Με αφορμή την πρόσφατη, κομβική ημερίδα και τη μεγάλη Πανελλαδική Καμπάνια του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ) για την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο Διευθυντής του Οργανισμού, Γιωργανδρέας Ζάννος, ανοίγει τα χαρτιά του. Στη συζήτησή μας, ο κ. Ζάννος αποτιμά τα πρώτα συμπεράσματα της εκδήλωσης και αναλύει τις θεσμικές πρωτοβουλίες για τη θωράκιση των δημιουργών. Μια βαθιά συζήτηση που μας υπενθυμίζει γιατί η ανθρώπινη ψυχή παραμένει ο μοναδικός, αναντικατάστατος συγγραφέας των καλοκαιρινών μας αναμνήσεων και των σελίδων που μας συντροφεύουν.
Η ημερίδα που πραγματοποιήθηκε αποτελεί μέρος μιας μεγάλης Πανελλαδικής Καμπάνιας του ΟΣΔΕΛ. Ποιο ήταν το κρίσιμο ορόσημο που σας έκανε να νιώσετε ότι «τώρα είναι η ώρα» για μια τόσο ευρεία κινητοποίηση;
Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίχθηκε με τόσο ταχύ ρυθμό, ώστε τα τελευταία χρόνια διαδέχονταν το ένα το άλλο γεγονότα που κινητοποίησαν ολόκληρο τον χώρο της πνευματικής ιδιοκτησίας, ιδιαίτερα στον χώρο του βιβλίου και του Τύπου.
Το πρώτο και καθοριστικό ήταν η αποκάλυψη ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα εκπαιδεύτηκαν πάνω σε εκατομμύρια έργα πνευματικής ιδιοκτησίας χωρίς άδεια των δημιουργών και των εκδοτών και χωρίς καμία αποζημίωση. Σταδιακά, όχι μόνο προέκυψαν αποδείξεις, αλλά και οι ίδιες οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης παραδέχθηκαν ότι χρησιμοποίησαν προστατευόμενο υλικό. Αυτό προκάλεσε μεγάλη ανησυχία σε ολόκληρη τη δημιουργική κοινότητα.
Το δεύτερο ορόσημο ήταν η διαπίστωση ότι η ΤΝ δεν περιορίζεται στην επεξεργασία πληροφοριών, αλλά αρχίζει να υποκαθιστά δημιουργικά επαγγέλματα. Οι κινητοποιήσεις των Αμερικανών σεναριογράφων για τη χρήση της ΤΝ στη συγγραφή σεναρίων, αλλά και η εμφάνιση βιβλίων μεταφρασμένων αποκλειστικά από τεχνητή νοημοσύνη, κατέδειξαν ότι δεν πρόκειται για μια θεωρητική απειλή, αλλά για μια πραγματικότητα που ήδη διαμορφώνεται.
Η παράνομη αξιοποίηση εκατομμυρίων έργων και ο κίνδυνος υποκατάστασης της ανθρώπινης δημιουργίας αποτέλεσαν τους δύο βασικούς λόγους που μας οδήγησαν στην πανελλαδική αυτή πρωτοβουλία.
Στο πρόγραμμα είδαμε τη συμμετοχή της KOPINOR, που αδειοδότησε έργα για εκπαίδευση LLMs. Βάσει των όσων συζητήθηκαν, αποτελεί αυτό το μοντέλο έναν «οδικό χάρτη» που θα μπορούσε ή θα έπρεπε να ακολουθήσει πλέον και η Ελλάδα;
Τείνω να συμφωνήσω ότι το μοντέλο του νορβηγικού οργανισμού συλλογικής διαχείρισης KOPINOR αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρακτική, από την οποία η Ελλάδα μπορεί να αντλήσει πολύτιμα διδάγματα.
Πρόκειται για ένα σύστημα αδειοδότησης που επιτρέπει τη νόμιμη χρήση έργων πνευματικής ιδιοκτησίας για την εκπαίδευση γλωσσικών μοντέλων, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι δημιουργοί, οι δημοσιογράφοι και οι εκδότες προστατεύονται και αμείβονται. Η καινοτομία του δεν είναι μόνο ότι επιτρέπει την πρόσβαση στο περιεχόμενο, αλλά ότι θέτει σαφείς όρους, ώστε τα μοντέλα να μη λειτουργούν ανταγωνιστικά προς τα ίδια τα έργα.
