας».
ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ
Η ερευνητική ομάδα εκτιμά ότι η νέα τεχνολογία μπορεί πλέον να εφαρμοστεί και στους περισσότερους από 600 καμένους παπύρους που παραμένουν κλειστοί. Στο πλαίσιο του διεθνούς διαγωνισμού «Vesuvius Challenge», ο οποίος ξεκίνησε το 2023, ανακοινώθηκε μάλιστα νέο χρηματικό έπαθλο ύψους ενός εκατομμυρίου δολαρίων για την πρώτη πλήρη ανάγνωση ενός άθικτου παπύρου μέσα στον επόμενο χρόνο.
Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι η Βίλα των Παπύρων δεν έχει ακόμη ανασκαφεί πλήρως και δεν αποκλείουν την ύπαρξη και άλλων άγνωστων χειρογράφων. Ανάμεσά τους ίσως βρίσκονται έργα κορυφαίων συγγραφέων και φιλοσόφων της αρχαιότητας, που θεωρούνταν οριστικά χαμένα. Για τους μελετητές του αρχαίου κόσμου, η δυνατότητα ανάκτησης αυτών των κειμένων σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας εποχής στην έρευνα της ελληνικής και ρωμαϊκής γραμματείας.
