Στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας, εκεί όπου κάποτε απλωνόταν μια πλειστοκαινική λίμνη, μια διεθνής ομάδα ερευνητών έφερε στο φως κάτι πραγματικά μοναδικό: τα αρχαιότερα γνωστά ξύλινα εργαλεία στον κόσμο, ηλικίας 430.000 ετών.

Η επικεφαλής της έρευνας, η διακεκριμένη παλαιοανθρωπολόγος Κατερίνα Χαρβάτη, τονίζει πως η περιοχή υπήρξε κομβική για την εξέλιξη του ανθρώπου στην Ευρώπη. Η αρχαιολογική θέση Μαραθούσα 1, που ανακαλύφθηκε το 2013, χρονολογείται στην Κατώτερη Παλαιολιθική περίοδο. Εκεί βρέθηκαν χιλιάδες λίθινα και οστέινα τέχνεργα, αλλά και κάτι πολύ πιο σπάνιο: 144 ξύλινα ευρήματα, εξαιρετικά διατηρημένα χάρη στις ιδανικές συνθήκες της αρχαίας λίμνης.

Τα δύο εργαλεία που βρέθηκαν

Από τη μελέτη των ευρημάτων, που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό PNAS, προέκυψε ότι δύο αντικείμενα είναι αναμφίβολα εργαλεία:

Ένα επεξεργασμένο ραβδί από σκλήθρο, πιθανό εργαλείο για σκάψιμο ή αφαίρεση φλοιού δέντρων.

Ένα μικροσκοπικό κομμάτι ξύλου από ιτιά ή λεύκα, άγνωστου μέχρι σήμερα τύπου, που ανοίγει νέους δρόμους στην κατανόηση της ξύλινης τεχνολογίας των πρώιμων ανθρώπων.

Ένα τρίτο ξύλινο κομμάτι, με βαθιές αυλακώσεις, φαίνεται πως δεν είναι ανθρώπινο δημιούργημα αλλά αποτέλεσμα επεξεργασίας από μεγάλο σαρκοφάγο, πιθανότατα αρκούδα. Άλλα πέντε ευρήματα ίσως είναι εργαλεία, αλλά χρειάζονται περαιτέρω ανάλυση.

Γιατί διατηρήθηκαν τόσο καλά;

Η Μαραθούσα ήταν για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια μια λίμνη που «έθαβε» γρήγορα οργανικά υλικά κάτω από νερό και ιζήματα. Αυτές οι συνθήκες λειτούργησαν σαν φυσικό ψυγείο, επιτρέποντας στα ξύλινα αντικείμενα να φτάσουν μέχρι εμάς σχεδόν άθικτα.Μικροσκόπια, αξονικές και επιστήμονες ειδικοί στο ξύλο. Η ανάλυση έγινε στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, με ισχυρά μικροσκόπια και αξονική τομογραφία. Τα ευρήματα φυλάσσονται σε αποσταγμένο νερό, σε ψυγείο, λόγω της ευαισθησίας τους.

Ένα προϊστορικό «καταφύγιο» ζωής

Πάνω από 2.000 λίθινα και οστέινα εργαλεία, μαζί με οστά ελεφάντων και άλλων ζώων, δείχνουν ότι η περιοχή χρησιμοποιήθηκε ως σημείο σφαγής θηραμάτων. Κατά τη διάρκεια μιας παγετώδους περιόδου, η Μεγαλόπολη λειτούργησε ως καταφύγιο για ανθρώπους, ζώα και φυτά, σε μια εποχή όπου η βόρεια Ευρώπη ήταν ακατοίκητη. Στη μελέτη συμμετείχαν ερευνητές από ελληνικά και ξένα πανεπιστήμια, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας και το Γερμανικό Ίδρυμα Ερευνών. Η ανακάλυψη αυτή τοποθετεί την Ελλάδα στο επίκεντρο της παγκόσμιας παλαιοανθρωπολογίας.