Για παράδειγμα, στον χώρο του Τύπου προβλέπεται ότι το περιεχόμενο δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί πριν περάσουν τουλάχιστον δώδεκα μήνες από τη δημοσίευσή του, ενώ για τα βιβλία τα χρονικά όρια είναι σημαντικά μεγαλύτερα και σε ορισμένες κατηγορίες –όπως τα εκπαιδευτικά και τα επιστημονικά– φθάνουν και τα 50 έτη.
Αντίστοιχες ασφαλιστικές δικλείδες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν και στην Ελλάδα το απαραίτητο κλίμα εμπιστοσύνης, ώστε η ανάπτυξη ενός ελληνικού γλωσσικού μοντέλου να προχωρήσει με σεβασμό στα πνευματικά δικαιώματα και προς όφελος όλων των εμπλεκομένων.
Στα πάνελ συμμετείχαν τόσο άνθρωποι του λόγου όσο και εκπρόσωποι τεχνολογικών φορέων (ΙΕΛ, Δημόκριτος). Ποια είναι τα πρώτα συμπεράσματα; Πόσο εύκολο είναι τελικά να βρεθεί κοινή γλώσσα ανάμεσα στην τεχνολογία και την πνευματική ιδιοκτησία;
Αυτός ήταν εξαρχής ο βασικός στόχος της ημερίδας: να φέρει στο ίδιο τραπέζι τους ανθρώπους του βιβλίου, του Τύπου, τους νομικούς και τους εκπροσώπους της τεχνολογικής κοινότητας, ώστε να ξεκινήσει ένας ουσιαστικός διάλογος.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμμετοχή των εκπροσώπων της πρωτοβουλίας για το ελληνικό γλωσσικό μοντέλο Pharos AI Factory. Σε αντίθεση με πολλές μεγάλες διεθνείς εταιρείες, που αξιοποίησαν προστατευόμενο περιεχόμενο χωρίς άδεια, οι εκπρόσωποι του Pharos προσήλθαν από την πρώτη στιγμή στον διάλογο, αναζητώντας μια νόμιμη και αμοιβαία αποδεκτή λύση. Αυτό αποτελεί μια πολύ θετική εξέλιξη για τη χώρα.
Βεβαίως, δεν υπάρχουν εύκολες ή άμεσες απαντήσεις. Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τη νομοθεσία και το ρυθμιστικό πλαίσιο εξακολουθεί να διαμορφώνεται. Γι’ αυτό απαιτείται συνεχής συνεργασία, ώστε η καινοτομία να προχωρήσει χωρίς να υπονομεύσει τη δημιουργία και την ενημέρωση.
Στην ημερίδα είχατε δύο ξεχωριστά πάνελ. Οι προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης απέναντι στο βιβλίο διαφέρουν τελικά από τις αντίστοιχες απειλές που δέχεται ο καθημερινός Τύπος και η δημοσιογραφία;
Οι δύο ξεχωριστές θεματικές δεν ήταν τυχαίες. Παρότι βιβλίο και Τύπος αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις, η φύση του περιεχομένου και οι κίνδυνοι είναι διαφορετικοί.
Η δημοσιογραφία βασίζεται στην επικαιρότητα. Αν η τεχνητή νοημοσύνη αναπαράγει άμεσα το δημοσιογραφικό περιεχόμενο, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να αποδυναμώσει τα ίδια τα μέσα ενημέρωσης, στερώντας τους αναγνώστες, την επισκεψιμότητα και τελικά τους οικονομικούς πόρους που χρηματοδοτούν την παραγωγή ειδήσεων.
Στο βιβλίο, αντίθετα, το πρόβλημα είναι διαχρονικό. Αν ένα γλωσσικό μοντέλο εκπαιδευτεί σε ένα έργο και μπορεί στη συνέχεια να αναπαράγει το περιεχόμενό του ή να παράγει πολύ κοντινά αποτελέσματα, υπονομεύεται η εμπορική του αξία σε όλη τη διάρκεια της κυκλοφορίας του.
Γι’ αυτό και οι λύσεις δεν μπορούν να είναι ίδιες. Στον Τύπο μπορεί να λειτουργήσει ένα περιορισμένο χρονικό παράθυρο πριν από τη χρήση του περιεχομένου, ενώ στα βιβλία απαιτείται πολύ μεγαλύτερη περίοδος προστασίας. Το κοινό, όμως, πρόβλημα παραμένει το ίδιο: όσο περισσότερο ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης αναπαράγει αυτούσιο προστατευόμενο περιεχόμενο, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να υποκαταστήσει την ίδια τη δημιουργία.
Δώσατε έμφαση στην ενεργό συμμετοχή συγγραφέων, μεταφραστών και δημοσιογράφων. Πέρα από το νομικό πλαίσιο, ποιο είναι το κυρίαρχο συναίσθημα ή ο μεγαλύτερος φόβος που σας μετέφεραν οι ίδιοι οι δημιουργοί κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης για την επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης;
Οι ανησυχίες που εκφράστηκαν συγκλίνουν κυρίως σε δύο σημεία.
Η πρώτη αφορά την προοπτική υποκατάστασης της ανθρώπινης δημιουργίας. Στον χώρο της μετάφρασης βλέπουμε ήδη τις πρώτες επιπτώσεις, ενώ αντίστοιχες πιέσεις ενδέχεται να εμφανιστούν στη λογοτεχνία, στις επιστημονικές εκδόσεις και στα εκπαιδευτικά βιβλία. Αν η παραγωγή περιεχομένου γίνεται με ελάχιστη ανθρώπινη συμβολή, οι επαγγελματικές συνθήκες των δημιουργών θα αλλάξουν ριζικά, με σοβαρές επιπτώσεις στο εισόδημα και στη βιωσιμότητα του επαγγέλματός τους.
Η δεύτερη ανησυχία είναι ίσως ακόμη βαθύτερη και αφορά την ίδια τη γλώσσα. Έρευνες δείχνουν ότι η εκτεταμένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε γλωσσική ομογενοποίηση, φτωχότερο λεξιλόγιο και περιορισμό της εκφραστικής ικανότητας. Αν οι αναγνώστες εξοικειωθούν αποκλειστικά με αυτό το απλουστευμένο γλωσσικό περιβάλλον, θα δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να προσεγγίσουν πιο απαιτητικά λογοτεχνικά ή επιστημονικά έργα. Πρόκειται για μια εξέλιξη που αφορά συνολικά τον πολιτισμό και όχι μόνο τα επαγγέλματα της δημιουργίας.
Ως Διευθυντής και Νομικός Σύμβουλος, ποιο θα θεωρούσατε ως το απόλυτο «success story» και την προσωπική σας δικαίωση τώρα που η καμπάνια βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη μετά και την ολοκλήρωση της ημερίδας;
Η ανταπόκριση που συναντά η καμπάνια μέχρι σήμερα μας δίνει ιδιαίτερη ικανοποίηση. Το ενδιαφέρον του κοινού, η μεγάλη συμμετοχή στην ημερίδα και οι συνεχείς ερωτήσεις που δεχόμαστε αποδεικνύουν ότι το θέμα αφορά πλέον ολόκληρη την κοινωνία και όχι μόνο τους ανθρώπους του βιβλίου ή της νομικής κοινότητας.
Αν έπρεπε να περιγράψω τι θα θεωρούσα πραγματική επιτυχία, δεν θα ήταν μόνο η ενημέρωση του κοινού. Θα ήταν να καταφέρουμε, ως οργανισμός που εκπροσωπεί δημιουργούς και εκδότες, να οικοδομήσουμε ένα πλαίσιο όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα εξελίσσεται με σεβασμό στη δημιουργία, στη γλώσσα και στα πνευματικά δικαιώματα. Ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει την καινοτομία χωρίς να θυσιάζει τους ανθρώπους που παράγουν τον πολιτισμό και την ενημέρωση.
Ροή Ειδήσεων 
